İnfaz hâkimliği, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu ile kurulan özel bir yargı merciidir. Şikâyet süresi, yaygın sanının aksine yedi gün değil; öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gündür (m. 5). İnfaz hâkimi şikâyeti kural olarak duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karara bağlar (m. 6/2); disiplin cezalarında ise hükümlünün savunmasını almak zorundadır. Karara karşı itiraz süresi, 7499 sayılı Kanun’la iki haftaya çıkarılmıştır ve bu değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlara uygulanır. 7242 sayılı Kanun’la (2020) hâkimliğin görev alanı Cumhuriyet savcısının infaz kararlarına yapılan şikâyetleri ve mahsup, ceza zamanaşımı ile hükümlünün ölümü hâllerindeki kararları da kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| 4675 sayılı Kanun m. 1 | Amaç ve kapsam; 7242 s.K. ile genişletilen görev tanımı |
| 4675 sayılı Kanun m. 2 | Kuruluş, yargı çevresi ve yetki; her il merkezi ile belirlenen ilçelerde kurulma |
| 4675 sayılı Kanun m. 3 | İnfaz hâkimlerinin nitelikleri ve atanmaları |
| 4675 sayılı Kanun m. 4 | Görevler (yedi bent hâlinde) |
| 4675 sayılı Kanun m. 5 | Şikâyet ve usulü: süreler, başvuru yolları, başvuru hakkı olanlar, yürütmenin durdurulması |
| 4675 sayılı Kanun m. 6 | Şikâyet üzerine verilen kararlar, inceleme usulü ve itiraz |
| 5275 sayılı Kanun | İnfaz hâkiminin onayına tabi işlemler; disiplin cezaları; açık kuruma ayrılma; denetimli serbestlik |
| 5271 sayılı CMK | 4675’te hüküm bulunmayan hâllerde uygulanacak usul ve itiraz rejimi |
⚖️ Şikâyet süresi on beş gün — kaçırılan gün geri gelmez
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Amaç ve Kapsam (m. 1)
Kanun’un birinci maddesi, infaz hâkimliğinin kuruluş, görev, çalışma esas ve usullerini düzenlemeyi amaçlar. İkinci fıkra, 7242 sayılı Kanun’la değiştirilmiş ve kapsam üç ayrı işlevi içerecek şekilde yeniden yazılmıştır:
(1) Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemlere veya bunlarla ilgili faaliyetlere ya da Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlara yönelik şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak;
(2) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gerekli kararları almak ve işleri yapmak;
(3) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.
Bu genişleme uygulamada köklü bir değişiklik yarattı: 2020 öncesinde infaz savcısının kararlarına karşı başvurulacak merci tartışmalıydı ve infaz aşamasındaki birçok karar ceza mahkemelerinden alınıyordu. Bugün bu işlerin merkezi infaz hâkimliğidir.
Geçiş rejimi de ayrıca düzenlenmiştir: Geçici m. 2 uyarınca 7242 sayılı Kanun’la infaz hâkimliğinin kuruluş, görev, yetki ve işleyişine ilişkin yapılan değişiklikler ile hâkimliğe yeni görev veren düzenlemeler 1/9/2020 tarihinden itibaren uygulanır. Aynı maddede, bu değişiklikler nedeniyle olağan veya olağanüstü kanun yolu incelemesinde bozma kararı verilemeyeceği de öngörülmüştür.
Kuruluş ve Yetki (m. 2)
Maddenin 7242 sayılı Kanun’la değişik hâline göre infaz hâkimlikleri; her il merkezi ile bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen ilçelerde, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulur. Değişiklik öncesinde kuruluş yalnızca yargı çevresinde ceza infaz kurumu bulunan ağır ceza merkezleriyle sınırlıydı.
İş durumunun gerektirdiği yerlerde birden fazla infaz hâkimliği kurulabilir ve bu durumda hâkimlikler numaralandırılır. Maddenin önemli bir güvencesi de şudur: müstakilen infaz hâkimliğine atanan hâkimler, adli yargı adalet komisyonlarınca başka mahkemelerde veya işlerde görevlendirilemez. Bu kural, uzmanlaşmayı ve bağımsız çalışmayı korumak içindir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Yargı çevresi | Kurulduğu il merkezi ve ilçeler ile bunlara adli yönden bağlanan ilçelerin idari sınırları |
| Büyükşehirler | Ağır ceza mahkemeleri ile büyükşehir belediyesi bulunan illerde yargı çevresi, il veya ilçe sınırlarına bakılmaksızın Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK’ca belirlenir |
| Kaldırma / değiştirme | Coğrafi durum ve iş yoğunluğu gözetilerek Adalet Bakanlığının önerisi üzerine HSK kararıyla |
| Genel yetki ölçütü | Hükmün infazına ilişkin işlemin yapıldığı yer |
| Kurum işlemlerine şikâyette yetki | İşlemin yapıldığı veya faaliyetin gerçekleştiği ceza infaz kurumunun bulunduğu yer infaz hâkimliği |
Yetki kuralı pratikte kritiktir: nakil sonrası ortaya çıkan uyuşmazlıklarda, şikâyetin hangi hâkimliğe yapılacağı işlemin yapıldığı kurumun yerine göre belirlenir. Yanlış hâkimliğe yapılan başvuru, esasa girilmeden reddedilmek yerine yetkili mercie gönderilir; ancak bu, zaman kaybı doğurur.
Görevler (m. 4): Yedi Bent
| Bent | Görev |
|---|---|
| 1 | Kuruma kabul, yerleştirme, barındırma, ısıtma ve giydirme, beslenme, temizliğin sağlanması, bedensel ve ruhsal sağlığın korunması amacıyla muayene ve tedavilerin yaptırılması, dışarıyla ilişkiler ve çalıştırılma gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetler |
| 2 | Hükümlülerin cezalarının infazı, müşahedeye tâbi tutulmaları, açık cezaevlerine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyeleri; tutukluların sevk ve tahliyeleri gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetler |
| 3 | Hükümlü ve tutuklular hakkında alınan disiplin tedbirleri ve verilen disiplin cezalarının kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu iddiasıyla yapılan şikâyetler |
| 4 | Ceza infaz kurumları ve tutukevleri izleme kurullarının intikal ettirdiği raporları inceleyerek, varsa şikâyet niteliğindeki konular hakkında karar vermek |
| 5 (Ek: 7242 s.K.) | Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan şikâyetleri incelemek |
| 6 (Ek: 7242 s.K.) | İnfaza ilişkin mahsup, ceza zamanaşımı ve hükümlünün ölümü hâllerinde verilecek kararlar da dâhil olmak üzere hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gerekli kararları almak ve işleri yapmak |
| 7 | Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak |
Maddenin son cümlesi bir sınır koyar: kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan konulara ilişkin hükümler saklıdır. Bu nedenle her infaz uyuşmazlığı otomatik olarak infaz hâkimliğinin görevinde değildir; özel kanunlardaki görev hükümleri önce kontrol edilmelidir.
Altıncı bendin kapsamı özellikle geniştir. “Hâkim veya mahkeme tarafından verilmesi gerekli kararlar” ifadesi, infaz sürecinde ortaya çıkan ve daha önce hükmü veren mahkemeden alınan pek çok kararı infaz hâkimliğine taşımıştır. Bugün müddetname uyuşmazlıkları, mahsup talepleri ve infaz hesabına yönelik itirazlar bu bent üzerinden görülür. İnfaz hesabının mantığını ayrı bir yazıda ele aldık.
Şikâyet Süreleri ve Başvuru Usulü (m. 5)
Maddenin birinci fıkrası iki ayrı süre öngörür ve ikisi birlikte işler:
| Süre | Başlangıç | Niteliği |
|---|---|---|
| 15 gün | Karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarih | Asıl süre |
| 30 gün | Karar, işlem veya faaliyetin yapıldığı tarih | Her hâlde geçerli üst sınır |
İki sürenin birlikte işlemesi şu anlama gelir: işlemi geç öğrenseniz dahi, işlemin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün geçmişse şikâyet hakkı düşer. Bu nedenle kurum işlemlerinin tarihini not etmek, tebliğ tarihini beklemek kadar önemlidir.
Başvuru yolları (m. 5/2). Şikâyet, dilekçe ile doğrudan doğruya infaz hâkimliğine yapılabileceği gibi; Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. İnfaz hâkimliği dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlü yapılan şikâyet tutanağa bağlanır ve bir sureti başvurana verilir. Sözlü şikâyet imkânı, okuma yazma güçlüğü bulunan hükümlüler bakımından önemli bir güvencedir.
Kimler başvurabilir (m. 5/3). Şikâyet yoluna, kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ya da eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi veya ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu başvurabilir. Yani başvuru hakkı yalnızca hükümlüye ait değildir; kurum içinde iletişimi kısıtlanmış bir hükümlü adına yakınları da harekete geçebilir.
Yürütmenin Durdurulması: Tek Fıkra, İki Şart (m. 5/4)
Bu fıkra, uygulamada en çok gözden kaçan hükümdür. Kural şudur: şikâyet yoluna başvurulması, verilen kararın, yapılan işlem veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz.
Ancak infaz hâkimi, iki koşulun birlikte gerçekleşmesi durumunda karar, işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir:
(a) Giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması; ve
(b) Karar, işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması.
Bu iki şartın kümülatif olması, talebin dilekçede ayrı ayrı gerekçelendirilmesini zorunlu kılar. Yalnızca “hukuka aykırıdır” demek yeterli değildir; kararın uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç sonucun da somut olarak gösterilmesi gerekir. Örneğin sevk veya nakil kararlarında tedavi sürecinin kesintiye uğrayacağı, ziyaret ve görüş hakkına yönelik kısıtlamada çocukla bağın kopacağı gibi somut sonuçların yazılması, talebin kabul şansını doğrudan etkiler. Ayrıca bu talep, şikâyet dilekçesinde açıkça istenmelidir; re’sen verilmesi beklenmemelidir.
⚖️ Şikâyet tek başına işlemi durdurmaz — durdurma ayrıca istenmelidir
Hukukçular Evi — Av. Fatma Öztürk
İnceleme Usulü ve Karar (m. 6)
Ön inceleme (m. 6/1). Şikâyet başvurusu; 5. maddedeki sürenin geçmesinden sonra, infaz hâkimliğinin görev ve yetki alanı dışında kalan bir karar, işlem veya faaliyete karşı ya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsa, infaz hâkimi dilekçeyi esasa girmeden reddeder. Başvuru başka bir yargı merciinin görevi içerisindeyse o mercie gönderir.
Karar süresi (m. 6/2). Şikâyet başvurusu üzerine infaz hâkimi, duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Ancak gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında re’sen araştırma yapabilir, ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır.
Disiplin cezalarında özel usul. 6008 sayılı Kanun’la eklenen cümleler, disiplin cezalarını genel rejimden ayırır. Disiplin cezasına karşı yapılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. Hükümlü veya tutuklu savunmasını, hazır bulunmak ve vekâletnamesini ibraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukatı aracılığıyla yapabilir. İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda savunmayı ceza infaz kurumunda da alabilir.
Bu hüküm, disiplin cezalarında savunma hakkını kanuni bir zorunluluk hâline getirir. Savunma alınmadan verilen bir disiplin şikâyeti kararı, usul yönünden sakattır ve itiraz sebebi oluşturur. Cezaevi disiplin cezaları ve itiraz yazımızda ceza türleri ayrıntılı ele alınmıştır. Hükümlü ve tutuklu haklarının bütününü ayrı bir yazıda ele aldık.
Karar seçenekleri (m. 6/3). İnfaz hâkimi inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse verilen kararın veya yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir. “Verilen kararın” ibaresi 7242 sayılı Kanun’la eklenmiştir ve savcılık kararlarının da iptal edilebilmesini sağlar.
Tamamlayıcı usul (m. 6/4). İnfaz hâkimi, bu Kanun’da hüküm bulunmayan hâllerde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre inceleme ve işlemlerini yürütür ve kararını verir.
İtiraz: Süre 7499 Sayılı Kanun’la İki Haftaya Çıktı (m. 6/5-6)
Maddenin beşinci fıkrası, 7242 sayılı Kanun’la değiştirilmiş hâlinde itiraz süresini yedi gün olarak öngörüyordu. Bu süre, 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle “iki hafta” olarak değiştirilmiştir.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kim itiraz edebilir | Şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı |
| Süre | Tebliğden itibaren iki hafta (7499 s.K. m. 37 ile değişik) |
| Geçiş kuralı | Yeni süre, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda eski hükümler geçerlidir (7499 s.K. Geçici m. 1) |
| Usul | Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre itiraz yolu |
| Merci | İnfaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi |
| Çekilme | İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesiyse itirazla ilgili karara katılamaz |
| Onaya tabi işler | Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da aynı itiraz rejimi uygulanır |
Geçiş kuralı pratikte dikkat gerektirir: 1/6/2024’ten önce verilmiş bir karara ilişkin dosyada süre hâlâ yedi gün olarak işler. Karar tarihinin doğru okunması, süre hesabının ilk adımıdır.
Bir diğer nokta, 694 sayılı KHK ile yapılan değişikliktir: eskiden ağır ceza mahkemesinin birden fazla dairesi bulunması hâlinde itirazın (2) numaralı daireye yapılacağı öngörülüyordu; bu ibare yürürlükten kaldırılmış ve düzenleme 7078 sayılı Kanun’la aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.
İnfaz Hâkiminin Onayına Tabi İşlemler
4675 m. 6/5’in son cümlesi, itiraz rejimini yalnızca şikâyet kararlarıyla sınırlamaz: “Kanunlarda infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da bu hüküm uygulanır.” Bu, uygulamada iki yönlü bir sonuç doğurur.
Birincisi, bazı kurum kararları şikâyet beklenmeden doğrudan infaz hâkiminin önüne gelir. Örneğin 5275 sayılı Kanun’un 14. maddesinin 7242 sayılı Kanun’la değişik hükmü uyarınca açık ceza infaz kurumuna ayrılma kararı infaz hâkiminin onayına sunulur. Aynı şekilde, disiplin cezalarına ilişkin bazı kararlar da ilgili kurul veya memurlar tarafından alınıp infaz hâkiminin onayına sunulur.
İkincisi, bu onay kararlarına karşı da aynı itiraz yolu ve aynı süre işler. Yani onay kararını beklerken ayrı bir şikâyet süreci başlatmak gerekmez; onay kararına doğrudan itiraz edilir.
Denetimli serbestlik bakımından da infaz hâkimi karar mercii konumundadır: 5275 m. 105/A kapsamındaki kararlar ile Geçici m. 10/2 gibi hükümlerde talep aranmaksızın karar verme yetkisi infaz hâkimine aittir. Denetimli serbestlik süreleri ve şartları için ayrı yazımıza bakabilirsiniz.
Denetimin Sınırı: Hukuka Uygunluk Denetimi
İnfaz hâkimliği, kurum idaresinin yerine geçerek karar vermez. Kanun’un 4. maddesindeki şikâyet konuları “kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırılık” iddiasına dayanır; m. 6/3’teki karar seçenekleri de iptal, durdurma veya erteleme ile sınırlıdır.
Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı da bu yöndedir: infaz hâkimliğinin denetimi bir yerindelik denetimi değildir. İnceleme; hükümlünün kanuni şartları taşıyıp taşımadığının, gerekli rapor ve belgelerin değerlendirilip değerlendirilmediğinin ve idarenin kararında denetime elverişli gerekçe gösterilip gösterilmediğinin incelenmesiyle sınırlıdır. Buna karşılık eksik veya hatalı değerlendirme tespit edilirse, dosyanın yeniden değerlendirme için idareye gönderilmesi gerekir.
Bu ayrım, dilekçe yazımını doğrudan etkiler. “Kararı adil bulmuyorum” türü bir itiraz sonuç vermez; buna karşılık “idare ve gözlem kurulu kararında hangi somut verilere dayanıldığı gösterilmemiştir” veya “sağlık raporu dosyaya alınmadan karar verilmiştir” biçimindeki itirazlar, denetimin sınırları içinde kalır ve karşılık bulur.
İtirazdan Sonra: Bireysel Başvuru
Ağır ceza mahkemesinin itiraz üzerine verdiği karar, CMK’nın itiraz rejimi gereği kural olarak kesindir. Bu kesinlik, olağan kanun yolu bakımından iç hukuk yollarının tükendiği anlamına gelir.
Bu aşamadan sonra, Anayasa’nın 148. maddesi kapsamında temel hak ve özgürlüklerden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi güvencesinde olan birinin ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru gündeme gelebilir. Başvurunun ön koşulu olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasıdır; infaz hâkimliği ve ardından ağır ceza mahkemesi aşaması bu koşulu karşılar. Başvuru süresi ve şekli 6216 sayılı Kanun ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nde düzenlenmiştir ve kesin karar tebliğinden itibaren işler.
Ceza infazı alanında Anayasa Mahkemesi kararları özellikle haberleşmenin denetlenmesi, ziyaret kısıtlamaları, sağlık hizmetine erişim ve kötü muamele yasağı bakımından zengin bir içtihat oluşturmuştur. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde ihlal edildiği düşünülen anayasal hakkın baştan adlandırılması, sonraki bireysel başvuru bakımından da değerlidir.
Dilekçe Kontrol Listesi
1. Süreyi iki yönden kontrol edin. Öğrenme tarihinden 15 gün, işlem tarihinden 30 gün. Hangisi önce doluyorsa o belirleyicidir.
2. Şikâyet konusunu kanuna bağlayın. m. 4’ün hangi bendine girdiğini yazın: sağlık ve tedavi (bent 1), açık kuruma ayrılma veya nakil (bent 2), disiplin cezası (bent 3), savcılık kararı (bent 5), mahsup veya zamanaşımı (bent 6).
3. Aykırılığı somut hükümle gösterin. “Mevzuata aykırıdır” yerine hangi maddenin nasıl ihlal edildiğini yazın; denetim hukuka uygunlukla sınırlıdır.
4. Durdurma talebini ayrıca ve iki şartla kurun. m. 5/4 uyarınca hem giderilmesi güç veya imkânsız sonuç hem de açık hukuka aykırılık gösterilmelidir.
5. Disiplin cezasında savunma hakkını hatırlatın. m. 6/2 uyarınca infaz hâkimi savunmayı almak zorundadır; avukatla birlikte veya avukat aracılığıyla savunma yapılabileceğini belirtin.
6. Delil talebinizi yazın (örnek: müddetnameye itiraz dilekçesi). Kamera kaydı, sağlık dosyası, kurul tutanağı gibi belgeleri isim isim isteyin; m. 6/2 hâkime re’sen araştırma ve belge isteme yetkisi verir.
7. Başvuru kanalını seçin ve tarihini belgeleyin. Doğrudan hâkimliğe, başsavcılık veya kurum müdürlüğü aracılığıyla; aracı yolla verilen dilekçenin üç gün içinde gönderilmesi gerekir.
8. Yetkili hâkimliği doğrulayın. Kurum işlemlerinde işlemin yapıldığı kurumun bulunduğu yer hâkimliği yetkilidir.
9. İtiraz süresini karar tarihine göre hesaplayın. 1/6/2024 ve sonrası kararlarda iki hafta, öncesinde yedi gün.
10. İhlal edilen hakkı baştan adlandırın. Olası bireysel başvuru için anayasal hak vurgusunu ilk dilekçeye koyun.
Sıkça Sorulan Sorular
İnfaz hâkimliğine şikâyet süresi kaç gündür?
4675 sayılı Kanun m. 5/1 uyarınca karar, işlem veya faaliyetin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde başvurulabilir. Yaygın olarak söylenen “yedi gün” süresi şikâyet için değil, eski itiraz rejimi için geçerliydi.
İnfaz hâkimliği neye bakar?
m. 4’e göre kuruma kabul, barındırma, beslenme, sağlık ve tedavi, dışarıyla ilişkiler ve çalıştırılma; infaz, müşahede, açık kuruma ayrılma, izin, sevk, nakil ve tahliye; disiplin tedbir ve cezaları; izleme kurulu raporları; Cumhuriyet savcısının infaz kararlarına şikâyetler ve mahsup, ceza zamanaşımı, hükümlünün ölümü gibi hâllerde verilecek kararlar.
Şikâyet, işlemi durdurur mu?
Hayır. m. 5/4 uyarınca şikâyet yoluna başvurulması işlemin yerine getirilmesini durdurmaz. İnfaz hâkimi ancak giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ile açık hukuka aykırılık koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde erteleme veya durdurma kararı verebilir.
Şikâyeti kimler yapabilir?
m. 5/3 uyarınca kendisiyle ilgili olmak kaydıyla hükümlü veya tutuklu ile eşi, anası, babası, ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi, müdafii, kanuni temsilcisi ve ceza infaz kurumu ile tutukevi izleme kurulu başvurabilir.
Dilekçeyi nereye veririm?
m. 5/2 uyarınca doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da verilebilir. Hâkimlik dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlü şikâyet de mümkündür ve tutanağa bağlanır.
İnfaz hâkimi ne kadar sürede karar verir?
m. 6/2 uyarınca duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir. Gerek gördüğünde re’sen araştırma yapabilir, belge isteyebilir ve ilgili Cumhuriyet savcısının yazılı görüşünü alır.
Duruşma yapılır mı?
Kural olarak hayır; inceleme dosya üzerinden yapılır. Ancak disiplin cezasına karşı yapılan şikâyette infaz hâkimi hükümlü veya tutuklunun savunmasını almak zorundadır; savunma avukatla birlikte veya avukat aracılığıyla yapılabilir ve gerekli görülürse ceza infaz kurumunda da alınabilir.
İnfaz hâkimliği kararına itiraz süresi kaç gündür?
7499 sayılı Kanun’un 37. maddesiyle süre iki hafta olarak belirlenmiştir. Bu değişiklik, 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda eski yedi günlük süre geçerliliğini korur.
İtiraz nereye yapılır?
m. 6/6 uyarınca infaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesine yapılır. İnfaz hâkimi aynı zamanda bu mahkemenin üyesiyse itirazla ilgili karara katılamaz.
Süresi geçmiş başvuruya ne olur?
m. 6/1 uyarınca infaz hâkimi, süre geçmişse veya başvuru görev ve yetki alanı dışındaysa ya da başvuru hakkı olmayan kimselerce yapılmışsa dilekçeyi esasa girmeden reddeder. Başvuru başka bir yargı merciinin görevindeyse o mercie gönderir.
İnfaz hâkimi idarenin yerine karar verebilir mi?
Hayır. Denetim hukuka uygunlukla sınırlıdır; m. 6/3’e göre hâkim şikâyeti reddeder ya da kararın veya işlemin iptaline, faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir. Yargıtay uygulamasında da denetimin yerindelik denetimi olmadığı, eksik veya hatalı değerlendirme hâlinde dosyanın yeniden değerlendirme için idareye gönderilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
Ağır ceza kararından sonra ne yapılabilir?
İtiraz üzerine verilen karar kural olarak kesindir. Bu aşamada, Anayasa’nın 148. maddesi kapsamındaki bir temel hakkın ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru gündeme gelebilir; başvurunun ön koşulu olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasıdır.
Avukat zorunlu mu?
Zorunlu değildir; m. 5/3 hükümlünün kendisinin de başvurabileceğini öngörür. Ancak sürelerin kısalığı, durdurma talebinin iki şartlı yapısı ve denetimin hukuka uygunlukla sınırlı olması, dilekçenin teknik hazırlanmasını önemli kılar.
Sonuç
İnfaz hâkimliği, özgürlüğünden yoksun kişiler için idarenin işlemlerine karşı açılan en yakın yargı kapısıdır ve 7242 sayılı Kanun’la bu kapı önemli ölçüde genişlemiştir: savcılık kararları, mahsup, ceza zamanaşımı ve infazda hâkim kararı gerektiren işler artık bu hâkimliğin görevindedir. Sistemin işleyişi ise üç sayıya bağlıdır: şikâyet için 15/30 gün, karar için bir hafta, itiraz için iki hafta (1/6/2024 ve sonrası kararlarda). Bunlara bir de m. 5/4’ün iki şartlı durdurma kuralı eklenir; çünkü şikâyet tek başına hiçbir işlemi durdurmaz. Konunun uygulama boyutu için hükümlünün itiraz ve şikâyet yolu ile infaz hâkimliğine itiraz yazılarımıza da bakabilirsiniz. İnfaz hâkimliğine şikâyet, itiraz dilekçesi ve süreç takibi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 1, 2, 3, 4, 5, 6, Geçici m. 2; 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanun m. 1-6 ve Geçici m. 2; 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanun m. 37 ve Geçici m. 1 (R.G. 12/3/2024, S. 32487); 22/7/2010 tarihli ve 6008 sayılı Kanun m. 5; 694 sayılı KHK m. 203 ve 7078 sayılı Kanun m. 189; 700 sayılı KHK m. 133; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 14, 48, 105/A, 110; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu; Anayasa m. 148; 6216 sayılı Kanun. Süre değişikliklerinde geçiş kuralları nedeniyle karar tarihi belirleyicidir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama zaman içinde değişebilir; her somut durum için avukat görüşü esastır.
⚖️ Ücretsiz Ön Görüşme İçin Bize Ulaşın
Hukukçular Evi — Av. Fatma Öztürk


