Doğal Afet ve Olağanüstü Hâlde Mera: Yerleşim Yeri İhtiyacı, Arsa Tescili ve Ot Bedeli Muafiyeti
01 Eylül 2026

Doğal Afet ve Olağanüstü Hâlde Mera: Yerleşim Yeri İhtiyacı, Arsa Tescili ve Ot Bedeli Muafiyeti

📜 Dayanak Mevzuat

  • 4342 sayılı Mera Kanunu m.14/f — Ülke güvenliği ve olağanüstü hâl durumları
  • 4342 sayılı Kanun m.14/g — Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri
  • 4342 sayılı Kanun m.30/e — Ot bedeli muafiyeti (5178 s.K. m.4 ile değişik)
  • 7269 sayılı Kanun ek m.9 — Yeni yerleşim alanları ve arsa tescili (5178 s.K. m.7 ile değişik)
  • 6306 sayılı Kanun — Riskli alan ve riskli yapılarda yaşayanların nakli
  • 4342 sayılı Kanun m.4 — Meranın hukuki rejimi

⚡ Net Cevap: Afet sonrasında yeni yerleşim alanı ihtiyacı doğduğunda, mera vasıflı alanlar bu ihtiyaç için kullanılabilir. 4342 sayılı Kanun’un 14. maddesinin (g) bendi, doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan yerlerde tahsis amacı değişikliğini mümkün kılar; (f) bendi ise ülke güvenliği ve olağanüstü hâl durumlarında ihtiyaç duyulan yerleri kapsar. 7269 sayılı Kanun bunu daha da ileri götürür: afetlerle ilgili olarak yeni yerleşim alanları sağlanması amacıyla mera vasfı taşıyan yerlerin tahsis amacı, 4342 sayılı Kanun hükümlerine göre değiştirilerek Hazine adına arsa olarak tescil ettirilir ve bu arsalar tescil tarihi itibarıyla öngörülen amaçla kullanılmak üzere ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır. Ayrıca 6306 sayılı Kanun, riskli alanlarda ve riskli yapılarda yaşayanların nakledilmesi için ihtiyaç duyulan mera taşınmazlarını (g) bendindeki alanlardan sayarak aynı usule bağlamıştır. Her iki bentte de ot bedeli alınmaz. Bu iki bent, durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan meralarda bile uygulanabilir; çünkü kanun (f) ve (g) bentlerini sınıf yasağının istisnaları arasında saymıştır (m.14/4). Afetin hemen ardından ise vali ve kaymakamlar, çadır ve konteyner alanları için kamu taşınmazlarını tahsis amacı değişikliği beklemeden geçici olarak işgal edebilir (7269 s.K. m.6).

Afet sonrasında en acil ihtiyaçlardan biri arazidir. Kalıcı konut alanı, geçici barınma bölgesi ve altyapı için uygun ve hazır arazi bulmak, sürecin hızını doğrudan belirler.

Bu ihtiyaç çoğu zaman mera vasıflı alanlara yönelir; çünkü bu alanlar genellikle yerleşim yerine yakın, düz ve üzerinde yapı bulunmayan arazilerdir.

Aşağıda bu sürecin hukuki çerçevesi, hızlandırılmış usulün nasıl işlediği, köylerin hakları ve dikkat edilmesi gereken noktalar ele alınmaktadır.

İki Bent, İki Farklı Durum

4342 sayılı Kanun’un 14. maddesi, olağan dışı durumlar için iki ayrı bent öngörmüştür.

(f) bendi: Ülke güvenliği ve olağanüstü hâl

Bent, ülke güvenliği ve olağanüstü hâl durumlarında ihtiyaç duyulan yerleri kapsar.

Kapsam iki ayrı hâli içerir: ülke güvenliği ve olağanüstü hâl. Her ikisi de olağan dönemdeki ihtiyaçlardan farklı bir aciliyet taşır.

(g) bendi: Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri

Bent, doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan yerleri kapsar.

Metnin iki unsuru vardır ve her ikisi birlikte aranır:

  • Alan bir doğal afet bölgesinde olmalıdır,
  • İhtiyaç yerleşim yerine ilişkin olmalıdır.

Bu nedenle bent, afet bölgesindeki her ihtiyacı değil, özellikle yerleşim ihtiyacını karşılamaya yöneliktir.

4342 m.14 bentlerinin karşılaştırması
BentKapsamSınıf yasağıOt bedeli
(d)Köy yerleşim yeri imar planı, toprak muhafazası, sel kontrolü, akarsu düzenlemesiUygulanırAğaçlandırma ve erozyon kontrolünde alınmaz; diğerlerinde alınır
(e)Köy Kanunu m.13-14 kapsamındaki ihtiyaçlarUygulanırAlınmaz
(f)Ülke güvenliği ve olağanüstü hâlUygulanmaz (istisna)Alınmaz
(g)Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri; 6306 riskli alan nakilleriUygulanmaz (istisna)Alınmaz
(ı)Cumhurbaşkanınca ilan edilen kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanıUygulanırAlınır

Tablo, afet bendinin kentsel dönüşüm bendinden farkını da gösterir: riskli alan nakilleri kanun gereği (g) bendinden sayıldığından hem sınıf yasağından hem ot bedelinden muaftır; buna karşılık Cumhurbaşkanınca ilan edilen kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarına ilişkin (ı) bendi bu iki ayrıcalıktan yararlanmaz (m.14/4, m.30/e).

7269 Sayılı Kanun: Hızlandırılmış Usul

Afet mevzuatı, bu konuda 4342’ye ek bir düzenleme getirmiştir ve bu düzenleme süreci belirgin biçimde hızlandırır.

7269 sayılı Kanun’un ek 9. maddesi şunu öngörür: kanunun 1. maddesinde öngörülen afetlerle ilgili olarak yeni yerleşim alanları sağlanması amacıyla mera vasfı taşıyan yerlerin tahsis amacı, 4342 sayılı Mera Kanunu hükümlerine göre değiştirilerek, Hazine adına arsa olarak tescil ettirilir. Bu arsalar, tescil tarihi itibarıyla öngörülen amaçla kullanılmak üzere ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır.

✅ İki hızlandırıcı unsur

1. Arsa olarak tescil. Olağan tahsis amacı değişikliğinde taşınmaz Hazine adına tescil edilir; niteliği ayrıca belirlenir. Burada ise doğrudan arsa olarak tescil öngörülmüştür. Bu, imar ve yapılaşma süreçlerinin daha hızlı başlamasını sağlar.

2. Tahsis edilmiş sayılma. Olağan usulde taşınmaz Hazine’ye geçtikten sonra ilgili idareye ayrıca tahsis edilmesi gerekir. Burada ise arsalar, tescil tarihi itibarıyla öngörülen amaçla kullanılmak üzere ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır. Yani ayrı bir tahsis işlemi beklenmez.

Bu iki unsur, afet sonrası konut üretiminde zaman kazandırmak için getirilmiştir.

Ancak dikkat edilmesi gereken bir sınır vardır: hüküm, tahsis amacı değişikliğinin 4342 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılacağını söyler. Yani mera mevzuatının usulü ortadan kalkmaz; komisyon ve valilik zinciri işlemeye devam eder.

Afet bendinde mera arsa olarak tescil edilir

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

6306 Sayılı Kanun: Riskli Alan Nakilleri

Kentsel dönüşüm mevzuatı da mera ile kesişir ve bu kesişim (g) bendi üzerinden kurulmuştur.

6306 sayılı Kanun şunu öngörür: 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamında olup riskli alanlarda ve riskli yapılarda yaşayanların nakledilmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazlar, 4342 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendindeki alanlardan sayılarak, tahsis amaçları aynı maddeye göre değiştirilip tapuda Hazine adına tescil edilir; bu taşınmazlar hakkında bu Kanun’a göre uygulamada bulunulur.

Bu hükmün önemi şudur: riskli alan uygulaması, teknik olarak bir “doğal afet” sonrası olmayabilir. Kanun bu boşluğu, riskli alan nakillerini (g) bendinden sayarak doldurmuştur.

Dolayısıyla kentsel dönüşüm kapsamında yapılacak nakiller için mera alanı ihtiyacı doğduğunda, izlenecek yol nettir ve ayrı bir bent aranmasına gerek yoktur.

Ot Bedeli Alınmaz

Bu, bu iki bendin en ayırt edici özelliğidir ve uygulamada az bilinir.

Kural olarak tahsis amacı değişikliğinde, tahsis amacı değiştirilen mera, yaylak ve kışlaklardan elde olunacak yirmi yıllık ot geliri esas alınarak komisyonca tespit edilen bir ücret alınır.

Ancak kanun, bu ücretin alınmayacağı hâlleri saymıştır ve (f) ve (g) bentleri bu muafiyet kapsamındadır.

Ot bedeli alınmayan hâllerin tamamı (m.30/e):

  • (e) bendi — Köy Kanunu’nun 13 ve 14. maddeleri kapsamındaki ihtiyaçlar,
  • (f) bendi — ülke güvenliği ve olağanüstü hâl durumları,
  • (g) bendi — doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri,
  • (i) bendi — endüstri bölgeleri, teknoloji geliştirme bölgeleri, organize sanayi bölgeleri ve serbest bölgelerin kuruluş ve genişleme ihtiyaçları,
  • Vakıf meraları,
  • Toprak muhafaza, sel ve taşkın kontrolü amacıyla yapılacak her türlü ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları.

Muafiyetin gerekçesi anlaşılırdır: afet ve güvenlik durumlarında amaç ticari bir kazanç değil, kamusal bir zorunluluğun karşılanmasıdır.

Ancak bunun köyler bakımından bir sonucu vardır: kaybedilen mera alanının karşılığında mera gelirlerine bir kaynak aktarılmaz. Bu nedenle telafi, bedel yoluyla değil alternatif alan tahsisi ve ıslah yoluyla aranmalıdır.

Bu bentlerde ot bedeli alınmaz

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 0554 648 37 15💬 WhatsApp📋 Ön Değerlendirme

Sınıf Yasağı Bu Bentlerde Uygulanmaz

Kanun, durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan meralarda tahsis amacı değişikliğini kural olarak yasaklamış ve istisnaları tek tek saymıştır: birinci fıkranın (a), (f), (g), (ğ), (h) ve (k) bentleri hariç, bu meralarda tahsis amacı değişikliği yapılamaz (m.14/4). (k) bendi, yenilenebilir enerji kaynak alanları için 19/7/2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla eklenmiş ve istisna listesine alınmıştır.

Sınıf yasağının istisnaları
BentKonuÇok iyi veya iyi sınıf merada
(a)Rezervi belirlenmiş maden, petrol, jeotermalDeğişiklik yapılabilir
(f)Ülke güvenliği ve olağanüstü hâlDeğişiklik yapılabilir
(g)Doğal afet bölgesinde yerleşim; riskli alan nakliDeğişiklik yapılabilir
(ğ)EPDK kapsamındaki enerji iletim ve piyasa faaliyetleriDeğişiklik yapılabilir
(h)Jeotermal kaynaklı teknolojik seralarDeğişiklik yapılabilir
(k)Yenilenebilir enerji kaynak alanları (2025)Değişiklik yapılabilir
Diğer bentlerTurizm, kamu yatırımı, köy yerleşim yeri, OSB, kentsel dönüşüm vb.Değişiklik yapılamaz

Buna göre afet ve olağanüstü hâl taleplerinde meranın sınıfı tahsis amacı değişikliğine engel değildir. Ancak durum ve sınıf raporu yine istenmelidir: talep (g) bendi yerine örneğin köy yerleşim yeri için (d) bendine dayandırılmışsa sınıf yasağı uygulanır ve iyi sınıf merada işlem yapılamaz. İdarenin hangi bende dayandığı, kararın hukuka uygunluğunu doğrudan belirler; bu nedenle kararın dayanağı mutlaka yazılı olarak istenmelidir.

Afetin Hemen Ardından: Geçici İşgal Yetkisi (7269 m.6)

Çadır kent ve konteyner kent gibi ilk barınma ihtiyaçları, tahsis amacı değişikliğinin tamamlanmasını beklemez. Afetlerin meydana gelmesinden sonra vali ve kaymakamlar; barındırma gibi işler için Devlete, mahalli idarelere ve diğer kamu kuruluşlarına ait her türlü taşınmazı, bunlar yetmezse gerçek ve tüzel kişilere ait arsa ve arazileri geçici olarak işgale yetkilidir. Bu yetkinin kullanma süresi afetin sona ermesinden itibaren on beş gündür ve gerektiğinde ilgili Bakanlıkça uzatılabilir (7269 s.K. m.6).

Afet sonrası mera kullanımında hukuki araçlar
AraçNiteliğiSonucu
7269 m.6 geçici işgalVali veya kaymakamın acil yetkisi; süreliMera vasfı devam eder; süre sonunda alan iade edilir
4342 m.14/g tahsis amacı değişikliğiKomisyon, defterdarlık görüşü ve valilik kararıMera vasfı kalkar; Hazine adına tescil
7269 ek m.9 arsa tesciliAfet yerleşim alanı için 4342 usulüyleHazine adına arsa olarak tescil; ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır
6306 m.6/6 riskli alan nakli(g) bendinden sayılırHazine adına tescil; 6306’ya göre uygulama

Tahsis amacı değişikliğiyle kullanılan yerler bakımından kanun ayrıca bir yükümlülük getirir: başvuran kamu kurumları ve işletmeciler faaliyetlerini kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdür; bu yerler süre bitiminde yeniden özel sicile kaydedilir (m.14/2). Geçici amaçla tahsis edilen bir alanın iadesi istenirken bu hükme dayanılabilir.

Geçici Barınma ve Kalıcı Yerleşim Ayrımı

Afet sonrası süreçte iki farklı ihtiyaç vardır ve hukuki değerlendirmeleri farklıdır.

Geçici barınma alanları. Çadır kent, konteyner kent gibi geçici kullanımlar. Bu kullanımlar için tahsis amacı değişikliği yapılması her zaman gerekmeyebilir; geçici kullanımlara ilişkin farklı araçlar gündeme gelebilir.

Kalıcı yerleşim alanları. Konut ve altyapının kalıcı olarak inşa edileceği alanlar. Burada mera vasfının kaldırılması ve taşınmazın Hazine adına tescili gerekir.

Bu ayrımın pratik önemi şudur: geçici kullanım sona erdiğinde alanın eski hâline dönüp dönmeyeceği baştan netleştirilmelidir.

Köyler bakımından sorulması gereken sorular:

  • Kullanım geçici mi, kalıcı mı olarak planlanmıştır?
  • Geçiciyse, alanın iade süreci nasıl işleyecektir?
  • Tahsis amacı değişikliği yapılmış mıdır, yoksa alan hukuken mera olarak mı kalmıştır?
  • Kalıcı ise, alternatif mera alanı öngörülmüş müdür?

Bu sorular ilgili idareye yazılı olarak yöneltilmeli ve alınan cevaplar saklanmalıdır. Afet sonrası dönemde sözlü verilen taahhütler, yıllar sonra takip edilemez hâle gelmektedir.

Köyün Hakları ve Telafi

Mera alanının yerleşim yerine dönüşmesi, köyün hayvancılık faaliyetini doğrudan etkiler. Kanun, bu etkinin değerlendirilmesini öngörmüştür.

Teknik ekip inceleme raporunda değerlendirilen hususlar arasında köyün toplam merası, hayvan sayısı, kaba yem açığı, otlatma kapasitesi, çiftçi hane sayısı ve çiftçi görüşü bulunur.

Bu bentlerde ot bedeli alınmadığından, köyün korunan menfaati bedel değil otlatma imkânının sürdürülmesidir. Bu nedenle talep edilmesi gerekenler:

  • Alternatif alan tahsisi. Kaybedilen kapasitenin başka bir alanla karşılanması.
  • Mevcut meranın ıslahı. Kapasite artışıyla telafi; ıslah sonucu otlatılacak hayvan miktarının artırılması kanunda öngörülmüştür.
  • Otlatma planının güncellenmesi. Azalan alana göre planın yeniden düzenlenmesi.
  • Tahsis kararının güncellenmesi. İhtiyaçtaki değişikliğe dayanarak yeniden değerlendirme talebi.

Bu talepler, tahsis amacı değişikliği süreci devam ederken iletilmelidir. Süreç tamamlandıktan sonra telafi sağlamak daha güçtür.

Meranın Üzerinde Yapı Varsa

Afet ve nakil süreçlerinde sık karşılaşılan bir durum, tahsis amacı değiştirilecek mera alanının üzerinde önceden yapılmış yapılar bulunmasıdır.

Bu yapıların hukuki durumu ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Zemin bakımından. Mera üzerinde mülkiyet bulunmadığından, zemine ilişkin bir bedel talebi doğmaz. Mera özel mülkiyete geçirilemez ve zamanaşımı uygulanmaz.

Yapı bakımından. Mera, yaylak ve kışlaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır; bunlar üzerinde izinsiz yapılan yapılar kural olarak kullanıcıya bir hak kazandırmaz. Amaç dışı kullanım nedeniyle vasfı bozulan meraların eski hâline getirilmesi için yapılan masraflar sebep olanlardan tahsil edilir (m.4). Bununla birlikte, yapıya yapılan harcamanın akıbeti ve bir bedel talep edilip edilemeyeceği, yapının yapılış tarihi ve dayanağına göre ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle harcamaların belgelenmesi ve talebin dayanağının hukuken doğru kurulması gerekir.

Yapı kayıt belgesi varsa tablo değişebilir. Bu belgenin varlığı, izlenecek yolu ve yapının akıbetini etkileyebileceğinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Yapı sahiplerinin yapması gerekenler:

  • Yapının tarihini belgelemek — abonelik kayıtları, emlak vergisi bildirimleri, fotoğraflar.
  • Harcamaları belgelemek — fatura, sözleşme ve ödeme kayıtları.
  • Tapu kayıt örneğindeki beyanlar hanesini incelemek; muhdesat kaydı bulunup bulunmadığına bakmak.
  • Varsa ecrimisil ihbarnamelerini saklamak; bunlar kullanımın süresini gösterir.

Bu belgeler, hem tazminat talebinde hem de nakil sürecinde hak sahipliğinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Hangi Belgeler İstenmeli?

Afet ve nakil süreçlerinde hızlı hareket etmek gerekir; ancak belgesiz hareket etmek de risk üretir. Talep edilmesi gereken belgeler:

  • Tahsis amacı değişikliği kararı — tarih, sayı ve dayandığı bent.
  • Durum ve sınıf raporu — meranın sınıfı ve sınıf yasağının uygulanıp uygulanmadığı.
  • Teknik ekip inceleme raporu — köy verileri ve alternatif alan değerlendirmesi.
  • Komisyon kararı ve defterdarlık görüşü.
  • Tapu kayıt örneği — tescilin ne şekilde yapıldığı; arsa olarak mı?
  • Tahsis bilgisi — taşınmaz hangi idareye tahsisli sayılmıştır?
  • Varsa alternatif alan tahsisine ilişkin yazışmalar.

Bu talepler bilgi ve belge talebi niteliğindedir; süreç başlatmaz ve risk doğurmaz. Bilgi edinme mevzuatı çerçevesinde de başvuru yapılabilir.

Afet dönemlerinde idari yoğunluk nedeniyle cevaplar gecikebilir. Bu nedenle talepler yazılı yapılmalı, kayıt numarası alınmalı ve cevap süreleri takip edilmelidir. Cevapsız kalan başvurular bakımından da kanunda öngörülen sonuçlar işler.

Örnek Dilekçe: Köy Adına Alternatif Alan ve Islah Talebi

… VALİLİĞİNE
(İl Tarım ve Orman Müdürlüğü — Mera Komisyonu Başkanlığı)

BAŞVURAN: … Köyü Muhtarlığı, adına Muhtar [Ad Soyad]

KONU: Köyümüze tahsisli … ada … parsel sayılı meranın afet yerleşim alanı olarak tahsis amacının değiştirilmesi sürecinde kaybedilecek otlatma kapasitesinin telafisi talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. 4342 s.K. m.14/1-g ve m.30/e — Köyümüze tahsisli meranın yaklaşık … dekarlık kısmının doğal afet bölgesinde yerleşim yeri ihtiyacı için tahsis amacının değiştirilmesi planlanmaktadır. Bu bentte ot bedeli alınmadığından köyün kaybı herhangi bir bedelle karşılanmayacaktır; bu nedenle telafinin alan ve ıslah yoluyla sağlanması zorunludur.

2. 4342 s.K. m.15 — Köyümüzde … büyükbaş ve … küçükbaş hayvan bulunmakta olup kalan mera alanı mevcut otlatma kapasitesini karşılamayacaktır. İhtiyaçtaki bu değişme gözetilerek köyümüze başka bir mera alanı tahsis edilmesi için tahsis kararında değişiklik yapılmasını talep ediyoruz.

3. 4342 s.K. m.23 — Tahsisli kalan meranın bakım ve ıslah projesine alınması hâlinde otlatma kapasitesi artırılabilecek ve kayıp kısmen karşılanabilecektir; kalan alan için ıslah projesi hazırlanmasını talep ediyoruz.

4. 4342 s.K. m.14/2 — Alanın bir kısmı geçici barınma amacıyla kullanılacaksa, tahsis süresinin ve süre sonunda alanın eski vasfına getirilerek iadesinin karara açıkça yazılmasını talep ediyoruz.

İSTEM: Tahsis amacı değişikliği kararının dayandığı bent ile durum ve sınıf raporu ve teknik ekip raporunun tarafımıza verilmesine, köyümüze alternatif mera alanı tahsisine, kalan meranın ıslah projesine alınmasına ve geçici kullanım hâlinde iade takviminin belirlenmesine karar verilmesini saygıyla arz ederiz.

Tarih: …/…/20…
… Köyü Muhtarı — İmza, Mühür

Dilekçe, tahsis amacı değişikliği süreci devam ederken verilmelidir; süreç tamamlandıktan sonra alternatif alan ve ıslah talebinin karşılanması güçleşir. Başvurunun kayıt numarası alınmalı ve cevap süresi takip edilmelidir.

Sel, Taşkın ve Erozyon: Meranın Korunması İçin Kullanımı

Bu bentlerin bir de tersten okunan yüzü vardır: mera, afetin sonucunu karşılamak için kullanıldığı gibi, afeti önlemek için de kullanılabilir.

Kanun’un 14. maddesinin ilgili bendi; toprak muhafazası, sel kontrolü ile akarsular ve kaynakların düzenlenmesi için ihtiyaç duyulan yerlerde tahsis amacı değişikliğini mümkün kılar.

Ot bedeli muafiyeti de bu alanı destekler: toprak muhafaza, sel ve taşkın kontrolü amacıyla yapılacak her türlü ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları ile ilgili tahsis amacı değişikliklerinde ücret alınmaz.

Bu düzenlemenin köyler bakımından pratik değeri vardır: sel ve erozyon riski taşıyan bir bölgede, koruma amaçlı çalışmalar için mera alanının kullanılması bedelsiz mümkündür.

Dahası, bu tür çalışmalar meranın kendisini de korur. Erozyon kontrolü ve ağaçlandırma, uzun vadede otlatma kapasitesini destekleyen çalışmalardır.

Köyün talep edebilecekleri:

  • Sel ve erozyon riski taşıyan alanlarda koruma çalışması yapılmasını istemek.
  • Bu çalışmaların ot bedeli alınmaksızın yürütülebileceğini hatırlatmak.
  • Çalışmaların mera ıslah projesiyle birlikte planlanmasını önermek.
  • Bölgedeki araştırma enstitüsü veya üniversiteyle temas kurulmasını talep etmek.

Bu talepler İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne yazılı olarak iletilir.

Afet mevzuatı genellikle olay sonrasına odaklanır; oysa mera mevzuatındaki bu hükümler, olay öncesinde de kullanılabilecek imkânlar sunmaktadır. Riskin bilindiği bölgelerde bu imkânın erken kullanılması, hem meranın hem yerleşimin korunmasını sağlar. Afet sonrası yapılan tahsis amacı değişikliklerinin bir kısmı, önceden alınacak bu tür tedbirlerle gereksiz hâle gelebilir.

Karara Karşı İtiraz ve Dava Yolları

Mera kararlarına karşı yollar
KararBaşvuru yoluSüre
Tespit ve tahdit sonuçlarıAskı süresinde komisyona itiraz; komisyon 60 gün içinde karar verir30 günlük askı (m.13)
Komisyonun tespit, tahdit ve tahsis kararlarıAsliye hukuk mahkemesi; kadastro yapılan yerlerde kadastro mahkemesiİlan veya tebliğden itibaren 30 gün (m.13)
Valilikçe verilen tahsis amacı değişikliği kararıİdare mahkemesinde iptal davası ve yürütmeyi durdurmaTebliğden itibaren 60 gün (İYUK m.7)
Tahsis kararının ihtiyaca göre değiştirilmesi talebiKomisyon teklifi ve valilik onayı; son tahsisten beş yıl geçmesi gerekir, m.14 değişikliklerinde bu süre aranmazm.15

Köyün kaybettiği otlatma kapasitesinin telafisi için tahsis kararının değiştirilmesi istenebilir; ihtiyaçtaki değişme ve gelişmeler gözetilerek bu değişiklik komisyonun teklifi ve valiliğin onayıyla yapılır ve değişiklik özel sicile işlenir (m.15). Tahsis amacı değişikliği kararına karşı dava açılacaksa, kararın dayandığı bent, sınıf raporu ve komisyon ile defterdarlık görüşleri dava dilekçesine eklenmelidir. Doğru merciin seçimi için mera uyuşmazlığında doğru kapı ve dava süreleri için idari davalarda dava açma süreleri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

Aciliyetin usulü ortadan kaldırdığını sanmak. Tahsis amacı değişikliği 4342 hükümlerine göre yapılır; komisyon ve valilik zinciri işler.

Ot bedeli beklemek. Bu bentlerde ot bedeli alınmaz; telafi alternatif alan ve ıslah yoluyla aranmalıdır.

Geçici ve kalıcı kullanımı ayırmamak. Alanın akıbeti baştan netleştirilmelidir.

Dayanılan bendi kontrol etmemek. (f) ve (g) bentlerinde sınıf yasağı uygulanmaz; talep başka bir bende, örneğin köy yerleşim yeri için (d) bendine dayandırılmışsa uygulanır. Durum ve sınıf raporu her hâlde istenmelidir.

Sözlü taahhütlere güvenmek. Alternatif alan ve iade taahhütleri yazılı alınmalıdır.

Riskli alan nakillerinde ayrı bent aramak. Bu nakiller (g) bendindeki alanlardan sayılır.

Sürece geç katılmak. Telafi talepleri süreç devam ederken iletilmelidir.

Adım Adım Süreç

  1. Dayanılacak bendi belirleyin. Doğal afet mi, olağanüstü hâl mi, riskli alan nakli mi?
  2. Kullanımın niteliğini netleştirin. Geçici mi, kalıcı mı?
  3. Durum ve sınıf raporunu isteyin. Dayanılan bent (f) veya (g) değilse sınıf yasağı kontrol edilir.
  4. Teknik ekip incelemesini takip edin. Köy verileri ve çiftçi görüşü değerlendirilir.
  5. Telafi taleplerini iletin. Alternatif alan ve ıslah, süreç devam ederken istenir.
  6. Tescil biçimini kontrol edin. Arsa olarak tescil ve tahsis edilmiş sayılma.
  7. Belgeleri arşivleyin. Yazılı cevaplar ileride delil olur.

İlgili Konular ve Kaynaklar

Afet, olağanüstü hâl veya riskli alan nakli gerekçesiyle mera tahsis amacı değişikliğinde köyün haklarını korumak, alternatif alan ve ıslah talebini hazırlamak ya da tahsis kararına karşı idari dava açmak için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Afet sonrası yerleşim için mera kullanılabilir mi?

Evet. 4342 sayılı Kanun’un 14. maddesinin (g) bendi, doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan yerlerde tahsis amacı değişikliğini mümkün kılar.

(f) bendi neyi kapsıyor?

Ülke güvenliği ve olağanüstü hâl durumlarında ihtiyaç duyulan yerleri kapsar.

7269 sayılı Kanun ne getiriyor?

Afetlerle ilgili olarak yeni yerleşim alanları sağlanması amacıyla mera vasfı taşıyan yerlerin tahsis amacı, 4342 sayılı Kanun hükümlerine göre değiştirilerek Hazine adına arsa olarak tescil ettirilir ve bu arsalar tescil tarihi itibarıyla öngörülen amaçla kullanılmak üzere ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır.

“Arsa olarak tescil” ne demek?

Olağan tahsis amacı değişikliğinde taşınmaz Hazine adına tescil edilir ve niteliği ayrıca belirlenir. Bu hükümde ise doğrudan arsa olarak tescil öngörülmüştür; bu, imar ve yapılaşma süreçlerinin daha hızlı başlamasını sağlar.

Ayrıca tahsis işlemi gerekir mi?

Hüküm, arsaların tescil tarihi itibarıyla öngörülen amaçla kullanılmak üzere ilgili Bakanlığa tahsis edilmiş sayılacağını öngörmüştür; ayrı bir tahsis işlemi beklenmez.

Riskli alan nakilleri hangi bende girer?

6306 sayılı Kanun, riskli alanlarda ve riskli yapılarda yaşayanların nakledilmesi için ihtiyaç duyulan mera taşınmazlarının 4342 sayılı Kanun’un 14. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendindeki alanlardan sayılacağını öngörmüştür.

Ot bedeli ödenir mi?

Hayır. 14. maddenin (e), (f), (g) ve (i) bentleri, vakıf meraları ile toprak muhafaza, sel ve taşkın kontrolü amaçlı ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları ot bedeli muafiyeti kapsamındadır (4342 s.K. m.30/e).

Köy bu durumda ne talep edebilir?

Bedel talep edilemez; ancak alternatif alan tahsisi, mevcut meranın ıslahı, otlatma planının güncellenmesi ve tahsis kararının yeniden değerlendirilmesi talep edilebilir.

Aciliyet usulü ortadan kaldırır mı?

Hayır. Tahsis amacı değişikliği 4342 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılır; komisyon ve valilik zinciri işlemeye devam eder.

Sınıf yasağı bu bentlerde uygulanır mı?

Hayır. Durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan meralarda tahsis amacı değişikliği yasaktır; ancak kanun (a), (f), (g), (ğ), (h) ve (k) bentlerini bu yasağın dışında tutmuştur (4342 s.K. m.14/4). Afet ve olağanüstü hâl bentleri bu nedenle iyi sınıf merada da uygulanabilir.

Geçici barınma alanı için de aynı işlem gerekir mi?

Geçici ve kalıcı kullanım farklı değerlendirilir. Kalıcı yerleşim alanlarında mera vasfının kaldırılması ve Hazine adına tescil gerekir. Geçici kullanımlarda ise farklı araçlar gündeme gelebilir; alanın akıbeti baştan netleştirilmelidir.

Süreç bittikten sonra telafi istenebilir mi?

İstenebilir; ancak süreç devam ederken iletilen talepler daha etkilidir. Ayrıca ihtiyaçtaki değişme ve gelişmeler göz önünde tutularak tahsis kararının değiştirilebileceği kanunda öngörülmüştür.

Afetten hemen sonra meraya çadır kent kurulabilir mi?

Evet. Afetlerin meydana gelmesinden sonra vali ve kaymakamlar barındırma gibi işler için kamuya ait taşınmazları geçici olarak işgale yetkilidir; bu yetki afetin sona ermesinden itibaren on beş gün için kullanılır ve gerektiğinde uzatılabilir (7269 s.K. m.6). Bu geçici kullanım mera vasfını kaldırmaz.

Tahsis amacı değişikliği kararına nasıl itiraz edilir?

Valilikçe verilen tahsis amacı değişikliği kararı idari bir işlemdir; tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Komisyonun tespit, tahdit ve tahsis kararlarına karşı ise otuz gün içinde asliye hukuk veya kadastro mahkemesinde dava açılır (4342 s.K. m.13).

Geçici tahsis edilen alan köye geri döner mi?

Tahsis amacı değişikliğiyle yer kullanan kamu kurumları ve işletmeciler, tahsis süresi bitiminde yeri eski vasfına getirmekle yükümlüdür; bu yerler süre bitiminde özel sicile kaydedilir (4342 s.K. m.14/2).

Kentsel dönüşüm proje alanında da ot bedeli alınmaz mı?

Alınır. Cumhurbaşkanınca ilan edilen kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarına ilişkin (ı) bendi ot bedeli muafiyetinde yer almaz ve sınıf yasağının istisnası değildir. Riskli alan nakilleri ise (g) bendinden sayıldığından muaftır (4342 s.K. m.14, m.30/e; 6306 s.K. m.6).



Post by Av. Fatma Öztürk