Birinin Aracına “Hatır İçin” Bedelsiz Bindim ve Kaza Oldu – Tazminatım Etkilenir mi?

Ne yaşandı?

Bir kişi, tanıdığının aracına herhangi bir ücret ödemeden, sırf hatır/nezaket ilişkisiyle biniyor ve yolda kaza meydana geliyor. Yaralanan yolcu, tazminat talep edebilir mi, talep edebilse de bu “hatır” ilişkisi tazminatı etkiler mi diye merak ediyor.

Hukuki durum

Hatır taşıması, taşınan kişinin bir karşılık ödemeden, yalnızca nezaket ya da hatır ilişkisi nedeniyle taşınmasıdır. Bu durum, zarar görenin tazminat hakkını tamamen ortadan kaldırmaz; sorumlunun kusuru varsa tazminat yine gündeme gelir. Ancak hâkim, Türk Borçlar Kanunu m. 51-52 çerçevesinde tazminatın belirlenmesinde durumun özelliklerini ve hakkaniyeti göz önünde tutar; hatır ilişkisi, tazminattan uygun bir indirim yapılmasını gerektirebilen bir sebep olarak değerlendirilir.

İndirimin yapılıp yapılmayacağı ve oranı, somut olaya, kusurun ağırlığına ve tarafların durumuna göre takdir edilir; bu, otomatik ve sabit bir oran değildir.

Hatır taşımasına dayalı indirim, taşıyanın ağır kusuru ya da kastı bulunduğunda uygulanmayabilir. Ayrıca zorunlu trafik sigortası bakımından hatır taşıması, sigortacının sorumluluğunu kural olarak ortadan kaldırmaz.

Ne yapmalısınız?

Taşımanın gerçekten bir karşılık olmadan, hatır ilişkisiyle yapıldığını ve kazadaki kusur durumunu ortaya koyan delilleri toplayın. Tazminat hesabında olası indirim ihtimalini de gözeterek, bir avukatla ilerlemeniz yararlı olur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hatır için bindiğim araçta kaza oldu, tazminat isteyebilir miyim?

Evet, ancak sorumluluk rejimi değişir. KTK m.87/1 uyarınca hatır taşımasında sorumluluk genel hükümlere tabidir; bu nedenle Karayolları Trafik Kanunu’ndaki kusursuz sorumluluk yerine TBK m.49 ve devamındaki kusura dayalı sorumluluk uygulanır ve sürücünün kusurunun ispatı gerekir.

Tazminattan ne kadar indirim yapılır?

Kanunda sabit bir oran yoktur; TBK m.51 uyarınca hâkim durumun gereğini ve kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi kararlarında bu indirim “Dairemiz uygulamaları ile yüzde yirmi” olarak ifade edilmiştir; Dairenin farklı oranlara hükmettiği kararlar da bulunmaktadır.

Akrabamın aracındaydım, yine de indirim yapılır mı?

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin E. 2015/5484, K. 2017/11326 sayılı kararına göre akraba taşıma, ahlaki görevin ifası niteliğinde olup hatır taşıması olarak değerlendirilmez. Bir başka kararda sürücünün ölenin ablasının eşi olduğu olayda indirim yapılması doğru bulunmamıştır.

Hatır taşıması olup olmadığı nasıl belirlenir?

Tarafların yakınlığı, taşımanın kimin arzusuyla ve ne amaçla yapıldığı ile taşımanın kimin çıkar ve yararına olduğu araştırılır. Taşıma sürücünün yararına yapılmışsa hatır taşımasından söz edilmez.

Mahkeme gerekçesiz indirim yapabilir mi?

Hayır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin E. 2015/5484, K. 2017/11326 sayılı kararında, hatır taşıması savunmasında bulunulduğu hâlde mahkemenin gerekçede nedenini tartışmadan indirim yapması hukuka aykırı bulunmuştur.

Sigorta şirketi de bu savunmayı yapabilir mi?

Evet. Zorunlu trafik sigortacısına yöneltilen taleplerde sigorta şirketinin hatır taşıması savunması kabul görürse tazminattan indirim uygulanır; bu nedenle savunmanın sigortacıya karşı da karşılanması gerekir.

Manevi tazminat da isteyebilir miyim?

Evet. Hatır taşıması kusura dayalı haksız fiil sorumluluğu kapsamında değerlendirildiğinden, zarar gören TBK m.49 ve devamı uyarınca hem maddi hem manevi zararlarını talep edebilir.

Emniyet kemeri takmamıştım, bu ayrı bir indirim mi?

Evet, müterafik kusur TBK m.52 kapsamında ayrı bir indirim sebebidir ve hatır indirimiyle birlikte uygulanabilir. Bu nedenle iki savunmanın ayrı ayrı karşılanması gerekir.

Mevzuat Çerçevesi: Tazminatın Kanuni Dayanakları

Güncel değişiklik: 7589 sayılı Kanun (31 Temmuz 2026)

Bu Kanun’la Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkralar uyarınca, çalışma gücünün azalması veya kaybından doğan zararlar ile destekten yoksun kalma zararlarına ilişkin tazminatlarda faiz başlangıcı zarar hesabında esas alınan döneme göre farklılaştırılmıştır: bilinen dönem bakımından olay tarihinden, bilinemeyen dönem bakımından karar tarihinden. Ayrıca tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir.

Aynı Kanun’un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi yeniden yazılmış; yasal faiz TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenmiş ve hesap dönemsel hâle gelmiştir. Ayrıntı: Faiz başlangıcı ve oransal mahsup: TBK m. 55 değişikliği

Maddi ve Manevi Tazminat: Kalem–Muhatap Matrisi

Son satır tablonun tek istisnasıdır ve iki yönlü sonuç doğurur: manevi tazminat sigortadan istenemez, buna karşılık sosyal güvenlik ödemelerinden de mahsup edilmez.

Manevi Tazminat: Ölçütler ve Sınırlar

Manevi tazminat aktüeryal formülle bulunmaz; hâkim tarafından takdir edilir. Ancak takdir keyfî değildir.

Zenginleşme yasağı ve caydırıcılık dengesi: manevi tazminatın amacı acı ve elemin bir ölçüde giderilmesidir. Tutarın sembolik kalması bu amacı gerçekleştirmez; aşırı yüksek olması ise zenginleşme sonucu doğurur. Bu nedenle talep edilen tutarın somut olayla orantılı biçimde gerekçelendirilmesi gerekir; gerekçesiz yüksek talepler kısmi ret ve buna bağlı aleyhe vekâlet ücreti riski yaratır.

Yakınların bağımsız hakkı

Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine hükmedilebilir. Bu, zarar görenin kendi talebinden bağımsız bir haktır ve ayrıca ileri sürülmelidir; talep edilmediğinde hesaba hiç girmez.

Manevi tazminat isteme hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; kural olarak devredilemez ve mirasçılara geçmez. Ancak dava açılmış veya talep karşı tarafça kabul edilmişse durum farklılaşır. Bu nedenle talebin zamanında ileri sürülmesi önem taşır.

Tazminattan İndirim Sebepleri

Müterafik kusurda kilit nokta nedenselliktir. Kural ihlalinin varlığı tek başına indirim doğurmaz; ihlal ile zararın doğumu veya artması arasındaki bağlantı gösterilmelidir. Yargıtay uygulamasında kask indirimi, yaralanmanın kafa bölgesinden olması gibi bir bağlantı kurulduğunda gündeme gelir. İspat yükü indirimi ileri süren taraftadır.

Hatır taşıması ayrı bir indirim sebebidir: aracına bedelsiz ve nezaket saikiyle alınan kişinin zararından, işletenin sorumluluğu hakkaniyet gereği indirilebilir. Ancak bu indirim tazminat hakkını ortadan kaldırmaz ve oranı denetime tabidir.

Hesabın Dört Değişkeni

Dördü çarpım hâlinde çalıştığından birindeki hata sonucu katlanarak etkiler. Ayrıca aktif ve pasif dönem ayrımı yapılmalıdır: aktif dönemde ispatlanan gerçek gelir, pasif dönemde net asgari ücret esas alınır. Pasif dönemin hesaba hiç dahil edilmemesi bozma sebebidir.

İlgili Rehberler

• Trafik kazası tazminat süreci: kazadan ödemeye adım adım
• Maddi tazminat kalemleri (TBK m. 53-54)
• Trafik kazasında manevi tazminat: kim, ne kadar isteyebilir?
• Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi
• Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
• Müterafik kusur indirimi nasıl karşılanır?
• Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
• Teminat limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
• Çocuk mağdurda tazminat: ÇÖZGER ve ekonomik gelecek