Yargılamanın İadesi Dava Dilekçesi Örneği (2026) — HMK m.375 ve 3 Ay

Kesinleşen hüküm her zaman son söz değildir. Yargılamanın iadesi, olağan kanun yolları tükendikten sonra devreye giren olağanüstü bir yoldur. Ama kapı dardır: sebepler kanunda tek tek sayılmıştır ve çoğaltılamaz; süre ise üç aydır ve hak düşürücüdür. Bir de yeni bir gelişme var: AİHM sebebindeki on yıllık üst sınır Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Aşağıda sebepler, süre rejimi ve hazır bir dilekçe örneği var.

Olağanüstü Yol: Neyle Karıştırılmamalı

Yargılamanın iadesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 374 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Ayrımı baştan yapmak gerekir: iade, olağan kanun yollarından istinaf ve temyiz ile karıştırılmamalıdır; zira iade hükmün kesinleşmesinden sonra işler ve “olağanüstü” niteliktedir.

Kabul edilirse sonuç köklüdür: mahkeme önceki hükmü kaldırır; dosya yeniden görülür ve infaza elverişli yeni bir nihai karar verilir. Bu yeni karar, taraflar bakımından kesin hükmün bağlayıcılığını ortadan kaldırır.

Sebepler Sınırlı Sayıdadır

HMK m.375’te sahte senede dayanma, yalan tanıklık, bilinçli gerçeğe aykırı bilirkişi beyanı, yeni ele geçirilen belge, hile, AİHM ihlali gibi durumlar sınırlı sayı ilkesiyle tek tek sayılmıştır.

Maddenin ilk bentleri mahkemenin oluşumuna ilişkindir:

• (a) Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması
• (b) Davaya bakması yasak olan yahut hakkındaki ret talebi merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması
• (c) Vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülmüş ve karara bağlanmış olması

Devamındaki bentler ise hükmün maddi temeline yöneliktir: sahte senet, yalan tanıklık, bilinçli olarak gerçeğe aykırı bilirkişi beyanı, sonradan ele geçirilen belge, lehine karar verilen tarafın hilesi ve AİHM ihlal kararı.

Süre: Üç Ay ve Değişen Üst Sınır

Süre, iade kurumunun kalbidir ve hak düşürücü niteliktedir.

Bir de pratik bir tartışma var: öğrenme tarihi, özellikle elektronik tebligat ve gerekçeli kararın içeriği ile sıkı ilişkilidir. Uyuşmazlıklarda süre çoğu kez gerekçeli kararın tebliğiyle başlar; bu nedenle tebliğ ve öğrenme tartışmaları iade süresine doğrudan etki eder.

Nereye Verilir, Teminat Gerekir mi?

Merci konusunda tereddüt yoktur: HMK m.378/1 uyarınca yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçe, kararı veren mahkemece incelenir. Yani istinaf veya Yargıtay’a değil, hükmü kuran ilk derece mahkemesine başvurulur.

Teminat ise kural değil, ihtimaldir: mahkeme, dayanılan sebebin niteliğine göre yargılamanın iadesi talebinde bulunandan karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılayacak uygun bir miktar teminat göstermesini isteyebilir.

Taraf Olmayanlar: HMK m.376

Az bilinen bir kapı daha var. Kanun, üçüncü kişilerin hükmün iptalini talep etmesini ayrı bir maddede düzenlemiştir.

HMK m.376 uyarınca bu imkân, davanın taraflarından birisinin alacaklıları ve benzeri konumdaki kişiler bakımından öngörülmüştür. Yani davanın tarafı olmadığınız hâlde hükümden hukuken etkileniyorsanız yol tümüyle kapalı değildir.

Üç Kapı: Mahkeme Önce Neye Bakar?

Esasa girilmeden önce bir ön süzgeç vardır. HMK m.379 uyarınca mahkeme, tarafları davet edip dinledikten sonra;

1. Talebin kanuni süre içinde yapılmış olup olmadığını
2. Kaldırılması istenen hükmün kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş olup olmadığını
3. İleri sürülen iade sebebinin kanunda yazılı sebeplerden olup olmadığını

inceler. Bu üç şarttan biri yoksa esasa girilmeden talep reddedilir.

Yargılamanın İadesi Dava Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; iade sebeplerinden yalnızca dosyanıza uyanı bırakın ve HMK m.375’teki ilgili bende atıf yapın. Metni kopyalayabilir, Word olarak indirebilir veya PDF’e yazdırabilirsiniz.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Kanunda sayılmayan sebebe dayanmak. Sebepler sınırlı sayıdadır ve dar yorumlanır.
2. Üç aylık süreyi kaçırmak. Süre hak düşürücüdür ve öğrenme tarihinden işler.
3. Öğrenme tarihini belgelememek. Tebliğ ve öğrenme tartışması süreyi doğrudan etkiler.
4. Yanlış mercie başvurmak. Dilekçe, kararı veren mahkemece incelenir.
5. Sebebin hükme etkisini açıklamamak. Dayanılan sebep iade davasında öncelikle ispat edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yargılamanın iadesi nedir?

Kesinleşmiş bir hükme karşı başvurulabilen olağanüstü bir kanun yoludur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 374 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

İstinaf ve temyizden farkı nedir?

İade, olağan kanun yollarından istinaf ve temyiz ile karıştırılmamalıdır; zira iade hükmün kesinleşmesinden sonra işler ve olağanüstü niteliktedir.

Hangi sebeplere dayanılabilir?

HMK m.375’te sahte senede dayanma, yalan tanıklık, bilinçli gerçeğe aykırı bilirkişi beyanı, yeni ele geçirilen belge, hile ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ihlali gibi durumlar sınırlı sayı ilkesiyle tek tek sayılmıştır.

Sayılanlar dışında bir sebep ileri sürülebilir mi?

Sürülemez. İadenin istisnai karakteri, sebep ve süre rejiminin dar yorumlanmasını gerektirir. Yargıtay kararlarında, dilekçede ileri sürülen gerekçelerin HMK’nın 375, 376 ve 377. maddelerinde yazılı koşullara uymaması hâlinde talebin reddinin yerinde olduğu belirtilmiştir.

Mahkemenin oluşumuna ilişkin sebepler nelerdir?

HMK m.375’in ilk bentlerinde; mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması, davaya bakması yasak olan yahut hakkındaki ret talebi merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması, vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülmüş ve karara bağlanmış olması sayılmıştır.

Başvuru süresi ne kadar?

Kural olarak HMK m.377/1 uyarınca iade sebebinin öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde başvuru yapılmalıdır. Ayrıca bazı hâllerde hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıllık üst süre öngörülmüştür.

Süre hak düşürücü mü?

Evet. Süre, iade kurumunun kalbi niteliğinde olup hak düşürücüdür.

Öğrenme tarihi nasıl belirlenir?

Öğrenme tarihi, özellikle elektronik tebligat ve gerekçeli kararın içeriği ile sıkı ilişkilidir. Uyuşmazlıklarda süre çoğu kez gerekçeli kararın tebliğiyle başlar; bu nedenle tebliğ ve öğrenme tartışmaları iade süresine doğrudan etki eder.

AİHM kararı sebebiyle süre nasıl işler?

HMK m.375/1-(i) bendindeki sebep bakımından üç aylık süre, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren işler.

AİHM sebebinde on yıllık sınır var mı?

Anayasa Mahkemesinin 21/6/2022 tarihli ve E.2022/7, K.2022/79 sayılı kararı ile fıkranın bentlerini bağlayan hükmün ‘her hâlde iade talebine konu olan hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıldır’ bölümü, anılan fıkranın (e) bendi yönünden iptal edilmiştir. Bu nedenle süre hesabının her somut olayda baştan kurulması gerekir.

Bazı sebeplerde süre farklı mı?

HMK m.377/2 uyarınca 375. maddenin birinci fıkrasının (ı) bendinde yazılan sebepten dolayı yargılamanın yenilenmesi süresi, ilama ilişkin zamanaşımı süresi kadardır.

Dilekçe hangi mahkemeye verilir?

HMK m.378/1 uyarınca yargılamanın iadesi talebini içeren dilekçe, kararı veren mahkemece incelenir.

Teminat göstermek zorunlu mu?

Kural olarak zorunlu değildir. HMK m.378/2 uyarınca mahkeme, dayanılan sebebin niteliğine göre talepte bulunandan karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılayacak uygun bir miktar teminat göstermesini isteyebilir.

Mahkeme önce neye bakar?

HMK m.379 uyarınca mahkeme, tarafları davet edip dinledikten sonra; talebin kanuni süre içinde yapılmış olup olmadığını, kaldırılması istenen hükmün kesin olarak verilmiş veya kesinleşmiş olup olmadığını ve ileri sürülen sebebin kanunda yazılı sebeplerden olup olmadığını inceler. Bu üç şarttan biri yoksa esasa girilmeden talep reddedilir.

Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.