Miras uyuşmazlıklarının önemli kısmı karmaşık bir hukuki tartışmadan değil, çok basit bir durumdan doğar: mallar bir mirasçının elindedir ve vermemektedir. Tapu ortaktır, mirasçılık belgesi alınmıştır, kimse mülkiyeti tartışmamaktadır. Sorun teslimdedir. Kanun bu durum için birden fazla yol tanır ve seçilecek yol sonucu belirler.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.599 | Külli halefiyet ve zilyetliğin kazanılması |
| 4721 s. TMK | m.637 | Miras sebebiyle istihkak davası |
| 4721 s. TMK | m.638 | Davanın sonuçları |
| 4721 s. TMK | m.639 | Zamanaşımı süreleri |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı ve birlikte hareket |
| 4721 s. TMK | m.683 | Mülkiyet hakkı ve istihkak davası |
| 4721 s. TMK | m.973 vd. | Zilyetlik |
| 4721 s. TMK | m.993 | İyiniyetli zilyedin sorumluluğu |
| 4721 s. TMK | m.994 | Zorunlu ve yararlı giderler |
| 4721 s. TMK | m.995 | Kötüniyetli zilyedin sorumluluğu |
| 4721 s. TMK | m.589 vd. | Terekenin korunması |
| 6098 s. TBK | m.508 | Vekilin hesap verme borcu |
| 6100 s. HMK | m.389 vd. | İhtiyati tedbir |
Tereke malları teslim edilmiyorsa yol var
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Zilyetlik Ölümle Kendiliğinden Geçer
4721 s. TMK m.599
Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar.
Bu hükmün ikinci fıkrasındaki “zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar” ifadesi, teslim tartışmasının hukuki temelini oluşturur.
Zilyetliğin geçişi ve sonuçları
| Soru | Cevap | Sonucu |
|---|---|---|
| Zilyetlik ne zaman geçer | Ölüm anında | Kendiliğinden |
| Fiilî teslim gerekir mi | Hayır | Hukuken geçmiştir |
| Malı elinde tutan ne sıfatla tutar | Ortaklık adına | Tek başına malik değil |
| Diğer mirasçılar zilyet mi | Evet | Birlikte zilyetlik |
| Elde tutan malik olur mu | Hayır | Zilyetlik mülkiyet vermez |
| Uzun süre elde tutmak hak doğurur mu | Kural olarak hayır | Ortaklık devam eder |
Elde tutmak hak vermez
Miras uyuşmazlıklarında sık duyulan bir savunma vardır: «On yıldır bende, artık benim.» Bu doğru değildir. Mirasçı, tereke malını miras ortaklığı adına elinde bulundurur; kendi adına asli zilyet değildir. Bu nedenle uzun süreli elde tutma, kural olarak kazandırıcı zamanaşımı sonucunu da doğurmaz. Zilyetlik hukuken tüm mirasçılara geçmiştir; fiilen bir kişide bulunması bu tabloyu değiştirmez.
Hangi Dava Açılır?
Teslim talebi için birden fazla yol vardır ve seçim, iddianın dayanağına göre yapılır.
Duruma göre başvurulacak yol
| Dava | Dayanak | Ne zaman |
|---|---|---|
| Miras sebebiyle istihkak | TMK m.637 | Mirasçılık sıfatına dayanılıyorsa |
| İstihkak davası | TMK m.683 | Mülkiyete dayanılıyorsa |
| Paylaşma davası | TMK m.642 vd. | Paylaşım isteniyorsa |
| Ecrimisil | Haksız kullanım | İntifadan men koşuluyla |
| Hesap verme | TMK m.640, TBK m.508 | Yönetim varsa |
| Terekenin tespiti | TMK m.589 vd. | Kapsam bilinmiyorsa |
| Delil tespiti | HMK m.400 vd. | Kaybolma riski varsa |
Önce tespit, sonra dava
Teslim davasında en sık yapılan hata, neyin teslim edileceğinin belirsiz kalmasıdır. «Tereke mallarının teslimi» şeklindeki genel bir talep, hüküm kurulmasına elverişli değildir ve infaz aşamasında tıkanır. Bu nedenle dava açılmadan önce TMK m.589 vd. uyarınca terekenin tespiti yaptırılmalı, mallar tutanakla belirlenmelidir. Ancak bu tespitten sonra açılan bir teslim davası, uygulanabilir bir hüküm doğurur.
Önce terekeyi tespit ettirelim, sonra talep edelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
İyiniyet Ayrımı: Semere ve Tazminat
Malı elinde bulunduran kişinin iyiniyetli olup olmadığı, sorumluluğunun kapsamını belirler ve bu fark büyüktür.
4721 s. TMK m.993
İyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi, karineyle mevcut hakkına uygun şekilde kullanan veya ondan yararlanan zilyet, o şeyi geri vermekle yükümlü olduğu kimseye karşı bu yüzden herhangi bir tazminat ödemek zorunda değildir. İyiniyetli zilyet, şeyin kaybedilmesinden, yok olmasından veya zarara uğramasından sorumlu değildir.
4721 s. TMK m.995
İyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır. İyiniyetli olmayan zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibinin de yapmak zorunda kalacak olduğu giderlerin ödenmesini isteyebilir.
İyiniyet ayrımının sonuçları
| Konu | İyiniyetli zilyet | Kötüniyetli zilyet |
|---|---|---|
| Kullanımdan tazminat | Sorumlu değil | Sorumlu |
| Elde edilen ürünler | İade yükümlülüğü sınırlı | İade eder |
| Elde etmeyi ihmal ettiği ürünler | Sorumlu değil | Sorumlu |
| Malın zarar görmesi | Sorumlu değil | Sorumlu |
| Zorunlu giderler | İsteyebilir | Sınırlı olarak isteyebilir |
| Yararlı giderler | İsteyebilir | İsteyemez |
| Hapis hakkı | Var (m.994) | Yok |
Kötüniyet ne zaman başlar?
Bu tablonun pratik anahtarı şudur: mirasçının kötüniyetli sayıldığı an, diğer mirasçıların talebini öğrendiği andır. Bu nedenle dava açmadan önce çekilecek bir ihtarname, iki işlevi birden görür: hem ecrimisil için aranan intifadan men koşulunu gerçekleştirir hem de zilyedin o tarihten itibaren kötüniyetli sayılmasını sağlar. İhtarnameden sonraki dönem için elde edilen ve elde edilmesi ihmal edilen ürünler de talep edilebilir hâle gelir. İhtarnamenin tarihi, davanın kapsamını belirler.
Zorunlu Giderler ve Hapis Hakkı
4721 s. TMK m.994
İyiniyetli zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şey için yapmış olduğu zorunlu ve yararlı giderlerin hak sahibi tarafından ödenmesini isteyebilir ve bu ödeme yapılıncaya kadar şeyi geri vermekten kaçınabilir.
Bu hüküm, karşı tarafın en güçlü savunmasıdır: malı elinde bulunduran mirasçı, yaptığı giderler ödenene kadar teslimden kaçınabilir.
Gider türlerine göre iade
| Gider | Niteliği | İade edilir mi |
|---|---|---|
| Zorunlu onarım | Zorunlu gider | İyiniyetliye evet |
| Çatı, tesisat yenileme | Zorunlu / yararlı | İyiniyetliye evet |
| Vergi ve aidat ödemeleri | Zorunlu gider | Evet |
| Değer artırıcı tadilat | Yararlı gider | İyiniyetliye evet |
| Lüks harcamalar | Lüks gider | Kural olarak hayır |
| Kötüniyetli zilyedin giderleri | Sınırlı | Hak sahibinin de yapması gerekenler |
Karşı iddiaya hazırlıklı olun
Teslim davası açıldığında karşı taraf neredeyse istisnasız şu savunmayı ileri sürer: «Bu ev yıkılacaktı, ben onardım; masraflarımı almadan vermem.» TMK m.994 bu savunmaya dayanak oluşturur ve hapis hakkı tanır. Bu nedenle dava hazırlığında yalnızca teslim talebine odaklanmak yetmez; karşı tarafın yaptığını iddia edeceği giderlerin gerçekliği, tutarı ve niteliği (zorunlu, yararlı, lüks) baştan araştırılmalıdır. Ayrıca o kişinin taşınmazı kullanmasından doğan ecrimisil talebi, giderlere karşı mahsup imkânı sağlar.
📄 Tereke Mallarının Teslimi ve Semere İadesi Talepli Dilekçe Örneği
BÖLÜM 1 — İHTARNAME (İntifadan men ve kötüniyet doğurmak için)
İHTARNAME
KEŞİDECİ : ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
MUHATAP : ... (TC: ...)
KONU : Tereke mallarının teslimi ve haksız kullanıma son verilmesi
ihtarıdır.
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiş olup taraflar
... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık belgesi
uyarınca mirasçılardır.
2. Aşağıda belirtilen tereke malları MUHATABIN ELİNDE bulunmakta ve
müvekkile teslim edilmemektedir:
a) ... ada ... parsel sayılı taşınmaz (fiilen kullanılmakta),
b) ... plakalı araç,
c) ... ziynet eşyası,
d) ...
3. TMK m.599/2 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın taşınır ve
taşınmazlar üzerindeki ZİLYETLİKLERİNİ DOĞRUDAN DOĞRUYA
KAZANIRLAR. Anılan mallar üzerinde müvekkilin de zilyetliği
bulunmaktadır.
4. Muhatap, anılan malları MİRAS ORTAKLIĞI ADINA elinde bulundurmakta
olup, tek başına malik veya asli zilyet değildir.
TALEPLERİMİZ :
a) Yukarıda sayılan tereke mallarının, işbu ihtarnamenin tebliğinden
itibaren ON BEŞ GÜN içinde müvekkile TESLİM EDİLMESİNİ,
b) Müvekkilin, anılan mallar üzerindeki KULLANIMINA VE
YARARLANMASINA engel olunmamasını,
c) Bu ihtarname ile müvekkilin KULLANIMA İTİRAZ ETTİĞİNİN ve PAYINI
TALEP ETTİĞİNİN (İNTİFADAN MEN) bilinmesini,
d) İşbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren muhatabın İYİNİYETLİ
ZİLYET SAYILAMAYACAĞINI; TMK m.995 uyarınca elde ettiği ve elde
etmeyi ihmal ettiği ÜRÜNLERDEN sorumlu olacağını,
e) Aksi hâlde yasal yollara başvurulacağını
ihtaren bildiririz. .../.../2026
Keşideci Vekili
Av. ...
──────────────────────────────────────────────────────────────
BÖLÜM 2 — DAVA DİLEKÇESİ
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...
KONU : TMK m.637 uyarınca tereke mallarının TESLİMİ, SEMERELERİN
İADESİ ve ECRİMİSİL istemlerimizdir.
DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik
... TL (HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası)
AÇIKLAMALAR :
1. (Mirasçılık ve terekeye ilişkin açıklamalar)
2. Dava konusu mallar ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı
TEREKE TESPİTİ dosyasında düzenlenen .../.../2026 tarihli TUTANAK
ile belirlenmiştir. Tutanak ektedir.
3. TMK m.637/1 uyarınca "Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya
bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı
mirasçılıktaki ÜSTÜN HAKKINI ileri sürerek MİRAS SEBEBİYLE
İSTİHKAK DAVASI açabilir."
4. KÖTÜNİYET YÖNÜNDEN : Davalıya .../.../2026 tarihli ... Noterliğinin
... yevmiye numaralı İHTARNAMESİ tebliğ edilmiş; malların teslimi
ve kullanıma son verilmesi istenmiştir. Bu tarihten itibaren
davalı İYİNİYETLİ ZİLYET SAYILAMAZ.
5. TMK m.995/1 uyarınca "İyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle
yükümlü olduğu şeyi HAKSIZ ALIKOYMUŞ olması yüzünden hak sahibine
verdiği zararlar ve ELDE ETTİĞİ VEYA ELDE ETMEYİ İHMAL EYLEDİĞİ
ÜRÜNLER karşılığında tazminat ödemek zorundadır."
6. Davalı, dava konusu taşınmazı .../.../.... tarihinden bu yana
kiraya vermiş ve kira gelirlerini tek başına tahsil etmiştir.
7. ECRİMİSİL YÖNÜNDEN : Yukarıda anılan ihtarname ile müvekkil
kullanıma itiraz etmiş ve payını talep etmiştir (İNTİFADAN MEN).
TALEP SONUCU :
1- ÖNCELİKLE, dava konusu taşınırların DEVRİNİN ÖNLENMESİ ve
taşınmazın tapu kaydına İHTİYATİ TEDBİR konulmasına,
2- Tereke tespit tutanağında belirtilen MALLARIN müvekkilin miras
payı oranında TESLİMİNE; teslimi mümkün olmayanlar bakımından
DEĞERLERİNİN tahsiline,
3- TMK m.995 uyarınca davalının ELDE ETTİĞİ VE ELDE ETMEYİ İHMAL
ETTİĞİ ÜRÜNLERİN (kira gelirleri dâhil) müvekkilin payı oranında
İADESİNE,
4- İntifadan men tarihinden itibaren ECRİMİSİLE hükmedilmesine,
5- Davalının TMK m.994 kapsamında gider iddiasında bulunması
hâlinde, giderlerin ZORUNLU-YARARLI-LÜKS ayrımının bilirkişi
marifetiyle yapılmasına ve ecrimisil alacağımızdan MAHSUBUNA,
6- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya
yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacı Vekili
Av. ...Taşınır ve Taşınmaz Ayrımı
Teslim talebinin pratik zorluğu, malın türüne göre değişir.
Mal türüne göre öncelikli önlem
| Mal türü | Teslim güçlüğü | Öncelikli önlem |
|---|---|---|
| Taşınmaz | Kaçırılamaz | Tapuya tedbir şerhi |
| Araç | Devredilebilir | Tescil kaydına tedbir |
| Banka mevduatı | Çekilebilir | Hesaba tedbir |
| Ziynet, nakit | Çok yüksek | Mühürleme, delil tespiti |
| Antika, koleksiyon | Yüksek | Tespit ve fotoğraflama |
| Şirket payı | Devredilebilir | Pay defterine tedbir |
| Senet, alacak | Tahsil edilebilir | Borçluya bildirim |
Kayıtsız taşınırlarda dava açmadan önce delil tespiti ve mühürleme yapılmadıysa, malın varlığı sonradan ispatlanamayabilir. Bu nedenle sıralama önemlidir: önce koruma, sonra talep.
Tedbir olmadan kazanılan dava işe yaramaz
Teslim davasında karar alınana kadar geçen sürede mal elden çıkarılırsa, hüküm kâğıt üzerinde kalır. Özellikle araç, ziynet ve banka mevduatı gibi hızla hareket edebilen değerlerde ihtiyati tedbir, davanın kendisinden daha kritiktir. Dava dilekçesinde tedbir talebi ilk sırada yer almalı ve her mal için ayrı ayrı hangi tedbirin istendiği belirtilmelidir: taşınmazda tapu şerhi, araçta tescil kaydına şerh, mevduatta hesaba tedbir.
Adım Adım Yol Haritası
- Terekeyi tespit ettirin. Neyin teslim edileceği belirlenmelidir.
- Kayıtsız mallarda mühürleme isteyin. Kaybolma riski yüksektir.
- İhtarname çekin. Hem intifadan men hem kötüniyet doğurur.
- İhtar tarihini saklayın. Semere ve ecrimisil buradan başlar.
- Tedbir talep edin. Her mal için ayrı ayrı.
- Doğru davayı seçin. Miras sebebiyle istihkak veya istihkak.
- Süreleri hesaplayın. TMK m.639: 1 yıl / 10 yıl / 20 yıl.
- Kötüniyeti ortaya koyun. Süreyi yirmi yıla çıkarır.
- Semere ve ecrimisil talebini ekleyin. Yalnız teslim yetersizdir.
- Karşı gider iddiasına hazırlanın. Hapis hakkı doğurabilir.
Malın Varlığını Kim İspatlar?
Teslim davasının asıl güçlüğü hukuki değil ispata ilişkindir: malın gerçekten var olduğunu ve karşı tarafın elinde bulunduğunu göstermek gerekir.
Mal türüne göre ispat güçlüğü
| Mal | Varlığın ispatı | Elde bulunmanın ispatı |
|---|---|---|
| Taşınmaz | Tapu kaydı | Kolay — fiilî kullanım |
| Araç | Tescil kaydı | Kolay — kayıt ve kullanım |
| Banka mevduatı | Banka kayıtları | Kayıtla sabit |
| Ziynet, altın | Tanık, fotoğraf, fatura | Zor |
| Kiralık kasa içeriği | Giriş kayıtları | Kasa kayıtları |
| Antika, koleksiyon | Sigorta poliçesi, fotoğraf | Zor |
| Nakit | Çok zor | Çok zor |
| Ev eşyası | Fotoğraf, tanık | Orta |
Bu tablonun gösterdiği şudur: sicilde görünen mallarda dava kolay, kayıtsız mallarda ise güçtür. Ziynet ve nakit iddialarında dava, çoğu zaman tanık beyanlarıyla yürütülür.
Kiralık kasa giriş kayıtları belirleyicidir
Kayıtsız değerler bakımından en güçlü delil, kiralık kasa giriş kayıtlarıdır. Miras bırakanın kasası varsa, bankadan istenecek giriş kayıtları kimin ne zaman kasaya girdiğini gösterir. Ölüm tarihinden sonra yapılmış bir giriş, kasa içeriğinin akıbeti bakımından çok güçlü bir karine oluşturur. Bu nedenle tereke araştırmasında kiralık kasa sorgusu yapılırken yalnızca kasanın varlığı değil, ölüm sonrası giriş kayıtları da ayrıca istenmelidir.
Mal Üçüncü Kişideyse
Tereke malı bir mirasçıda değil, üçüncü bir kişide bulunuyor olabilir: eşinde, arkadaşında, kiracıda.
Malı elinde tutana göre yol
| Kim elinde tutuyor | Dava kime | Not |
|---|---|---|
| Mirasçı | Ona karşı | Miras sebebiyle istihkak |
| Mirasçının eşi | Elde tutana | Fiilî durum belirleyici |
| Üçüncü kişi (kötüniyetli) | Ona karşı | Süre yirmi yıl |
| Üçüncü kişi (iyiniyetli) | Ona karşı | Kazanım koruması olabilir |
| Emanetçi, saklayıcı | Ona karşı | Saklama ilişkisi |
| Kiracı | Malike teslim | Kira ilişkisi ayrı |
Taşınırlarda iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımına ilişkin hükümler devreye girebileceğinden, bu tür dosyalarda karşı tarafın iyiniyetli olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Malın devrinin ölümden sonra ve mirasçıların bilgisi dışında yapılmış olması, kötüniyet değerlendirmesinde önem taşır.
Zincirin tamamını takip edin
Mal el değiştirmişse davanın yalnızca son elde bulundurana açılması yeterli olmayabilir. Malı ilk alan mirasçı, onu bir başkasına devretmiş ve karşılığında bedel almış olabilir. Bu hâlde iki ayrı talep doğar: üçüncü kişiden malın iadesi (koşulları varsa) ve devreden mirasçıdan elde ettiği bedelin talebi. Yalnızca birine odaklanmak, diğer imkânın kaybedilmesine yol açar; her ikisi de aynı davada terditli olarak ileri sürülebilir.
Teslim mi, Paylaşma mı?
Uygulamada sıkça sorulan bir soru şudur: doğrudan paylaşma davası açmak varken neden ayrıca teslim davası açılsın?
İki davanın karşılaştırması
| Ölçüt | Teslim / istihkak davası | Paylaşma davası |
|---|---|---|
| Amaç | Malın ele geçirilmesi | Terekenin bölüştürülmesi |
| Süre | Genellikle daha kısa | Uzun sürebilir |
| Kapsam | Belirli mallar | Terekenin tamamı |
| Taraf | Elde bulunduran | Tüm mirasçılar |
| Semere talebi | Birlikte istenebilir | Ayrıca değerlendirilir |
| Acil durum | Daha uygun | Yavaş |
| Nihai çözüm | Sağlamaz | Sağlar |
İkisi birbirinin alternatifi değil, farklı ihtiyaçlara cevap veren yollardır. Terekede kaybolma riski taşıyan mallar varsa ve bunlar bir kişinin elindeyse, paylaşma davasının sonuçlanmasını beklemek malın tümüyle kaybedilmesine yol açabilir.
Bu nedenle uygulamada tercih edilen yaklaşım şudur: önce koruma ve teslim, sonra paylaşma. Mallar güvence altına alındıktan sonra açılan paylaşma davası, gerçek bir tereke üzerinden yürütülür; aksi hâlde kâğıt üzerinde var olan ancak fiilen ortada olmayan bir tereke paylaştırılmaya çalışılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Neyin teslim edileceğini belirtmemek. Hüküm infaz edilemez.
- İhtarname çekmemek. Kötüniyet ve intifadan men doğmaz.
- Tedbir istememek. Mal dava sürerken elden çıkar.
- Yalnızca teslim istemek. Semere ve ecrimisil ayrı taleplerdir.
- Kötüniyeti ileri sürmemek. Süre on yılda kalır.
- Karşı gider iddiasını öngörmemek. Hapis hakkıyla karşılaşılır.
- Kayıtsız malda tespit yaptırmamak. Varlık ispatlanamaz.
- Uzun süre beklemek. TMK m.639 süreleri işler.
📘 İlgili Rehberler
Koruma Önlemleri: Teslim Beklenmeden Yapılacaklar
Malın teslim edilmemesi hâlinde açılacak dava sonuç verene kadar terekenin korunması gerekir. Türk Medeni Kanunu bu amaçla sulh hâkimine resen harekete geçme yetkisi vermiştir.
| Önlem | İçerik | Madde |
|---|---|---|
| Genel yetki | Sulh hâkimi, terekenin korunması için gerekli önlemleri kendiliğinden alır | TMK m.589 |
| Defter tutma | Kanunda sayılan sebeplerin varlığında terekenin defterinin tutulmasına karar verilir | TMK m.590 |
| Mühürleme | Terekenin mühürlenmesi bir koruma önlemi olarak uygulanabilir | TMK m.591 |
| Resmî yönetim | Koşulları varsa terekenin resmen yönetilmesine karar verilir | TMK m.592-593 |
| Temsilci | Miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir | TMK m.640 |
| Resmî defter | Mirası reddetmeye hakkı olan mirasçı, bir ay içinde resmî defter tutulmasını isteyebilir | TMK m.619 |
| Takip yasağı | Resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için takip yapılamaz | TMK m.625 |
| Delil tespiti | Kaybolma tehlikesi varsa dava öncesinde tespit istenebilir | HMK m.400 |
Birinci satır, uygulamada yeterince kullanılmayan bir imkândır: koruma önlemleri için ayrı bir dava açılması gerekmez; sulh hâkimi terekenin korunması için gerekli önlemleri kendiliğinden alır. Malın bir mirasçının elinde olduğu ve elden çıkarılma riski bulunduğu bildirildiğinde, defter tutulması ve mühürleme talepleri gecikmeden yapılmalıdır.
Malın kaybolması, davanın konusunu tazminata çevirir. Tereke malı üçüncü bir kişiye devredilmiş ve o kişi iyiniyetliyse, aynen iade talebi sonuçsuz kalır ve talep tazminata dönüşür. Bu nedenle dava dilekçesiyle birlikte ihtiyati tedbir talep edilmeli; taşınırlarda tespit ve muhafaza, taşınmazlarda tapu kaydına tedbir şerhi istenmelidir. Tedbir talebi gerekçelendirilmeden ileri sürüldüğünde çoğu zaman reddedilir.
Talep Türünün Sonuca Etkisi
Aynı olguya karşı birden fazla talep kurulabilir; hangisinin seçileceği süreyi ve kapsamı belirler.
| Talep | Şart | Süre |
|---|---|---|
| Miras sebebiyle istihkak | Mirasçılıkta üstün hak iddiası | Bir yıl / on yıl; kötüniyetliye karşı yirmi yıl (TMK m.639) |
| Adi istihkak | Mülkiyet hakkına dayalı iade | Mal mevcut olduğu sürece zamanaşımı işlemez |
| El atmanın önlenmesi | Haksız müdahale | Müdahale sürdükçe |
| Ecrimisil | Haksız kullanım | Beş yıl, dava tarihinden geriye |
| Semere ve tazminat | Kötüniyetli zilyedin sorumluluğu | TMK m.995 |
| Ek paylaşma | Sonradan ortaya çıkan mal | Paylaşma talebine bağlı |
| Koruma önlemi | Terekenin korunması ihtiyacı | Süreye tabi değil |
İlk iki satır arasındaki fark, zamanaşımı def’i ileri sürüldüğünde belirleyici olur: mirasçılıkta üstün hak iddiası bulunmayan hâllerde açılan dava adi istihkak davasıdır ve TMK m.639’daki süreler uygulanmaz. Talebin niteliği dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Araştırma aşaması için tereke mal varlığı araştırması rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tereke mallarının zilyetliği kime geçer?
TMK m.599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanırlar. Aynı madde uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar.
Malı elinde tutan mirasçı ne yapmalı?
Tereke malları miras ortaklığına ait olduğundan, elinde bulunduran mirasçı bunları ortaklık adına elinde tutar. Diğer mirasçıların talebi hâlinde hesap vermek ve paylaşma sonucuna uymakla yükümlüdür.
Teslim için hangi dava açılır?
Talebin dayanağına göre değişir. Mirasçılık sıfatına dayanılıyorsa TMK m.637 uyarınca miras sebebiyle istihkak davası; mülkiyete dayanılıyorsa TMK m.683 uyarınca istihkak davası açılır.
Miras sebebiyle istihkak davası ne zaman açılır?
TMK m.637 uyarınca yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kimseye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek bu davayı açabilir.
Süresi nedir?
TMK m.639 uyarınca dava, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Kötüniyetli davalılara karşı süre yirmi yıldır.
Semereler istenebilir mi?
Zilyedin iyiniyetli olup olmadığına göre değişir. TMK m.993 vd. uyarınca iyiniyetli zilyet ile kötüniyetli zilyedin sorumlulukları farklı düzenlenmiştir.
İyiniyetli zilyedin durumu nedir?
TMK m.993 uyarınca iyiniyetle zilyedi bulunduğu şeyi, karineyle mevcut hakkına uygun şekilde kullanan veya ondan yararlanan zilyet, o şeyi geri vermekle yükümlü olduğunda, hak sahibine karşı sorumlu tutulmaz.
Kötüniyetli zilyedin durumu nedir?
TMK m.995 uyarınca iyiniyetli olmayan zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şeyi haksız alıkoymuş olması yüzünden hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünler karşılığında tazminat ödemek zorundadır.
Zorunlu masraflar iade edilir mi?
TMK m.994 uyarınca iyiniyetli zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu şey için yapmış olduğu zorunlu ve yararlı giderlerin ödenmesini isteyebilir ve bu ödeme yapılıncaya kadar şeyi geri vermekten kaçınabilir.
Kötüniyetli zilyet masraf isteyebilir mi?
TMK m.995/2 uyarınca iyiniyetli olmayan zilyet, yaptığı giderlerden ancak hak sahibinin de yapması gereken zorunlu giderlerin ödenmesini isteyebilir.
Mirasçılar arasında ecrimisil istenir mi?
Mirasçılar arasında ecrimisil talebinde uygulamada intifadan men koşulu aranmaktadır. Bu koşulun bazı istisnaları da kabul edilmektedir.
İntifadan men nasıl yapılır?
Kullanıma itiraz edildiğinin ve payın talep edildiğinin karşı tarafa bildirilmesiyle gerçekleşir. Uygulamada ihtarname çekilmesi en güvenli yoldur.
Malın kaybolması hâlinde ne olur?
Aynen iade mümkün değilse değerinin tazmini istenir. Zilyedin iyiniyetli olup olmadığı, sorumluluğun kapsamını belirler.
Tedbir talep edilebilir mi?
HMK m.389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir istenebilir. Taşınırlarda kaybolma riski yüksek olduğundan bu talep önem taşır.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
