Teknik Takip ve Gizli Soruşturmacı (CMK 139-140): Katalog, Karar, Süreler, Konut Yasağı ve Hukuka Aykırı Kayıt (2026)

Teknik takip, kanundaki adıyla teknik araçlarla izleme, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve işyerinin haberi olmadan izlenmesi, ses veya görüntü kaydının alınmasıdır (CMK m.140). Gizli soruşturmacı ise kimliği değiştirilerek suç çevresine sokulan kamu görevlisidir (CMK m.139). Her iki tedbir de ancak kanunda sayılan suçlarda, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa ve delil başka suretle elde edilemiyorsa uygulanabilir. Teknik takip en çok üç hafta için kararlaştırılır ve bir hafta uzatılabilir; örgüt suçlarında toplam dört haftalık ek uzatma mümkündür. Gizli soruşturmacıyla birlikte uygulanırsa bu süreler bir kat artar. Tedbir konutta uygulanamaz ve elde edilen deliller katalog dışındaki suçlarda kullanılamaz. Bu sınırlardan birinin aşılması, kaydı hukuka aykırı delil hâline getirir. Bu yazıda her iki tedbiri güncel kanun metni üzerinden, karar, süre, yer ve kullanım denetimiyle birlikte ele alıyor, hukuka aykırı kayıtlara karşı bir dilekçe örneği sunuyoruz.

Teknik Araçlarla İzleme Nedir? (CMK m.140)

“Aşağıdaki suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunması ve başka suretle delil elde edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses veya görüntü kaydı alınabilir.” (CMK m.140/1)

Hüküm, tedbiri üç şarta bağlar. Birincisi, maddede sayılan katalog suçlardan birinin işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunmasıdır; soyut bir ihbar veya genel bir istihbarat bilgisi yeterli değildir. İkincisi, delilin başka suretle elde edilememesidir; bu şart tedbiri ilk değil son başvurulacak araç hâline getirir. Üçüncüsü, tedbirin yalnızca şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerine ve işyerine yönelebilmesidir. Uygulamada “teknik takip” ya da “ortam dinlemesi” denilen işlemlerin hukuki dayanağı bu maddedir.

Tedbir, özel hayatın gizliliğine yönelik ağır bir müdahaledir. Anayasa herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkını güvence altına alır ve özel hayatın gizliliğine dokunulamayacağını belirtir (Anayasa m.20/1); konut dokunulmazlığını da ayrıca korur (m.21). Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez (m.38). CMK m.140’taki sınırlar, bu anayasal güvencelerin ceza muhakemesindeki karşılığıdır ve bu nedenle dar yorumlanır.

Katalog Suçlar: Hangi Suçlarda Uygulanabilir?

Teknik takip ile gizli soruşturmacının katalogları farklıdır. Birinde yer alan suç için diğer tedbire başvurulması mümkün olmayabilir; bu nedenle kararda gösterilen suçun ilgili kataloğa girip girmediği ilk kontrol edilecek husustur.

Tablonun dördüncü satırı uygulamada sık yapılan bir hatayı düzeltir. Gizli soruşturmacıya ilişkin katalogdaki uyuşturucu ticareti bendi, 24/11/2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunla “örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın” ibaresiyle genişletilmiştir. Bu nedenle örgüt bağlantısı bulunmayan bir uyuşturucu ticareti dosyasında da gizli soruşturmacı görevlendirilebilir. Buna karşılık suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçunda teknik takip yalnızca üçüncü fıkra bakımından, gizli soruşturmacı ise ikinci, yedinci ve sekizinci fıkralar dışında uygulanabilir. Uyuşturucu suçlarının unsurları için uyuşturucu ticareti (TCK 188), örgüt suçları için örgüt üyeliği (TCK 220) rehberlerine bakabilirsiniz.

Kararı Kim Verir? Hâkim, Savcı ve Yirmi Dört Saat Kuralı

Teknik araçlarla izlemeye hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilir. Savcının verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir (CMK m.140/2). Gizli soruşturmacıda ise kanun savcıya böyle bir yetki tanımaz: görevlendirmeye yalnızca hâkim karar verir (m.139/1).

Savunma bakımından ilk yapılacak iş, dosyada kararın aslının veya onaylı örneğinin bulunup bulunmadığını kontrol etmektir. Uygulamada tutanaklar ve çözüm metinleri dosyada yer alırken tedbir kararının kendisi, özellikle savcı kararlarının hâkim onayına sunulduğunu gösteren belge eksik olabilir. Onay kararı yoksa veya yirmi dört saatlik süre aşılmışsa, kanun kayıtların derhâl imhasını emrettiğinden bu kayıtların delil olarak kullanılması mümkün değildir.

Teknik Takip Ne Kadar Sürebilir?

Teknik araçlarla izleme kararı en çok üç haftalık süre için verilebilir ve bu süre gerektiğinde bir hafta daha uzatılabilir. Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi hâlinde hâkim, bu sürelere ek olarak her defasında bir haftadan fazla olmamak ve toplam dört haftayı geçmemek üzere uzatmaya karar verebilir. Teknik araçlarla izleme tedbiri ile birlikte gizli soruşturmacı görevlendirilmesi hâlinde fıkrada belirtilen süreler bir kat artırılarak uygulanır (CMK m.140/3).

Örgüte özgü ek uzatmanın “her defasında bir haftadan fazla olmamak” üzere kurgulanmış olması, dört haftalık ek sürenin tek bir kararla verilemeyeceği anlamına gelir; her uzatma ayrı ve gerekçeli bir karara dayanmalıdır. Kararın süresi dolduktan sonra alınan kayıtlar hukuki dayanaktan yoksundur. Bu nedenle kayıtların tarihleri ile kararın başlangıç tarihi ve uzatma kararlarının kapsadığı süreler tek tek karşılaştırılmalıdır. Örgüt isnadı bulunmayan bir dosyada dört haftayı aşan her kayıt, doğrudan süre ihlali oluşturur.

Konut Yasağı ve Kamuya Açık Yer Ayrımı

Kanun bu konuda kesin bir sınır çizer: madde hükümleri kişinin konutunda uygulanamaz (CMK m.140/5). Tedbirin meşru alanı, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ile işyeridir. Anayasa da kimsenin konutuna dokunulamayacağını ilan eder (m.21). Bu nedenle konutun içini gösteren, örneğin bir dairenin penceresine yöneltilmiş kamerayla veya konut içindeki konuşmaları kaydeden bir cihazla alınan kayıtlar, tedbirin kanuni kapsamı dışındadır.

Uygulamada tartışma, konut ile kamuya açık yer arasında kalan alanlarda yoğunlaşır: apartman merdiven boşlukları, bahçeler, özel araçların içi veya otel odaları gibi. Kanun bu alanları ayrıca tanımlamadığından, her olayda alanın kişinin özel yaşamını sürdürdüğü, başkalarının serbestçe giremediği bir yer olup olmadığı değerlendirilmelidir. Savunma, kaydın alındığı yerin fotoğraf ve krokiyle belirlenmesini ve kararın bu yeri kapsayıp kapsamadığının tartışılmasını istemelidir.

Gizli Soruşturmacı: Görev, Yetki ve Sınırlar (CMK m.139)

Gizli soruşturmacı, soruşturma konusu suçun işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde edilememesi hâlinde görevlendirilen kamu görevlisidir; görevlendirmeye hâkim karar verir (m.139/1). Kimliği değiştirilebilir, bu kimlikle hukuki işlemler yapabilir ve kimliğin oluşturulması için gerekli belgeler hazırlanabilir (m.139/2). Görevlendirme kararı ve diğer belgeler Cumhuriyet başsavcılığında muhafaza edilir; kimliği görevinin sona ermesinden sonra da gizli tutulur (m.139/3). Sivil bir muhbir veya işbirliği yapan bir şüpheli gizli soruşturmacı değildir; kanun bu sıfatı yalnızca kamu görevlilerine tanır.

Kanun, gizli soruşturmacının görevini yerine getirirken suç işleyemeyeceğini açıkça belirtir (m.139/5). Başkasını suç işlemeye azmettirmek de TCK m.38 uyarınca bir iştirak biçimi olduğundan, var olmayan bir suç kararını yaratarak kişiyi suça sürükleyen bir soruşturmacı bu sınırı aşmış olur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de Teixeira de Castro/Portekiz (1998) ve Ramanauskas/Litvanya (2008) kararlarında, kolluğun pasif bir gözlemci olmanın ötesine geçerek suçu kışkırtması hâlinde elde edilen delillerle kurulan mahkûmiyetin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini kabul etmiştir. Bu ayrımın ayrıntıları gizli soruşturmacı ile ajan provokatör sınırı yazımızda ele alınmıştır. Gizli soruşturmacının tanık olarak dinlenmesi hâlinde uygulanan kurallar için gizli tanık beyanı tek başına mahkûmiyete yeter mi rehberine bakabilirsiniz.

İki Tedbir Birbirinin Yerine Geçmez

Gizli soruşturmacı görevlendirmesi ile teknik araçlarla izleme, aynı soruşturmada birlikte uygulanabilen fakat birbirinden bağımsız iki tedbirdir. Kanun, teknik takip için ayrı bir karar mercii, ayrı bir süre rejimi ve ayrı bir katalog öngörür; birlikte uygulanmaları hâlinde de yalnızca sürelerin bir kat artırılacağını düzenler (m.140/3). Bu nedenle gizli soruşturmacı görevlendirme kararı, kendiliğinden teknik araçlarla izleme yetkisi vermez. Soruşturmacının ses veya görüntü kaydı alabilmesi için ya CMK m.140 uyarınca ayrı bir teknik takip kararı bulunmalı ya da uyuşturucu ticareti bakımından hâkimin m.139/4 uyarınca kayıt izni vermiş olması gerekir.

7445 sayılı Kanunla 2023 yılında eklenen bu izin, alan ve suç bakımından sınırlıdır: yalnızca uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu için, yalnızca kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde ve yalnızca delil toplamak amacıyla verilebilir. Diğer katalog suçlarda veya konutta soruşturmacının kendi aldığı kayıtların dayanağı bu hüküm olamaz. Savunmanın kontrol listesi bu nedenle şu soruları içermelidir: hangi tedbir için, hangi tarihte, hangi merci tarafından, hangi kişi ve suç bakımından karar verilmiş; kayıt kararın kapsadığı süre ve yerde mi alınmış; iki tedbir birlikte uygulanmışsa her biri için ayrı karar var mı?

Elde Edilen Deliller Başka Dosyada Kullanılabilir mi?

Teknik takiple elde edilen deliller, maddede sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz; ceza kovuşturması bakımından gerekli olmadığı takdirde Cumhuriyet savcısının gözetiminde derhâl yok edilir (CMK m.140/4). Gizli soruşturmacı yoluyla elde edilen kişisel bilgiler ise daha dar bir sınırla, yalnızca görevlendirildiği ceza soruşturması ve kovuşturması içinde kullanılabilir; suçla bağlantısı olmayan kişisel bilgiler derhâl yok edilir (m.139/6). Bu iki hüküm, tesadüfen elde edilen delil tartışmasının teknik takip ve gizli soruşturmacı bakımından çerçevesini çizer: katalog dışında kalan bir suç için bu kayıtlara dayanılması kanunun açık sınırını aşar. İletişimin dinlenmesi sırasında elde edilen tesadüfi deliller ise ayrı kurallara tabidir; bu konu iletişimin denetlenmesi (CMK 135) yazımızda anlatılmıştır.

Sık Karıştırılan Tedbirler: Dinleme, HTS ve Teknik Takip

Her tedbirin kararı, süresi ve katalogu farklıdır; birisi için alınan karar diğerini meşru kılmaz. Örneğin şüphelinin tanıklıktan çekinebilecek kişilerle, yani yakınlarıyla arasındaki iletişim dinleme tedbiri kapsamında kayda alınamaz (m.135/3). Telefon dinlemesinin ayrıntıları için telefonum dinleniyor mu, HTS kayıtlarının delil değeri için HTS kaydı delil olur mu, özel kişilerin aldığı ses ve görüntü kayıtları için ses veya görüntü kaydı delil olur mu rehberlerine bakabilirsiniz. Uyuşturucu dosyalarındaki dijital deliller ise uyuşturucu dosyasında dijital deliller yazısında ele alınmıştır.

Önleme Amaçlı Tedbirler ve Adli Teknik Takip Farkı

CMK m.139 ve m.140 adli tedbirlerdir: işlendiği şüphesi bulunan bir suçun delillerini toplamaya yöneliktir ve bir soruşturma veya kovuşturma çerçevesinde uygulanır. Bunlardan ayrı olarak kolluk, suçların işlenmesini önlemek amacıyla da bazı tedbirlere başvurabilir. Örneğin Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu ek m.7, belirli suçların önlenmesi amacıyla hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yazılı emirle telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin tespit edilmesine ve dinlenmesine imkân tanır. Aynı madde, bu faaliyetler çerçevesinde elde edilen kayıtların maddede belirtilen amaçlar dışında kullanılamayacağını açıkça öngörür.

Bu ayrımın ceza dosyası bakımından sonucu önemlidir: önleme amacıyla elde edilmiş bir kayıt, adli bir tedbir kararına dayanmadığı için ceza yargılamasında delil olarak kullanılamaz. Dosyadaki bir kaydın hangi hukuki dayanakla alındığı belirsizse, savunmanın ilk talebi kaydın adli bir karara mı yoksa önleme amaçlı bir karara mı dayandığının açıklığa kavuşturulması olmalıdır. Önleme amaçlı kayıtların sonradan adli dosyaya aktarılması, kullanım yasağının açık bir ihlalidir.

Tedbirden Nasıl Haberdar Olunur?

Teknik takip ve gizli soruşturmacı tedbirleri doğası gereği şüpheliden gizli yürütülür ve kişi çoğu zaman bu tedbirlerden iddianame veya dosya incelemesi aşamasında haberdar olur. İletişimin denetlenmesi bakımından kanun, kayıtların yok edilmesi hâlinde soruşturma veya kovuşturma evresinin bitiminden itibaren en geç on beş gün içinde Cumhuriyet başsavcılığının veya mahkemenin tedbirin nedeni, kapsamı, süresi ve sonucu hakkında ilgilisine yazılı olarak bilgi vermesini öngörür (CMK m.137/4). Ancak bu bildirim hükmü m.135 kapsamındaki dinleme ve tespit tedbirleri için düzenlenmiştir; teknik takip ve gizli soruşturmacı bakımından benzer bir bildirim hükmü bulunmamaktadır.

Bu nedenle savunmanın, dosyada yer alan her kaydın hangi karara dayandığını tek tek sorması ve karar ile uzatma kararlarının asıllarının dosyaya getirtilmesini istemesi gerekir. Kayıtların bir kısmının dosyaya konulup bir kısmının konulmaması, seçici bir delil sunumu şüphesi doğurur; bu durumda tüm kayıtların ve imha edilenler varsa imha tutanaklarının dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir. Kanun, gereksiz kayıtların Cumhuriyet savcısının gözetiminde derhâl yok edilmesini öngördüğünden (m.140/4), imha işleminin yapılıp yapılmadığı da denetlenebilir bir husustur.

Arama veya elkoyma sırasında soruşturmayla ilgisi olmayan başka bir suça ilişkin delil elde edilirse, bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet savcılığına derhâl bildirilir (CMK m.138/1). Teknik takip ise bu genel kurala değil, kendi özel kullanım yasağına tabidir: elde edilen deliller maddede sayılan suçlar dışında kullanılamaz (m.140/4). Bu farklılık, özellikle teknik takip sırasında katalog dışındaki bir suça ilişkin görüntü elde edildiğinde belirleyici olur.

Teknik Takip Kaydı Duruşmada Nasıl Tartışılır?

Kayıtların dosyaya girmesi, tartışılamayacakları anlamına gelmez. Ortaya konulması istenen bir delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur (CMK m.206/2-a) ve yüklenen suç ancak hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir (m.217/2). Gerekçeli kararda dosyada bulunan ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillerin ayrıca ve açıkça gösterilmesi zorunludur (m.230/1-b). Bu hükümler, savunmaya teknik takip kayıtlarını beş ayrı yönden denetleme imkânı verir.

Son satırdaki içerik denetimi de önemlidir. Dosyadaki çözüm tutanağı ile orijinal kayıt arasındaki farklılıklar ve sesin sanığa ait olup olmadığı bilirkişi incelemesiyle tartışılabilir. Kaydın bütünlüğünün korunup korunmadığı, kesintiler ve düzenlemeler de incelenmelidir. Teknik takip, çoğu zaman uyuşturucu, rüşvet (rüşvet suçu) veya ihaleye fesat karıştırma (ihaleye fesat karıştırma) gibi dosyalarda tek başına değil, diğer delillerle birlikte değerlendirilir; bu nedenle hukuka aykırı kaydın dışlanmasından sonra geriye kalan delillerin sübut için yeterli olup olmadığı da ayrıca tartışılmalıdır. Örgüt iddiasının ek uzatma bakımından belirleyici olduğu dosyalarda uyuşturucu dosyasında örgüt iddiası yazısı yol gösterir.

Dilekçe Örneği: Hukuka Aykırı Teknik Takip Kayıtlarına Karşı Beyan

Aşağıdaki örnek, uyuşturucu ticareti isnadıyla yargılanan ve aleyhindeki kayıtların bir kısmı süre dolduktan sonra, bir kısmı konutun içine yönelik olarak, bir kısmı da gizli soruşturmacı tarafından hâkim izni olmaksızın alınmış bir sanık adına hazırlanmıştır. Bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.

Aynı itirazlar istinaf ve temyiz dilekçesinde de ileri sürülmelidir. İlk derece mahkemesi hukuka aykırı kayıtları gerekçede ayrıca göstermemiş veya bunlara dayanarak sübut kabul etmişse, bu durum delillerin tartışılması ve hukuka aykırı delillerin ayrıca gösterilmesi zorunluluğuna (CMK m.230/1-b) ve hukuka uygun delille ispat ilkesine (m.217/2) aykırılık oluşturur. Kayıtlar dışlandığında geriye kalan delillerin sübut için yeterli olup olmadığı da ayrıca tartışılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Teknik takip nedir?

Şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve işyerinin teknik araçlarla izlenmesi, ses veya görüntü kaydının alınmasıdır (CMK m.140/1).

Teknik takip her suçta uygulanabilir mi?

Hayır. Yalnızca CMK m.140/1’de sayılan suçlarda, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka suretle delil elde edilememesi hâlinde uygulanabilir.

Teknik takip kararını kim verir?

Hâkim; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı. Savcı kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur (CMK m.140/2).

Hâkim onayı alınmazsa ne olur?

Sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir (CMK m.140/2).

Teknik takip kaç hafta sürer?

En çok üç hafta, gerekirse bir hafta daha. Örgüt suçlarında her defasında en çok bir hafta olmak üzere toplam dört hafta ek uzatma yapılabilir (CMK m.140/3).

Gizli soruşturmacıyla birlikte süre değişir mi?

Evet. Teknik takiple birlikte gizli soruşturmacı görevlendirilirse süreler bir kat artırılarak uygulanır (CMK m.140/3).

Evimde teknik takip yapılabilir mi?

Hayır. Madde hükümleri kişinin konutunda uygulanamaz (CMK m.140/5).

Gizli soruşturmacı kimdir?

Kimliği değiştirilerek görevlendirilen kamu görevlisidir; görevlendirmeye yalnızca hâkim karar verir (CMK m.139/1-2).

Örgüt yoksa uyuşturucu dosyasında gizli soruşturmacı görevlendirilebilir mi?

Evet. Katalog, uyuşturucu ticaretini örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın kapsar (CMK m.139/7-a-1).

Gizli soruşturmacı ses kaydı alabilir mi?

Uyuşturucu ticaretinde hâkim, kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde kayıt izni verebilir (CMK m.139/4). Diğer durumlarda ayrı bir CMK m.140 kararı gerekir.

Gizli soruşturmacı suç işleyebilir mi?

Hayır. Görevini yaparken suç işleyemez; görevlendirildiği örgütün işlemekte olduğu suçlardan ise sorumlu tutulamaz (CMK m.139/5).

Gizli soruşturmacı beni suça kışkırtırsa ne olur?

Suç işleme kararını yaratan kışkırtma hukuka aykırıdır; AİHM bu şekilde elde edilen delillerle kurulan mahkûmiyeti adil yargılanma hakkının ihlali saymaktadır.

Teknik takip kaydı başka dosyada kullanılabilir mi?

Maddede sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz; gerekli değilse savcının gözetiminde derhâl yok edilir (CMK m.140/4).

Gizli soruşturmacının topladığı bilgiler başka dosyada kullanılır mı?

Hayır. Görevlendirildiği ceza soruşturması ve kovuşturması dışında kullanılamaz; suçla bağlantısız bilgiler derhâl yok edilir (CMK m.139/6).

Teknik takip ile telefon dinleme aynı şey mi?

Hayır. Telefon dinleme CMK m.135’e, teknik takip m.140’a tabidir; kararları, süreleri ve katalogları farklıdır.

Hukuka aykırı teknik takip kaydı hükme esas alınır mı?

Hayır. Yüklenen suç ancak hukuka uygun delillerle ispat edilebilir (CMK m.217/2; Anayasa m.38); bu kayıtlar gerekçede ayrıca gösterilir (m.230/1-b).

Gizli soruşturmacı tanık olarak dinlenebilir mi?

Zorunluysa özel ortamda dinlenir ve 5726 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi kıyasen uygulanır (CMK m.139/3).

Teknik takip kararını nasıl görebilirim?

Kararın ve uzatma kararlarının asıllarının dosyaya getirtilmesini mahkemeden talep edebilirsiniz; bu belgeler olmadan süre ve yetki denetimi yapılamaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki CMK, Anayasa ve TCK hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.