Miras Sözleşmesi: Mirasçı Atama ve Belirli Mal Bırakma (TMK 527 vd.)

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın bir kişiyle yaptığı, ölümünden sonra hüküm doğuran iki taraflı ve bağlayıcı bir tasarruftur; geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde (noterde, iki tanıkla) düzenlenmesi zorunludur (TMK 545). Vasiyetnameden farkı: tek taraflı dönülemez. Türleri olumlu miras sözleşmesi ve mirastan feragat sözleşmesidir. Bu rehberde şekil şartını, türleri ve sona erme hâllerini yalın bir dille açıklıyoruz.

Miras sözleşmesi nedir?

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın bir veya daha fazla kişi ile yaptığı ve kendi ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere bazı haklar tanımayı veya bazı yükümlülüklerden feragat etmeyi üstlendiği iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu, ölüme bağlı tasarruflar için iki şekil öngörmüştür: mirasbırakanın tek taraflı yaptığı ve her zaman dönebileceği vasiyetname (TMK 531-544) ile iki taraflı, bağlayıcı özelliği olan miras sözleşmesi.

İki kurum sık karıştırılır ama temel farkları nettir. Vasiyetname tek taraflı bir hukuki işlemdir ve mirasbırakan tarafından her zaman değiştirilebilir veya geri alınabilir. Buna karşılık miras sözleşmesi, tarafların karşılıklı iradeleriyle kurulan iki taraflı bir sözleşme olduğundan kural olarak tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz. İşte bu bağlayıcılık, miras sözleşmesini güçlü bir planlama aracı yapar.

Şekil şartı: Resmî vasiyetname (TMK 545)

Miras sözleşmesi, tarafların kendi aralarında yapacakları adi yazılı bir sözleşmeyle kurulamaz. TMK 545 emredici biçimde şöyle der: “Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir. Sözleşmenin tarafları, arzularını resmî memura aynı zamanda bildirirler ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar.”

Uygulamada taraflar birlikte notere başvurur; noter tarafından hazırlanan sözleşmede mirasçı atama, belirli mal bırakma, mirastan feragat veya kararlaştırılan diğer ölüme bağlı tasarruflar açıkça düzenlenir. Bu şekil bir geçerlilik şartıdır: resmi şekle uyulmadan yapılan miras sözleşmeleri kesin hükümsüzdür. Adi yazılı sözleşme, imzalı kâğıt ya da dijital beyan bu şartı karşılamaz.

Olumlu miras sözleşmesi

Olumlu miras sözleşmesi, mirasbırakanın sözleşme yoluyla karşı taraf veya üçüncü bir kişi yararına bağlayıcı bir ölüme bağlı tasarrufta bulunduğu türdür. İki temel biçimi vardır: mirasçı atama (bir kişiyi terekenin tamamı veya belirli bir payı üzerinde mirasçı olarak atama) ve belirli mal bırakma (vasiyet). Örneğin mirasbırakanın bir taşınmazını ölümünden sonra belirli bir kişiye bırakmayı taahhüt etmesi olumlu miras sözleşmesidir. Bu sözleşmeyle yapılan tasarruf, vasiyetnamenin aksine bağlayıcıdır.

Olumsuz miras sözleşmesi: Mirastan feragat

Olumsuz miras sözleşmesi, diğer adıyla mirastan feragat sözleşmesi, gelecekte mirasçı olacak kişinin miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçmesini konu alır. TMK 528 şöyle düzenler: “Mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Feragat eden, mirasçılık sıfatını kaybeder. Bir karşılık sağlanarak mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin alt soyu için de sonuç doğurur.”

Bu sözleşme, aile içi malvarlığı planlamasında ve ileride çıkabilecek miras uyuşmazlıklarının önlenmesinde sıkça kullanılır; özellikle aile şirketlerinin tek bir mirasçıya devrinde veya arazi paylaşımında öne çıkar. Dikkat edilmesi gereken kritik nokta: ivazlı (karşılıklı) feragat, aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu da bağlar. Yani feragat edenin çocukları da o mirastan pay alamayabilir; bunun önüne geçmek için sözleşmeye açık hüküm konulmalıdır.

Ehliyet: Tam fiil ehliyeti gerekir

Miras sözleşmesi yapmak, vasiyetnameye göre daha yüksek bir ehliyet gerektirir. Vasiyetname için 15 yaşını doldurmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak yeterliyken (TMK 502), miras sözleşmesi için bu yeterli değildir. TMK 503 gereğince miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, ayrıca kısıtlı bulunmamak gerekir; yani tam fiil ehliyeti aranır. Bu nedenle ayırt etme gücüne sahip olsa bile velayet altındaki kişiler ve kısıtlılar miras sözleşmesi yapamaz. Ölüme bağlı tasarrufta bulunmayan karşı taraf bakımından ise genel ehliyet kuralları geçerlidir.

Sona erme, dönme ve iptal

Miras sözleşmesi iki taraflı olduğundan kural olarak tek taraflı dönülemez; ancak çeşitli yollarla sona erebilir. Taraflar yazılı anlaşmayla (ikale) sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir. Miras sözleşmesiyle lehine tasarruf yapılan kişi, sözleşmeden sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışta bulunursa, mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir (TMK 546). Önemli bir koruma: TMK 546/I uyarınca mirasbırakan, sözleşmeyle bağdaşmayan ölüme bağlı bir tasarruf yapamaz; buna rağmen aykırı bir vasiyetname yapılırsa, sözleşmeden hak kazanan kişi onun iptalini talep edebilir. Ayrıca lehine tasarruf yapılan kişi mirasbırakandan önce ölürse sözleşme kendiliğinden ortadan kalkar. Son olarak, TMK 557’de sayılan sebeplerin varlığı halinde miras sözleşmesinin iptali için dava açılabilir ve saklı paylar ihlal edilirse TMK 560 vd. uyarınca tenkis talep edilebilir.

Miras Sözleşmesi ile Vasiyetname: Asıl Fark Bağlayıcılıktır

İki ölüme bağlı tasarruf sık karıştırılır. Aralarındaki fark, sonradan vazgeçme imkânında toplanır.

Sözleşme Sonrası Tasarruf Serbestisi

Miras sözleşmesi yapmak, malvarlığını dondurmaz. Ancak sınır vardır.

1. Sağlararası işlemler. Miras bırakan, malvarlığında kural olarak eskisi gibi tasarruf edebilir.
2. Bağdaşmayan tasarruflar. Sözleşmedeki yükümlülükle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflara ve bağışlamalara itiraz edilebilir.
3. Muvazaa. Sözleşmeyi etkisiz kılmak amacıyla yapılan görünürdeki işlemler tartışılabilir.
4. Tenkis. Saklı paylı mirasçılar bakımından tenkis talepleri ayrıca gündeme gelir.
5. Koruma. Sözleşmeden hak sahibi olan kişi, gerektiğinde tedbir isteyebilir.

Mirastan Feragatte Dikkat Edilecekler

Olumsuz miras sözleşmesi, ileride ciddi tartışmalara yol açabilecek bir işlemdir.

Şekil şartı bakımından son hatırlatma: miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde yapılmalı; taraflar iradelerini resmî memura aynı anda bildirmeli ve metni memur ile iki tanık önünde imzalamalıdır. Noterde düzenlenmemiş, el yazısıyla yazılmış veya taraflardan biri sonradan imzalamış metinler geçersizdir.

Vasiyetnamenin geçersizliği iddiası ve süreler için vasiyetnamenin iptali rehberimize, saklı pay oranları ve tenkis hesabı için saklı pay hesaplama rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras sözleşmesi nedir, vasiyetnameden farkı nedir?

Miras sözleşmesi, mirasbırakanın bir veya daha fazla kişiyle yaptığı, kendi ölümünden sonra hüküm doğuran iki taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. En önemli fark bağlayıcılıktır: vasiyetname tek taraflıdır ve mirasbırakan tarafından her zaman değiştirilip geri alınabilir; oysa miras sözleşmesi karşılıklı iradeyle kurulduğundan kural olarak tek taraflı ortadan kaldırılamaz.

Miras sözleşmesi nasıl yapılır, şekil şartı nedir?

TMK 545’e göre miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir. Taraflar arzularını resmî memura (uygulamada noter) aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar. Adi yazılı sözleşme, imzalı kâğıt veya dijital beyan bu şartı karşılamaz; şekle aykırı miras sözleşmesi kesin hükümsüzdür.

Miras sözleşmesinin türleri nelerdir?

Esas olarak ikiye ayrılır. Olumlu miras sözleşmesi, mirasbırakanın bir kişiyi mirasçı atadığı veya ona belirli bir mal bırakmayı üstlendiği türdür (örneğin bir taşınmazı ölümünden sonra belirli birine bırakma taahhüdü). Olumsuz miras sözleşmesi (mirastan feragat sözleşmesi, TMK 528) ise gelecekte mirasçı olacak kişinin miras hakkından kısmen veya tamamen vazgeçmesini konu alır. Her ikisi de ivazlı (karşılıklı) veya ivazsız olabilir.

Mirastan feragat sözleşmesi feragat edenin çocuklarını da bağlar mı?

Kural olarak evet. TMK 528’e göre bir karşılık sağlanarak yapılan mirastan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Yani feragat eden kişinin çocukları da o mirastan pay alamayabilir. Feragatin yalnızca sözleşme tarafına özgü tutulması isteniyorsa, sözleşmede buna açıkça yer verilmesi gerekir.

Miras sözleşmesi yapan kişi sonradan vazgeçebilir mi?

Miras sözleşmesi iki taraflı olduğundan kural olarak tek taraflı dönülemez. Ancak istisnalar vardır: Taraflar yazılı anlaşmayla (ikale) sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir. Ayrıca miras sözleşmesiyle lehine tasarruf yapılan kişi, sözleşmeden sonra mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan bir davranışta bulunursa, mirasbırakan sözleşmeyi tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir (TMK 546).

Miras sözleşmesi yapıldıktan sonra ona aykırı vasiyetname yapılırsa ne olur?

TMK 546/I uyarınca mirasbırakan, miras sözleşmesiyle bağdaşmayan ölüme bağlı bir tasarruf yapamaz. Buna rağmen sözleşmeye aykırı bir vasiyetname düzenlenirse, sözleşmeden hak kazanan kişi bu vasiyetnamenin iptalini dava yoluyla talep edebilir. Yani geçerli bir miras sözleşmesi, sonradan yapılan aykırı vasiyetnameye üstün gelir.

Miras sözleşmesi yapmak için hangi ehliyet gerekir?

Vasiyetname için 15 yaşını doldurmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak yeterliyken, miras sözleşmesi için bu yeterli değildir. TMK 503 gereğince miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmak, ayrıca kısıtlı bulunmamak gerekir; yani tam fiil ehliyeti aranır. Bu nedenle ayırt etme gücüne sahip olsa bile velayet altındaki kişiler ve kısıtlılar miras sözleşmesi yapamaz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.