Kefalet Nedeniyle Takibe Menfi Tespit Dava Dilekçesi Örneği (2026) — TBK m.583-584

Kefil olarak takiple karşılaşan çoğu kişi borcu tartışmaya başlar; oysa dosyanın kaderini çoğu zaman belgenin kendisi belirler. Kanun kefalette nitelikli yazılı şekil arar: azami miktar, tarih ve müteselsil ibaresi kefilin el yazısıyla yazılmalıdır. Eksikse sözleşme kesin hükümsüzdür ve hâkim bunu resen gözetir. Eş rızası ise ayrı ve bağımsız bir şarttır. Aşağıda iki katmanlı geçerlilik denetimi, İİK m.72 usulü ve hazır bir dava dilekçesi örneği yer alıyor.

Birinci Katman: Şekil Şartı (TBK m.583)

TBK m.583: “Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.”

Aynı şekil koşulları temsil yoluyla yapılan işlemlerde de aranır: kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve diğer tarafa veya bir üçüncü kişiye kefil olma vaadinde bulunulması da aynı şekil koşullarına bağlıdır.

Aykırılığın sonucu ağırdır: bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği veya kefilin kendi el yazısıyla yazılmamış olması, sözleşmeyi TBK m.12/2 uyarınca kesin hükümsüz kılar. Kesin hükümsüzlük hâli, sözleşmenin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmaması demektir ve yargılama aşamasında hâkim tarafından resen dikkate alınmalıdır.

Ve bu eksiklik anlaşmayla kapatılamaz: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu şekil şartlarının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve tarafların rızasıyla dahi bu eksikliğin giderilemeyeceğini açıkça vurgulamıştır.

Belirsiz kefalet taahhütleri bu yüzden ayakta kalmaz. Uygulamada sık karşılaşılan “……’nin ……….’dan alacağı her türlü borca kefil olurum” türü ifadeler, sebep, kapsam ve nitelik belirli olmadığından geçersizdir.

İkinci Katman: Eş Rızası (TBK m.584)

TBK m.584/1 uyarınca eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Zamanlama da şarttır: bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmesi zorunludur.

Hükmün amacı yorumu yönlendirir: kanun koyucu bu hükümle sözleşme serbestisini, ailenin ekonomik bütünlüğünü koruma amacıyla sınırlandırmıştır. Sonuç da şekil şartındakiyle aynıdır: eş rızası, kefalet sözleşmesinin kurucu geçerlilik şartıdır; yokluğu hâlinde sözleşme baştan itibaren kesin hükümsüzdür.

Sonradan yapılan aleyhe değişikliklerde rıza yenilenmelidir: limit artışı, müteselsile dönüş vb. işlemlerde yeniden rıza zorunludur. Şekil bakımından da aynı kural geçerlidir: bu şekil koşulları yalnızca sözleşmenin kuruluşunda değil, kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler bakımından da geçerlidir.

İki Önemli İstisna

Ticari kefaletler. Bir istinaf kararında, kredi sözleşmesinde müşterek borçlu müteselsil kefil olan şirket ortağı yönünden, kefaletin şirketle ilgili olması nedeniyle TBK 584 uyarınca eşin rızasının aranmayacağı ve kefaletin geçerli olduğu kabul edilerek kefilin sorumluluğuna gidilmiştir. Ancak istisna geniş yorumlanamaz: “Şirketle ilgili” ibaresi, gerçek işlem bağlantısıyla ispatlanmalıdır.

Eski tarihli kefaletler. Bir dosyada mahkeme eş rızası bulunmadığı gerekçesiyle kefaleti geçersiz saymış, oysa sözleşme eski Borçlar Kanunu döneminde kurulmuştu. Yüksek Daire, zaman bakımından uygulama ilkesine dayanarak, kefaletin kurulduğu tarihteki hukuka göre geçerliliğinin esas alınması gerektiğini, TBK 584’ün bu dosyada geriye yürüyemeyeceğini belirterek kararı bozmuştur. (Yargıtay 19. HD, 10.06.2013, E.2013/7678, K.2013/10719)

Bir de uygulamada sık görülen bir hata vardır: icra kefaletinde şekil varsayımı — haciz zaptı üstü kısa ibareler, 583-584 denetimini geçmez.

Usul: İİK m.72 ve Tedbir

Menfi tespit davası açmak takibi kendiliğinden durdurmaz. Ayrım şuradadır:

1. Takipten önce: mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. Ancak mahkeme teminat yatırılınca her hâlde ihtiyati tedbir kararı vermek zorunda değildir.
2. Takipten sonra: ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

İspat yükü de dosyaya göre değişir: kural olarak alacağın varlığını ispat külfeti alacaklıya aittir. Ancak takibe konu belge kambiyo senedi veya noter senediyse borçlu, borçlu olmadığını ispat etmek durumundadır.

Yetki bakımından seçim hakkınız vardır: yetkili mahkeme, borçlunun seçimine göre, icra takibinin yapıldığı yer mahkemesi veya davalı alacaklının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesidir (İİK m.72/8).

Sonuç bakımından: dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. Ayrıca borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir; takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

Menfi Tespit Dava Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin genel bir şablondur. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; 2. ve 3. maddelerdeki geçersizlik sebeplerinden yalnızca dosyanıza uyanları bırakın.

Dava Öncesi Kontrol Listesi

1. Kefalet belgesinin aslını görün — el yazısı unsurları ancak asılda denetlenir
2. Üç unsuru tek tek arayın — azami miktar, tarih, müteselsil ibaresi
3. Kefalet tarihindeki medeni hâlinizi belgeleyin — nüfus kayıt örneği
4. Sonraki değişiklikleri çıkarın — limit artışı varsa ayrı rıza gerekir
5. İtiraz süreniz geçti mi kontrol edin — geçmediyse önce itiraz yolu daha hızlıdır

Sık Yapılan Beş Hata

1. Sadece borcu tartışmak. Şekil denetimi çoğu zaman daha kestirme sonuç verir.
2. Belgenin aslını istememek. El yazısı iddiası fotokopiyle değerlendirilemez.
3. Eş rızasını tek dayanak yapmak. İstisnalar ve geriye yürümezlik sorunu vardır.
4. Takibin duracağını sanmak. Takipten sonra tedbir yalnızca vezneye ilişkindir.
5. Tazminat talebini yazmamak. Kötü niyetli takipte yüzde yirmiden az olmayan tazminat istenebilir.

Menfi Tespit Rejiminin Kanuni Çerçevesi

Kefalet nedeniyle takiple karşılaşan kişinin izleyeceği yol dava yoludur.

Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte okunmalıdır: dava açılmış olması takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden tedbir kararı alınması gerekir ve bu karar teminat şartına bağlanabilir.

Kefil Bakımından Takip Yolları

Kefile karşı başlatılan takibin türü izlenecek savunmayı belirler.

Birinci ve yedinci satırlar birlikte okunmalıdır: itiraz süresi kaçırıldığında kefalet ilişkisinin geçersizliği iddiası menfi tespit davasıyla genel mahkemeye götürülür.

Menfi tespit için menfi tespit davası rehberimize bakabilirsiniz.

Dava Dilekçesinde Denetlenecekler

Menfi tespit dilekçesinin belirli unsurları taşıması gerekir.

Yedinci satır, dilekçenin sık atlanan bendidir: dava açılmış olması takibi kendiliğinden durdurmaz; tedbir talebi ayrıca ve gerekçeli olarak yazılmalıdır.

Kesinleşme Sonrası Paraya Çevirme

Dava sonuç vermezse takip kesinleşir ve satış zinciri işler.

Birinci ve ikinci satırlar, dava sürerken de işleyen sürelerdir: menfi tespit davası devam ederken konulmuş hacizler bakımından satış isteme süresi durmaz.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

Kefalet uyuşmazlıklarında tekrarlanan hatalar sınırlıdır.

Dördüncü satır, davanın pratik değerini belirler: tedbir alınmazsa dava sürerken satış tamamlanabilir ve karar sonuçsuz kalabilir.

Kesinleşme Sonrası Yükümlülükler

Dava sonuç vermezse kefil bakımından yeni yükümlülükler doğar.

Altıncı ve yedinci satırlar birlikte okunmalıdır: kefil bakımından da haczedilmezlik korumaları uygulanır; konut, meslek aracı ve maaş sınırı iddiaları süresinde ileri sürülmelidir.

Kesinleşme Sonrası Paraya Çevirme

Dava sonuç vermezse kefilin malvarlığı satış sürecine girer.

Beşinci satır, kefil bakımından da kullanılabilir bir imkândır: kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde rızaen satış yetkisi istenebilir ve bu yol daha yüksek bedelle satış sağlayabilir.

Rızaen satış için borçluya satış yetkisi rehberimize bakabilirsiniz.

Süreç Yönetimi

Kefalet nedeniyle takiple karşılaşıldığında izlenecek adımlar sıralıdır.

İkinci satır, tüm süreci belirler: takibin ilamsız mı kambiyo mu olduğu, hem itiraz süresini hem başvuru mercisini değiştirir.

Dilekçe örnekleri için icra hukuku örnek dilekçeler rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kefalet sözleşmesinin şekil şartı nedir?

TBK m.583 uyarınca kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.

Matbu metinde yazılı olması yeterli mi?

Yeterli değildir. Yargıtay, TBK m.583’teki geçerlilik şartının bu unsurların belgede herhangi bir biçimde yer almasıyla değil, bizzat kefilin el yazısıyla yazılmasıyla sağlanacağını kabul etmiştir.

Şekil şartına aykırılığın sonucu nedir?

Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği veya kefilin kendi el yazısıyla yazılmamış olması, sözleşmeyi TBK m.12/2 uyarınca kesin hükümsüz kılar. Kesin hükümsüzlük, sözleşmenin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmaması demektir.

Hâkim kendiliğinden inceler mi?

İnceler. Kesin hükümsüzlük yargılama aşamasında hâkim tarafından resen dikkate alınmalıdır; taraflarca ileri sürülmese dahi hâkim kefalet sözleşmesinin gereken şekilde yapılıp yapılmadığını resen araştırmak zorundadır.

Taraflar bu eksikliği sonradan giderebilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu şekil şartlarının kamu düzenine ilişkin olduğunu ve tarafların rızasıyla dahi bu eksikliğin giderilemeyeceğini vurgulamıştır.

Eşin rızası neden aranıyor?

TBK m.584/1 uyarınca eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Kanun koyucu bu hükümle sözleşme serbestisini, ailenin ekonomik bütünlüğünü koruma amacıyla sınırlandırmıştır.

Eş rızası ne zaman verilmiş olmalı?

Rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmesi zorunludur. Eş rızası kefalet sözleşmesinin kurucu geçerlilik şartı olup, yokluğu hâlinde sözleşme baştan itibaren kesin hükümsüzdür.

Eş rızası varsa şekil eksikliği kapanır mı?

Kapanmaz. Geçerlilik denetimi iki katmanlıdır: kefaletin kendi şekli (TBK 583) ve eşin rızası (TBK 584). El yazısıyla azami tutar veya tarih eksikse, eş rızası tam olsa bile kefalet düşer; eş rızasının varlığı TBK 583’teki sakatlığı telafi etmez.

Sonradan yapılan değişikliklerde yeniden rıza gerekir mi?

Limit artışı veya müteselsile dönüş gibi aleyhe işlemlerde yeniden rıza zorunludur. Şekil koşulları da yalnızca sözleşmenin kuruluşunda değil, kefilin sorumluluğunu artıran sonraki değişiklikler bakımından da geçerlidir.

Eş rızasının aranmadığı hâller var mı?

Vardır. Örneğin bir kararda, kredi sözleşmesinde müşterek borçlu müteselsil kefil olan şirket ortağı yönünden, kefaletin şirketle ilgili olması nedeniyle TBK m.584 uyarınca eşin rızasının aranmayacağı kabul edilmiştir. Ancak “şirketle ilgili” ibaresinin gerçek işlem bağlantısıyla ispatlanması gerekir.

Eski tarihli kefaletlerde de eş rızası aranır mı?

Yargıtay, zaman bakımından uygulama ilkesine dayanarak kefaletin kurulduğu tarihteki hukuka göre geçerliliğinin esas alınması gerektiğini, TBK m.584’ün geriye yürüyemeyeceğini belirtmiştir.

Menfi tespit davası takibi durdurur mu?

Takipten sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

Takipten önce dava açarsam ne olur?

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. Mahkeme teminat yatırılınca her hâlde tedbir kararı vermek zorunda değildir.

Dava lehime sonuçlanırsa ne olur?

Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine borçlunun uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir; takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.