Kamulaştırmada Uzlaşma Başvuru Dilekçesi Örneği (2026) — 2942 s.K. m.8

Kamulaştırma tebligatı elinize geçtiğinde ilk karar noktası mahkeme değil, uzlaşma masasıdır. 2942 sayılı Kanunun 8. maddesi idareye önce satın alma usulünü uygulama zorunluluğu getirir; bu, idare için bir seçenek değil usulü zorunluluktur. Malik açısından ise on beş günlük bir başvuru hakkı doğar. Kritik nokta şu: görüşmeye katılmak teklifi kabul etmek anlamına gelmez — daha yüksek bedel talep etme hakkınız saklıdır. Aşağıda süreç, riskler ve hazır bir başvuru dilekçesi örneği var.

Uzlaşma: İdare İçin Zorunlu, Malik İçin Fırsat

Kanun metni açıktır: “İdarelerin, bu Kanuna göre, tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallar hakkında yapacağı kamulaştırmalarda satın alma usulünü öncelikle uygulamaları esastır.”

Bunun anlamı yorumda somutlaşmıştır: bu hüküm uyarınca uzlaşma, idare için bir “seçenek” değil, yerine getirilmesi gereken bir usulü zorunluluktur. İdare, bu yolu tüketmeden veya usulüne uygun şekilde denemeden doğrudan asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açamaz.

Aşamanın niteliği de belirtilmiştir: uygulamada uzlaşma olarak adlandırılan bu usul, kamulaştırma sürecinin dava aşamasına geçilmeden önce tamamlanması gereken zorunlu bir usul aşamasıdır. Amacı ise taşınmazı kamulaştırılan vatandaşa, bedelini hemen tahsil etme imkanı sunarak mülkiyet hakkından kaynaklanan mağduriyeti en aza indirmektir.

İki Ayrı Komisyon

Süreçte iki farklı komisyon görev yapar ve bunları karıştırmamak gerekir.

Bedeli belirleyen ile pazarlığı yapan farklı organlar olduğundan, görüşmeye giden komisyon çoğu zaman kendisine verilen tahmini bedelin üzerine çıkma yetkisine sahip değildir. Bu yüzden değer artırıcı unsurları görüşmeden önce yazılı olarak idareye bildirmek önemlidir — şablonun 4. maddesi bunun içindir.

On Beş Günlük Süre

Malikin hareket alanı bu süreyle açılır: malik veya yetkili temsilcisi, idarenin davet yazısının tebliği tarihinden itibaren on beş gün içinde pazarlıkla satma veya trampa isteğiyle idareye başvurabilir.

Tebligatın içeriğinde önemli bir eksiklik vardır: tebligat yazısında, kamulaştırılmak istenen taşınmazın bilgileri, kamulaştırma amacı ve pazarlık usulüne göre satma veya takas teklifine ilişkin bilgiler yer alır. Ancak, bu bildirimde kıymet takdir komisyonunun belirlediği bedel yer almaz.

Görüşme: Kabul Zorunluluğu Yok

Başvuru üzerine, komisyonca belirlenen tarihte pazarlık görüşmeleri yapılır. Görüşmelerde, malike idare tarafından belirlenen tahmini bedel teklif edilir.

Burada en sık yaşanan yanılgı, görüşmeye katılmanın teklifi kabul anlamına geldiğinin sanılmasıdır. Oysa: malikin bu bedeli kabul etme zorunluluğu yoktur. Malik, taşınmazının gerçek değerinin bu bedelden daha yüksek olduğunu düşünüyorsa, pazarlıkta daha yüksek bir bedel talep etme hakkına sahiptir.

Anlaşırsanız: Tutanak ve Ferağ

Eğer pazarlık sonucunda tahmini bedeli geçmemek üzere bir bedelde veya trampada anlaşmaya varılırsa, buna ilişkin bir tutanak düzenlenir. Bu tutanak, malikin ferağ beyanı (taşınmaz üzerindeki hakkından vazgeçme) ve tapuda idare adına yapılacak tescilin dayanağını oluşturur.

Dikkat edilecek iki nokta vardır. Birincisi, anlaşma tahmini bedeli geçmemek üzere yapılır — yani komisyonun tavanı bellidir. İkincisi, tutanak imzalandıktan sonra ferağ gündeme gelir; bu, mülkiyetten vazgeçme beyanıdır.

Trampa seçeneği için de düzenleme vardır: kamulaştırma bedeli yerine verilecek taşınmaz malın değeri, idarenin ihale komisyonunca yoksa bu amaçla kuracağı bir komisyonca tespit edilir. Trampa düşünüyorsanız karşı taşınmazın değerlemesini de ayrıca sorgulayın.

Anlaşamazsanız: Dava İdareden Gelir

Uzlaşmama, sürecin durması anlamına gelmez; yalnızca yetkiyi mahkemeye taşır. Anlaşma olmaması veya ferağ verilmemesi halinde bu Kanunun 10 uncu maddesine göre işlem yapılır.

Davayı açan taraf siz değil idaredir: kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder.

Bu aşamada sizin belgeniz artık uzlaşma dilekçesi değil, cevap dilekçesidir; bedel bilirkişi incelemesiyle yeniden belirlenir. Masraf endişesi de büyük ölçüde giderilmiştir: 10 uncu madde uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları, 15 inci madde uyarınca mahkemece oluşturulan bilirkişilerin ve keşifte dinlenilen muhtarın mahkemece takdir edilecek ücretleri ile, tapu harçları ve bu Kanunun gerektirdiği diğer giderler kamulaştırmayı yapan idarece ödenir.

Kamulaştırmada Uzlaşma Başvuru Dilekçesi Örneği (2026)

Aşağıdaki metin, idareye verilecek uzlaşma başvurusu içindir. Köşeli parantez içindeki alanları doldurun; 4. maddedeki değer unsurlarından yalnızca taşınmazınıza uyanları bırakın ve tebliğ tarihini mutlaka yazın.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

1. Tebliğ tarihini kaydedin — on beş günlük süre buradan işler
2. Kıymet takdir raporunu isteyin — tebligatta bedel yazmaz
3. Emsal satışları toplayın — pazarlıktaki tek somut kozunuz
4. Ağaç, yapı ve tesisleri belgeleyin — bedele ayrıca yansır
5. Kısmi kamulaştırmada artan kısmı hesaplayın — değer kaybı ayrı kalemdir

Sık Yapılan Beş Hata

1. Süreyi kaçırmak. On beş gün içinde başvurulmalıdır.
2. Katılmayı kabul sanmak. Görüşmeye girmek bedeli kabul etmek değildir.
3. Raporu görmeden pazarlığa oturmak. Bedelin dayanağını isteyin.
4. Değer unsurlarını sözlü anlatmak. Yazılı ve belgeli sunun.
5. Dava masrafından çekinmek. Giderler kamulaştırmayı yapan idarece ödenir.

İki Ayrı Komisyon: Karıştırılmamalı

Kanun, satın alma usulünde birbirinden bağımsız iki komisyon öngörmüştür. Uygulamada bunlar sık karıştırılır.

Kanuna göre idare, tahmini bedeli tespit etmek üzere; 11. maddedeki esaslara göre ve konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan da rapor alarak, gerektiğinde sanayi ve ticaret odalarından ve mahallî emlak alım satım bürolarından alacağı bilgilerden de faydalanarak, kendi bünyesi içinden en az üç kişiden oluşan bir kıymet takdir komisyonu görevlendirir.

Bu, bedel tartışmasında elinize dayanak verir: idarenin hangi kaynaklara başvurduğu ve emsal olarak neyi esas aldığı sorulabilir.

Bedelin Yazıda Belirtilmemesi

Kanunun en çok şaşırtan yönü budur: idare, kıymet takdir komisyonunca tespit edilen tahmini bedeli belirtmeksizin satın alma veya trampa isteğini resmî taahhütlü yazıyla malike bildirir.

Yani davet yazısında rakam yoktur. Malik, pazarlık sürecine karşı tarafın rakamını bilmeden girer.

Bunun sizin için pratik sonucu şudur: görüşmeye gitmeden önce kendi bedel araştırmanızı yapmış olmanız gerekir. Aksi hâlde masada ilk rakamı duyduğunuzda değerlendirme yapacak dayanağınız olmaz.

Görüşme öncesi hazırlanması gerekenler:

• Bölgedeki emsal satışlar ve tapu harcına esas değerler,
• Taşınmazın imar durumu ve yapılaşma hakları,
• Üzerindeki yapı, ağaç ve tesislerin dökümü,
• Varsa gelir getiren kullanım ve belgeleri,
• Kısmi kamulaştırma ise kalan kısımdaki değer kaybı.

Son madde çoğu dosyada atlanır: kısmi kamulaştırmada kalan kısmın kullanılamaz hâle gelmesi veya değer kaybetmesi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir kalemdir.

Anlaşma Tutanağı ve Kırk Beş Günlük Süre

Görüşme sonunda düzenlenen tutanağın hukuki ağırlığı çok yüksektir.

Uzlaşmanın Dava Şartı Olduğu Hâller

Uzlaşma her zaman bir seçenek değildir; bazı hâllerde dava şartıdır.

Kanunun geçici hükmüne göre; kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara ilişkin taleplerde:

“Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.”

Bu hâlde; idarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının, idarenin daveti veya malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; kıymet takdir komisyonu marifetiyle ve taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak suretiyle tespit edilir.

Bu tarih ayrımı önemlidir:

• Değer tarihi — davet veya müracaat tarihi,
• Nitelik tarihi — el koyma tarihi.

Yani taşınmaz el koyma tarihinde tarla ise, bugün çevresi imarlı olsa dahi tarla niteliğiyle değerlendirilir; ancak bugünkü değeri esas alınır.

Bu ayrım, bedel tartışmasının merkezinde yer alır ve bilirkişi raporlarında mutlaka kontrol edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmada uzlaşma zorunlu mu?

2942 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca idarelerin, bu Kanuna göre tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallar hakkında yapacağı kamulaştırmalarda satın alma usulünü öncelikle uygulamaları esastır. Bu hüküm uyarınca uzlaşma, idare için bir seçenek değil, yerine getirilmesi gereken usulü bir zorunluluktur.

İdare bu aşamayı atlayabilir mi?

Atlayamaz. Belirtildiğine göre idare, bu yolu tüketmeden veya usulüne uygun şekilde denemeden doğrudan asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açamaz. Uygulamada uzlaşma olarak adlandırılan bu usul, dava aşamasına geçilmeden önce tamamlanması gereken zorunlu bir usul aşamasıdır.

Uzlaşmanın amacı nedir?

Amaçlardan biri sosyal barıştır: taşınmazı kamulaştırılan vatandaşa bedelini hemen tahsil etme imkânı sunarak mülkiyet hakkından kaynaklanan mağduriyeti en aza indirmektir.

İdare bedeli nasıl belirliyor?

Kamulaştırma kararının alınmasından sonra idare, Kanunun 11. maddesindeki esaslara göre ve konuyla ilgili uzman kişi, kurum veya kuruluşlardan da rapor alarak, gerektiğinde Sanayi ve Ticaret Odalarından ve mahallî emlak alım satım bürolarından alacağı bilgilerden de faydalanarak taşınmaz malın tahmini bedelini tespit etmek üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden oluşan bir veya birden fazla kıymet takdir komisyonu görevlendirir.

Uzlaşma komisyonu ayrı mı?

Ayrıdır. İdare, tahmin edilen bedel üzerinden pazarlıkla satın alma ve trampa işlemlerini yürütmek ve sonuçlandırmak üzere kendi bünyesi içinden en az üç kişiden oluşan bir veya birden fazla uzlaşma komisyonu görevlendirir.

Tebligatta bedel yazıyor mu?

Tebligat yazısında kamulaştırılmak istenen taşınmazın bilgileri, kamulaştırma amacı ve pazarlık usulüne göre satma veya takas teklifine ilişkin bilgiler yer alır. Ancak bu bildirimde kıymet takdir komisyonunun belirlediği bedel yer almaz.

Başvuru süresi ne kadar?

Malik veya yetkili temsilcisi, idarenin davet yazısının tebliği tarihinden itibaren on beş gün içinde pazarlıkla satma veya trampa isteğiyle idareye başvurabilir.

Görüşmede ne oluyor?

Başvuru üzerine komisyonca belirlenen tarihte pazarlık görüşmeleri yapılır. Görüşmelerde malike idare tarafından belirlenen tahmini bedel teklif edilir.

Teklif edilen bedeli kabul etmek zorunda mıyım?

Değilsiniz. Malikin bu bedeli kabul etme zorunluluğu yoktur. Malik, taşınmazının gerçek değerinin bu bedelden daha yüksek olduğunu düşünüyorsa, pazarlıkta daha yüksek bir bedel talep etme hakkına sahiptir.

Teklif düşük olabilir mi?

Olabilir. Bu aşamada teklif edilen bedel, Kanunun 11. maddesindeki objektif değerleme kriterlerine göre belirlenmediğinden, taşınmazın gerçek değerinin altında kalma riski taşır. Nitekim bedel tespit ve tescil davalarında elde edilen önemli bedel artışları da bu durumu ortaya koymaktadır.

Anlaşma sağlanırsa ne olur?

Pazarlık sonucunda tahmini bedeli geçmemek üzere bir bedelde veya trampada anlaşmaya varılırsa buna ilişkin bir tutanak düzenlenir. Bu tutanak, malikin ferağ beyanı ve tapuda idare adına yapılacak tescilin dayanağını oluşturur.

Trampa mümkün mü?

Mümkündür. Kamulaştırma bedeli yerine verilecek taşınmaz malın değeri, idarenin ihale komisyonunca yoksa bu amaçla kuracağı bir komisyonca tespit edilir.

Anlaşma olmazsa süreç nasıl devam eder?

Anlaşma olmaması veya ferağ verilmemesi hâlinde bu Kanunun 10. maddesine göre işlem yapılır. Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması hâlinde idare, 7. maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8. madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder.

Yargılama giderlerini kim öder?

2942 sayılı Kanunun 29. maddesine göre 10. madde uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları, 15. madde uyarınca mahkemece oluşturulan bilirkişilerin ve keşifte dinlenilen muhtarın mahkemece takdir edilecek ücretleri ile tapu harçları ve bu Kanunun gerektirdiği diğer giderler kamulaştırmayı yapan idarece ödenir.

Bu sayfadaki örnek dilekçe yalnızca bilgilendirme amaçlı genel bir şablondur ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her dosya kendine özgüdür; süreler hak düşürücü olabilir. Dilekçenizi mutlaka avukatınızla birlikte hazırlayın. Bu içerik avukat-müvekkil ilişkisi doğurmaz.