Artan Kısım ve Baraj Mücavir Alan Kamulaştırma Talebi Dilekçe Örnekleri (2026) — 2942 s.K. m.12

Bu Bir Dava Dilekçesi Değildir

Diğer kamulaştırma taleplerinden farklı olarak bu talep, mahkemeye değil doğrudan idareye yöneltilir ve bir yazılı başvuru niteliğindedir.

2942 sayılı Kanun’un 12. maddesinin beşinci fıkrası şunu düzenler: bir kısmı kamulaştırılan taşınmaz maldan artan kısmı yararlanmaya elverişli bir durumda değil ise, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmayan hâllerde mal sahibinin en geç kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yazılı başvurusu üzerine, bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur.

Hükmün son kelimesi dikkat çekicidir: kamulaştırılması zorunludur. Şartlar gerçekleştiğinde idarenin takdir yetkisi yoktur.

Ancak bu zorunluluğun karşılığında üç sıkı şart aranır ve bunlardan biri, malikin baştan bir tercih yapmasını gerektirir.

Üç Şart

Tercihi Nasıl Yapmalı?

Bu, dosyanın en kritik kararıdır ve geri dönüşü yoktur.

İptal davası, kamulaştırma işleminin tamamen ortadan kalkmasını hedefler. Kazanılırsa taşınmaz malikte kalır. Ancak süresi otuz gündür, sonucu belirsizdir ve tescil gerçekleşmişse geri alma karmaşıklaşır.

Artan kısmın kamulaştırılması talebi ise kamulaştırmayı kabul eder, yalnızca kapsamını genişletir. Şartlar varsa idarenin takdir yetkisi bulunmadığından sonucu daha öngörülebilirdir.

Değerlendirmede sorulacak soru şudur: kamulaştırma işleminde gerçekten iptal sebebi var mı, yoksa asıl sorun kalan parçanın kullanılamaz hâle gelmesi mi?

İşlemde somut bir hukuka aykırılık yoksa ve kalan alan ekonomik olarak ölmüşse, ikinci yol daha isabetlidir. Buna karşılık kamu yararı kararı veya usul bakımından ciddi bir sakatlık varsa iptal davası tercih edilebilir.

“Yararlanmaya Elverişli Değil” Ne Demek?

Kanun bu ölçütü tanımlamamıştır. Değerlendirme somut olayın koşullarına göre yapılır. Uygulamada elverişsizlik iddiasını destekleyen tipik durumlar şunlardır:

• Kalan parça imar mevzuatındaki asgari parsel büyüklüğünün altına düşmüştür. Bu, yapılaşma hakkının fiilen ortadan kalkması demektir.
• Cephe şartı sağlanamamaktadır. Yola cephesi kalmayan veya cephe genişliği yetersizleşen parsel.
• Parsel ikiye bölünmüş ve parçalar ekonomik ölçeğin altına inmiştir. Tarım arazilerinde makine manevrasının imkânsızlaşması buna dâhildir.
• Ulaşım imkânı kalmamıştır. Kalan parçaya erişim yolu kesilmişse.
• Sulama düzeni bozulmuştur. Sulanan araziden sulama imkânının kalkması.
• Geometrisi kullanılamaz hâle gelmiştir. Aşırı dar şerit veya üçgen parçalar.

Bu iddiaların hiçbiri beyanla ispatlanmaz. İmar durumu belgesi, kroki ve mahallinde yapılacak tespit dosyanın temelini oluşturur.

Otuz Günün Başlangıcı

Bu maddede süre, diğer bazı hükümlerden farklı bir tarihten işler ve karıştırılmamalıdır.

12. madde süreyi kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren başlatır. 14. maddedeki iptal davası süresi ise 10. madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden veya mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden işler.

İkisi aynı tarih olmayabilir. Bu nedenle her iki tebligatın tarihi de ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır.

Başvuru Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki metin idareye verilecek yazılı başvurunun iskeletidir. Başvurunun kayda girdiğini gösteren belge mutlaka alınmalıdır; sürenin ispatı buna bağlıdır.

İdare Reddederse veya Cevap Vermezse

Başvurunun reddi ya da cevapsız bırakılması hâlinde talep düşmez.

12. maddenin son fıkrası nettir: bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.

Yani artan kısmın kamulaştırılması talebine ilişkin uyuşmazlık, idari yargının değil, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinin alanındadır.

Bu aşamada süresinde yapılmış yazılı başvurunun belgesi belirleyici olur. Başvurunun idare kaydına girdiğini gösteren evrak veya iadeli taahhütlü posta alındısı saklanmalıdır.

Bu Talep ile Değer Düşüklüğü Talebi Aynı Şey Değildir

İki talep sık karıştırılır. İkisi farklı fıkralara dayanır ve farklı sonuç doğurur.

Kalan alan kullanılabilir durumdaysa yalnızca birincisi gündeme gelir. Kullanılamaz durumdaysa ikisi de değerlendirilebilir; ancak artan kısım kamulaştırılırsa o alan için ayrıca değer düşüklüğü söz konusu olmaz.

Kesilen Tesislerin Gideri Ayrı Bir Kalemdir

Artan kısım malikte kalıyorsa, üzerindeki tesisler için ayrı bir hak doğar.

12. madde uyarınca kamulaştırma dışında kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişliyse; kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları, makine gibi tesislerden mal sahiplerine kalacak olanlarının eski nitelikleri dairesinde kullanılabilecek duruma getirilebilmeleri için gereken gider ve bedel, belirlenerek kamulaştırma bedeline ilave olunur.

Ve kritik cümle: bu masraf ve bedeller (b) bendinde yazılı kıymet düşüklüğü miktarının belirlenmesinde göz önünde tutulmaz.

İki kalem birbirinin yerine geçmez ve raporda ayrı ayrı görünmelidir.

Baraj Kamulaştırmalarında Paralel Yol: Mücavir Taşınmazlar

12. madde, baraj kamulaştırmaları için ayrı bir başvuru yolu daha açar. Bu yol, artan kısım talebiyle karıştırılmamalıdır; şartları, süresi ve muhatabı farklıdır.

Kanuna göre baraj inşası için yapılan kamulaştırmalar sonunda kamulaştırma sahasına mücavir taşınmaz mallar, kamulaştırma işleminin tamamlandığına ilişkin ilanın indirildiği tarihten itibaren bir yıl içinde sahiplerinin yazılı başvurusu üzerine, ilgili valilikte kurulan komisyon tarafından incelenir.

İnceleme iki yönden yapılır: çevrenin sosyal, ekonomik veya yerleşme düzeninin bozulup bozulmadığı ve taşınmazdan ekonomik veya sosyal yönden yararlanılmasının mümkün olup olmadığı. Komisyon olumlu karar verirse taşınmaz kamulaştırmaya tabi tutulur.

Kanun burada bir usul şartı koyar: taşınmaz mal sahibinin bu kapsamda açacağı davalarda ilgili valilik komisyonuna başvurulması dava şartıdır. Komisyona başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.

İki sonuç daha vardır: bu yolla kamulaştırılan mücavir taşınmazlar hakkında 22 ve 23. maddeler uygulanmaz — yani geri alma hükümleri devreye girmez — ve idare bu taşınmazlar üzerinde imar mevzuatı hükümlerini de göz önünde tutarak dilediği gibi tasarrufta bulunabilir, gerektiğinde Hazineye bedelsiz devredebilir.

Başvuru Yapılırken Dikkat Edilecekler

Başvurunun kayda girdiği belgelenmelidir

Süre şartının ispatı buna bağlıdır. Elden verilen başvuruda kayıt numarası ve tarihi bulunan bir nüsha alınmalı; posta ile gönderiliyorsa iadeli taahhütlü kullanılmalı ve alındı saklanmalıdır.

Elverişsizlik gerekçeleri somut olmalıdır

“Kalan alan işime yaramıyor” biçiminde bir beyan yeterli değildir. Hangi ölçütün hangi sebeple sağlanamadığı — asgari parsel büyüklüğü, cephe şartı, ulaşım, tarımsal işletme bütünlüğü — belge ve rakamla gösterilmelidir.

İptal davası açılmadığı belirtilmelidir

Kanunun aradığı şartlardan biri budur. Başvuruda bu hususun açıkça yazılması, idarenin talebi bu gerekçeyle reddetmesini önler.

Ölçü ve alan bilgileri doğru verilmelidir

Kamulaştırılan ve kalan alanın m² değerleri, kamulaştırma haritası ve kadastral krokiden alınmalıdır. Yaklaşık rakamlar, elverişsizlik değerlendirmesini zayıflatır.

Kısmi Kamulaştırmada Bedelin Hesabı

Artan kısım idareye geçse de geçmese de, kamulaştırılan bölümün bedeli 12. maddenin ilk fıkrasındaki üç bende göre hesaplanır. Bu bentlerin bilinmesi, talebin ekonomik sonucunu görmeyi sağlar.

(a) bendi — kalan kısmın değerinde değişiklik yoksa bedel, taşınmazın 11. maddeye göre takdir edilen bedelinden kamulaştırılan kısma düşen miktardır. Hesap parçadan değil bütünden başlar.

(b) bendi — kalan kısmın kıymetinde eksilme meydana gelirse, eksilen değer tespit edilerek kamulaştırılan kısmın bedeline eklenir.

(c) bendi — kalan kısmın bedelinde artış meydana gelirse artış miktarı bedelden çıkarılır. Ancak bu indirme kamulaştırma bedelinin yüzde ellisinden fazla olamaz.

Kanun ayrıca bir usul kuralı getirir: (b) ve (c) bentlerindeki düşüş ve artış miktarları, 11. maddede belirtilen esaslara göre bedel takdiri suretiyle tespit olunur. Gerekçesiz bir yüzde bu hükme uygun değildir.

Fiilen Bölünmüş Paylı Taşınmazlarda

Taşınmaz paylı mülkiyete konu ve paydaşlar arasında fiilen bölüşülmüşse 12. madde özel bir usul öngörür.

Kısmen kamulaştırılan paylı taşınmaz, evvelce paydaşlar arasında fiilen bölünerek bir veya birkaç paydaşın tasarruf ve yararlanmasına bırakılmış ve yapılan kısmî kamulaştırma bu yerin tamamını veya bir kısmını kapsıyorsa, kamulaştırmaya ilişkin işlemler sadece bu paydaş veya paydaşlar hakkında yürütülür ve kamulaştırma bedeli payları oranında kendilerine ödenir.

Bu paydaşların yalnızca kamulaştırılan bu kısım için dava hakkı vardır; taşınmazın kamulaştırılmayan kısmı üzerinde hakları kalmaz ve adları paydaşlar arasından çıkarılır.

Dolayısıyla fiilen bölünmüş paylı taşınmazlarda başvuruyu, kamulaştırmanın etkilediği yeri kullanan paydaşın yapması gerekir.

Sık Yapılan Beş Hata

1. Önce iptal davası açıp sonra bu talebi ileri sürmek. Kanun bu talebi, idari yargıda dava açılmayan hâllere özgülemiştir; sıralama geri alınamaz.
2. Süreyi yanlış tarihten saymak. Otuz gün, kamulaştırma kararının tebliğinden işler; mahkemece yapılan tebligat tarihinden değil.
3. Sözlü talepte bulunmak. Kanun yazılı başvuru aramaktadır.
4. Değer kaybı ile elverişsizliği karıştırmak. Kalan alanın değerinin düşmesi tek başına yeterli değildir; kullanılamaz hâle gelmiş olması gerekir.
5. Başvurunun kaydını belgelememek. Süre şartının ispatı bu belgeye bağlıdır.

Başvurudan Sonra Süreç Nasıl İlerler?

Yazılı başvuru idareye ulaştıktan sonra üç ihtimal doğar ve her birinde izlenecek yol farklıdır.

İdare talebi kabul eder

Bu hâlde artan kısım da kamulaştırma kapsamına alınır ve bedeli, kamulaştırılan asıl bölümle birlikte 11. maddedeki esaslara göre belirlenir. Süreç, olağan kamulaştırma usulüyle devam eder.

Dikkat edilecek nokta şudur: artan kısım da idareye geçtiğinden, o alan bakımından ayrıca değer düşüklüğü talebi gündeme gelmez. İki talep birlikte istenemez; artan kısım kamulaştırıldığında (b) bendi o alan için işlevsiz kalır.

İdare talebi reddeder

Ret kararı, talebi sona erdirmez. 12. maddenin son fıkrası uyarınca bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir. Uyuşmazlık, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine taşınır.

Bu aşamada ispat yükü, artan kısmın yararlanmaya elverişli olmadığı yönündedir. Keşif ve bilirkişi incelemesi belirleyici olur; imar durumu belgesi, kroki ve kamulaştırma haritası dosyanın temelidir.

İdare cevap vermez

Cevapsızlık da bir uyuşmazlıktır ve aynı yol izlenir. Bu ihtimalde süresinde yapılmış yazılı başvurunun belgesi daha da kritik hâle gelir; başvurunun yapıldığı ispatlanamazsa talebin kanuni şartı gerçekleşmemiş sayılabilir.

Talep Reddedilirse Elde Ne Kalır?

Artan kısmın kamulaştırılması sağlanamasa dahi malikin elinde bir talep daha vardır ve bu talep bağımsızdır.

12. maddenin (b) bendi uyarınca kamulaştırma dışında kalan kısmın kıymetinde kamulaştırma nedeniyle eksilme meydana geldiği hâllerde, bu eksilen değer miktarı tespit edilerek kamulaştırılan kısmın bedeline eklenir.

Bu talep bedel tespiti davasında ileri sürülür ve otuz günlük süreye tabi değildir. Kalan alan malikte kaldığında değer kaybı karşılanmış olur.

Ayrıca kalan kısım imar mevzuatına göre yararlanmaya elverişliyse, kesilen bina, ihata duvarı, kanalizasyon, su, elektrik, havagazı kanalları ve makine gibi tesislerin eski nitelikleri dairesinde kullanılabilir duruma getirilmesi için gereken gider ve bedel de ayrıca bedele ilave olunur.

Dolayısıyla artan kısım talebinin reddi, dosyanın kapanması anlamına gelmez; tartışma bedel tespiti davasına taşınır.

Zamanlama Özeti

Kısmi kamulaştırma dosyasında birbirine yakın birkaç süre işler. Karıştırılmaması için topluca:

• Artan kısmın kamulaştırılması — kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren 30 gün, yazılı başvuru, idareye.
• İptal davası — mahkemece yapılan tebligat gününden veya ilan tarihinden itibaren 30 gün, idari yargıda. Bu yol seçilirse artan kısım talebi kullanılamaz.
• Değer düşüklüğü — bedel tespiti davası içinde; ayrı bir hak düşürücü süreye bağlanmamıştır.
• Baraj mücavir taşınmazlar — ilanın indirildiği tarihten itibaren 1 yıl, valilik komisyonuna; komisyona başvuru dava şartıdır.

Bu sürelerin her biri farklı bir tarihten işlediğinden, kamulaştırmaya ilişkin her tebligatın tarihi ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır.