İkinci El Araçta Gizli Ayıp 2026: Değer Kaybı (Bedel İndirimi) Hesabı, Galeri Garantisi, Ekspertiz ve Kilometre Düşürme

İkinci el araçta satın alma sırasında olağan bir incelemeyle anlaşılamayan ve sonradan ortaya çıkan kusur gizli ayıptır. Aracı galeriden veya ticari bir işletmeden aldıysanız 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, başka bir kişiden aldıysanız Türk Borçlar Kanunu’nun satış hükümleri uygulanır. Her iki rejimde de alıcı sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini seçebilir ve zararını ayrıca isteyebilir. Zamanaşımı teslimden itibaren iki yıldır; ayıp hile veya ağır kusurla gizlenmişse satıcı bu süreden yararlanamaz. Galeriden satışlarda 27/8/2024 tarihli Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik ayrıca tanıtım kartı, satış öncesi ekspertiz raporu ve üç ay veya beş bin kilometrelik garanti öngörür.

Önce Satıcıyı Belirleyin: Tüketici Hukuku mu, Borçlar Hukuku mu?

Uygulanacak kanun, görevli merci, bildirim yükü ve harç gibi pek çok sonuç satıcının kim olduğuna bağlıdır. Satıcı ticari veya mesleki amaçla hareket eden bir galeri, yetkili satıcı, filo şirketi ya da araç kiralama firmasıysa ve alıcı aracı kişisel kullanım için almışsa işlem tüketici işlemidir (TKHK m.3/1-k, l). Satıcı da alıcı da ticari amaç gütmeyen kişilerse satış Türk Borçlar Kanunu’na tabidir. Kişisel hesaptan çok sayıda araç alıp satan kişilerin ticari faaliyet yürütüp yürütmediği ayrıca tartışılabilir; bu ayrım için ikinci el araç satışında ticaret sayılma rehberine bakabilirsiniz.

Gizli Ayıp Nedir? Kanunun Ölçütleri

TKHK m.8, tüketiciye teslim anında kararlaştırılan örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan malı ayıplı sayar; ilanda, tanıtımda veya satıcının bildirdiği niteliklere uymayan mal da ayıplıdır. TBK m.219 aynı yaklaşımı benimser: satıcı, bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve kullanım amacı bakımından değeri veya alıcının beklediği faydaları ortadan kaldıran ya da önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan sorumludur ve bu ayıpları bilmese bile sorumluluktan kurtulamaz (m.219/2).

“Gizli ayıp” kavramı kanunda TBK m.223/2 üzerinden şekillenir: olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak ayıplarda, alıcı gözden geçirme yapmadığı için malı kabul etmiş sayılmaz; ancak ayıp sonradan anlaşılınca hemen satıcıya bildirilmelidir. Buna karşılık satıcı, sözleşme kurulurken alıcının bildiği ayıplardan sorumlu değildir; alıcının yeterince gözden geçirmekle görebileceği ayıplardan ise ancak böyle bir ayıbın bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur (TBK m.222). Tüketici satışlarında da tüketicinin sözleşme sırasında haberdar olduğu veya haberdar olmasının beklendiği ayıplar sözleşmeye aykırılık oluşturmaz (TKHK m.10/2).

Hasar kaydının sorgulanması için plaka ile araç hasar kaydı sorgulama rehberine bakabilirsiniz. Genel olarak ikinci el aracın hasarlı veya ayıplı çıkmasında alıcının haklarına ilişkin temel çerçeve ikinci el araç hasarlı veya ayıplı çıktı sayfasında yer alıyor; bu yazı gizli ayıp, bedel indirimi hesabı ve galeri güvenceleri üzerine yoğunlaşmaktadır.

Galeriden Alımda Yönetmelik Güvenceleri

13/2/2018 tarihli İkinci El Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış; yerine 27/8/2024 tarihli ve 32645 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik gelmiştir (m.32). Eski yönetmeliğin madde numaralarına dayanan metinler artık güncel değildir. Yeni Yönetmelik’in alıcıyı doğrudan ilgilendiren hükümleri şunlardır:

Garantinin kapsamı dışında kalan hususlar Yönetmelik m.18’de sayılmıştır. Bunların arasında satış sırasında alıcının bildiği işletme tarafından belgelendirilen arıza ve hasarlar, ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar, olağan kullanıma bağlı aşınan parçalar ve hatalı kullanımdan doğan arızalar bulunur. Garanti arızası giderilmezse araç sahibi il müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunabilir; başvuruya satış sözleşmesinin bir örneği ile arızaya ilişkin belgeler eklenir (m.17/2).

Ekspertiz Raporu Temiz Çıktıysa Ne Olur?

Satıcıların en sık savunması “araç ekspertizden geçti, raporu var” şeklindedir. Bu savunmanın değeri, ayıbın raporda gösterilip gösterilmediğine bağlıdır. Raporda açıkça belirtilen ve alıcıya verilen bir hasar veya arıza için tüketici, sözleşme sırasında bu ayıptan haberdar sayılabilir (TKHK m.10/2) ve bu kusur garanti kapsamında da değildir (Yönetmelik m.18/1-c). Buna karşılık raporda yer almayan, standart ekspertiz incelemesiyle tespit edilemeyen veya raporda yanlış gösterilen ayıp bakımından satıcının sorumluluğu devam eder.

Ekspertiz raporunun aracın gerçek durumunu yansıtmaması hâlinde ayrıca ekspertiz işletmesinin sorumluluğu gündeme gelir. Yönetmelik m.16/5, ekspertiz işletmesinin raporun gerçeğe aykırılığından sorumlu olduğunu ve aldatıcı ve yanıltıcı raporlar bakımından tüketicinin 6502 sayılı Kanun’daki ayıplı hizmete ilişkin haklarının saklı olduğunu belirtir. Ayıplı hizmet bakımından tüketici, bedelden indirim veya sözleşmeden dönme ile birlikte tazminat isteyebilir (TKHK m.13, m.15). Rapor alıcı tarafından değil satıcı işletme tarafından aldırılmışsa, ekspertiz işletmesine karşı talebin dayanağı ayrıca değerlendirilir.

Seçimlik Haklar ve “Değer Kaybı”: Bedelden İndirim Nasıl Hesaplanır?

Alıcı, ayıp nedeniyle dört seçimlik haktan birini kullanabilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteme veya imkân varsa ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteme (TKHK m.11/1; TBK m.227/1). Her iki kanun da seçimlik hakla birlikte tazminat istenebileceğini kabul eder (TKHK m.11/6; TBK m.227/2).

Uygulamada “değer kaybı” olarak anılan talep, hukuken ayıp oranında bedelden indirim hakkıdır. Kanun indirim miktarını “ayıp oranında” belirlediği için, ayıpsız ve ayıplı değer arasındaki farkın doğrudan satış bedelinden düşülmesi yerine, bu farkın ayıpsız değere oranı bulunur ve bu oran satış bedeline uygulanır. Böylece alıcının pazarlıkla elde ettiği avantaj veya dezavantaj indirime yansımaz.

Örnekteki rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir; gerçek değerler bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Trafik kazası sonrası sigortadan istenen “araç değer kaybı” ise farklı bir kurumdur ve ayrı kurallara tabidir; bu konu için trafik kazasında araç değer kaybı rehberine bakabilirsiniz.

Sözleşmeden dönen alıcı, aracı ondan elde ettiği yararlarla birlikte geri verir (TBK m.229/1). Bu nedenle uzun süre kullanılmış bir araçta dönme yerine indirim tercih edilmesi bazen daha isabetli olabilir. Seçimlik hakların genel açıklaması için ayıplı malda seçimlik haklar, iade ve tazminat taleplerinin birlikte kurulması için ayıplı mal iade ve tazminat rehberlerine bakabilirsiniz.

Bildirim Yükü: Ne Zaman ve Nasıl Bildirilmeli?

Şahıstan alımda bildirim, hakkın korunmasının ön şartıdır. TBK m.223/1 uyarınca alıcı aracı işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve ayıp görürse uygun sürede satıcıya bildirmek zorundadır; bunu ihmal ederse aracı kabul etmiş sayılır. Olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan gizli ayıpta ise ayıp anlaşılır anlaşılmaz hemen bildirim yapılmalıdır; aksi hâlde araç bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır (m.223/2).

Bu kuralın iki önemli istisnası vardır. Ağır kusurlu satıcı, ayıbın kendisine süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kısmen de olsa kurtulamaz; satıcılığı meslek edinmiş kişilerin bilmesi gereken ayıplar bakımından da aynı kural geçerlidir (TBK m.225). Kilometresi düşürülmüş veya hasarı bilerek gizlenmiş bir araçta satıcının bildirim süresine dayanması bu nedenle sonuç vermez. Tüketici satışlarında ise 6502 sayılı Kanun ayrı bir ihbar süresi öngörmemiştir; yine de yazılı ve tarihli bildirim, seçimlik hakkın kullanıldığını ve altı aylık karinenin başlangıcını ispat bakımından büyük önem taşır.

Zamanaşımı ve Hile İstisnası

Hile veya ağır kusur hâlinde iki yıllık süre uygulanmadığından, bu durumlarda genel zamanaşımı süresi gündeme gelir (TBK m.146: on yıl). Ancak hile iddiası ispat gerektirir; kilometre düşürme veya bilerek gizlenen hasar gibi durumlarda, satıcının bilgisini gösteren kayıtlar dosyanın en kritik delilidir.

Kilometre Düşürme: İspat ve Sonuçları

Kilometre düşürme, ikinci el araçta en sık görülen hileli ayıptır. Yeni Yönetmelik bu ayıbın ispatını kolaylaştıran kayıtlar öngörmüştür: galeride satıştaki aracın tanıtım kartında kilometre gösterilir (m.20/2-d), ekspertiz raporunda kilometre yer alır (m.16/4-a) ve noterde düzenlenen satış sözleşmesine ekspertiz raporundaki kilometre bilgisi, rapor yoksa tarafların kilometre beyanı yazılır (m.27/2-e, f). Bu kayıtlar, yetkili servis geçmişi, periyodik muayene kayıtları ve sigorta hasar dosyalarındaki kilometre bilgileriyle karşılaştırıldığında düşürmenin varlığı ve zamanı ortaya konabilir.

Hukuki sonuçlar üç düzlemde ortaya çıkar. Birincisi sözleşme düzlemidir: bildirilen kilometrenin gerçeğe aykırı olması, satıcının bildirdiği niteliğin bulunmaması anlamına gelir (TBK m.219/1; TKHK m.8/2) ve seçimlik haklar doğar. İkincisi sorumluluğun süresi ve sınırlarıdır: düşürme bilerek yapılmışsa satıcı ağır kusurludur; sorumsuzluk kaydına (TBK m.221), bildirimin gecikmesine (m.225) ve iki yıllık zamanaşımına (m.231/2; TKHK m.12/3) dayanamaz. Üçüncüsü ceza düzlemidir: hileli davranışlarla aldatarak yarar sağlama unsurları gerçekleşmişse dolandırıcılık suçu (TCK m.157) yönünden suç duyurusu değerlendirilebilir.

“Görülmüş, Beğenilmiş, Olduğu Gibi Satılmıştır” Kayıtları

İkinci el araç satışlarında sözleşmelere sık sık “araç görülmüş, beğenilmiş, olduğu gibi satılmıştır” türünden kayıtlar konur. Bu kayıtların etkisi sınırlıdır. TBK m.221 uyarınca satıcı aracı ayıplı olarak devretmekte ağır kusurluysa, ayıptan sorumluluğunu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Böyle bir kayıt, en fazla alıcının olağan gözden geçirmeyle görebileceği ayıplar bakımından tartışılabilir (m.222/2); olağan incelemeyle anlaşılamayan gizli ayıpları kapsamaz.

Tüketici satışlarında bu tür kayıtlar ayrıca haksız şart denetimine tabidir. Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik’in Ek-1 listesinde, satıcı ayıplı ifa ettiğinde tüketicinin yasal haklarını kaldıran veya ölçüsüz sınırlayan şartlar haksız şart olarak sayılmıştır. Ayrıntılar için tüketici sözleşmesinde haksız şart rehberine bakabilirsiniz.

Nereye Başvurulur?

Şahıslar arasındaki araç satışından doğan uyuşmazlıklar, 6325 sayılı Kanun m.18/B’de sayılan dava şartı arabuluculuk alanlarından biri değildir; bu nedenle doğrudan asliye hukuk mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar tacir ise ticari dava kuralları ayrıca değerlendirilir. Tüketici mahkemesinde açılacak dava için tüketici mahkemesi dava dilekçesi örneği, şahıs satıcıya karşı açılacak dava için ikinci el ayıplı araç dava dilekçesi örneği sayfalarını kullanabilirsiniz. Hakem heyeti süreci için 2026 parasal sınır ve başvuru ve hakem heyeti kararına itiraz rehberlerine bakabilirsiniz.

Adım Adım: Gizli Ayıp Fark Edildiğinde

1. Ayıbı belgeleyin. Yetkili serviste veya bağımsız bir ekspertiz işletmesinde arıza tespit raporu alın; tarihli fotoğraf ve kayıtları saklayın. Gerekirse sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti isteyin.
2. Kayıtları toplayın. Noter satış sözleşmesi, ekspertiz raporu, tanıtım kartı fotoğrafı, ilan ekran görüntüsü, ödeme belgeleri ve hasar kaydı sorgusu dosyanın temelidir.
3. Hemen yazılı bildirim yapın. Özellikle şahıstan alımda gizli ayıp öğrenilir öğrenilmez noter ihtarnamesiyle bildirilmelidir. Bildirimde hangi seçimlik hakkın kullanıldığı açıkça yazılmalıdır.
4. Garanti yolunu değerlendirin. Galeriden alınan ve garanti kapsamındaki araçta arıza varsa işletmeye teslim edin ve teslim belgesi alın; kırk beş iş gününde giderilmezse il müdürlüğüne başvurun.
5. Doğru merciyi seçin. Galeri için parasal sınıra göre hakem heyeti veya arabuluculuk ve tüketici mahkemesi, şahıs için asliye hukuk mahkemesi.
6. Süreleri takvime işleyin. Teslimden itibaren iki yıllık süre ve hakem heyeti kararına itirazdaki iki haftalık süre kaçırılmamalıdır.

Ayıbın niteliği, satıcının kim olduğu ve hangi seçimlik hakkın daha avantajlı olduğu dosyadan dosyaya değişir. Değerlendirme için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz; görüşmeye noter satış sözleşmesi, ekspertiz raporu ve servis kayıtlarıyla gelmeniz süreci hızlandırır.

Ayıp Bildirimi İhtarnamesi Örneği

Aşağıdaki örnek, şahıs satıcıdan alınan araçta kilometre düşürmenin ortaya çıkması üzerine hazırlanmış genel bir metindir. Galeriden alınan araçlarda dayanaklar TKHK hükümlerine göre uyarlanmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Eski yönetmeliğe dayanmak: 2018 tarihli İkinci El Yönetmelik 27/8/2024 itibarıyla yürürlükten kaldırılmıştır; güncel hükümler Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik’tedir.
• Garanti bitince hakkın bittiğini sanmak: Üç ay veya beş bin kilometrelik garanti, TKHK’daki iki yıllık haklara ek bir güvencedir.
• Şahıstan alımda bildirimi geciktirmek: Gizli ayıp öğrenilir öğrenilmez bildirilmelidir; aksi hâlde araç ayıbıyla kabul edilmiş sayılabilir.
• Değer kaybını basit farkla hesaplamak: Kanun “ayıp oranında” indirim öngörür; oran satış bedeline uygulanır.
• Aracı onartıp sonra dava açmak: Tespit yapılmadan onarılan araçta ayıbın ispatı zorlaşır; önce belgeleme yapılmalıdır.
• Yanlış merciye gitmek: Galeri uyuşmazlığında parasal sınır ve arabuluculuk, şahıs uyuşmazlığında asliye hukuk mahkemesi kuralları farklıdır.
• “Görülmüş beğenilmiş” kaydını kesin engel sanmak: Ağır kusurlu satıcıya karşı bu kayıt hükümsüzdür.

Sık Sorulan Sorular

İkinci el araçta gizli ayıp nedir?

Satın alma sırasında olağan bir gözden geçirmeyle anlaşılamayan ve sonradan ortaya çıkan ayıptır. Alıcı bu tür bir ayıbı öğrenir öğrenmez satıcıya bildirmelidir (TBK m.223/2).

Galeriden aldığım araçta hangi kanun uygulanır?

Satıcı ticari işletme, alıcı kişisel amaçla hareket ediyorsa 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik uygulanır.

Şahıstan aldığım araçta hangi kanun uygulanır?

Türk Borçlar Kanunu’nun satış sözleşmesine ilişkin 219-231 inci maddeleri uygulanır ve dava asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Satıcı ayıbı bilmiyorsa yine sorumlu mu?

Evet. Satıcı ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur (TBK m.219/2).

Değer kaybı nasıl hesaplanır?

Hukuken ayıp oranında bedelden indirimdir. Ayıpsız ve ayıplı değer arasındaki farkın ayıpsız değere oranı bulunur ve bu oran satış bedeline uygulanır (TKHK m.11/1-b; TBK m.227/1-2).

Galeriden alınan araçta garanti ne kadardır?

Sekiz yaş ve yüz altmış bin kilometrenin altındaki M1, M1G, N1 ve N1G sınıfı araçlarda motor, şanzıman ile elektrik ve elektronik sistemler üç ay veya beş bin kilometre işletmenin garantisindedir (Yönetmelik m.17/1).

Garanti süresi bittikten sonra ayıp çıkarsa hakkım kalır mı?

Evet. Garanti, 6502 sayılı Kanun’dan doğan ayıplı mal haklarını ortadan kaldırmaz (Yönetmelik m.17/8). Tüketici, teslimden itibaren iki yıllık süre içinde seçimlik haklarını kullanabilir.

Ekspertiz raporu temiz çıkmışsa satıcıya başvurabilir miyim?

Raporda gösterilmeyen ve olağan incelemeyle anlaşılamayan ayıp için satıcının sorumluluğu devam eder. Raporda açıkça belirtilen ayıplar ise garanti dışıdır ve alıcının bildiği ayıp sayılabilir (Yönetmelik m.18/1-c; TKHK m.10/2).

Ekspertiz firmasına karşı hakkım var mı?

Ekspertiz işletmesi raporun aracın gerçek durumunu yansıtmamasından sorumludur; aldatıcı ve yanıltıcı raporlar bakımından tüketicinin ayıplı hizmete ilişkin hakları saklıdır (Yönetmelik m.16/5; TKHK m.13, m.15).

Zamanaşımı ne kadar?

Teslimden itibaren iki yıldır (TKHK m.12/1; TBK m.231/1). İkinci el tüketici satışında sözleşmeyle bir yıldan aşağı indirilemez. Ayıp hile veya ağır kusurla gizlenmişse iki yıllık süre uygulanmaz (TKHK m.12/3; TBK m.231/2).

“Görülmüş, beğenilmiş” yazan sözleşme beni bağlar mı?

Satıcı ayıplı devirde ağır kusurluysa sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her anlaşma kesin hükümsüzdür (TBK m.221). Olağan incelemeyle anlaşılamayan gizli ayıplar bu kayıtla kapsanmaz.

Kilometre düşürmeyi nasıl ispatlarım?

Noter satış sözleşmesindeki kilometre bilgisi, ekspertiz raporu, tanıtım kartı, servis, muayene ve sigorta kayıtları karşılaştırılarak ispatlanır (Yönetmelik m.16/4, m.20/2, m.27/2).

Galeri uyuşmazlığında nereye başvurulur?

2026 yılında 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine, üstündekilerde arabuluculuktan sonra tüketici mahkemesine başvurulur (TKHK m.68, m.73/A).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.

Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki 6502 sayılı Kanun, TBK, HMK, 6325 sayılı Kanun ve TCK hükümleri 23 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden; Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik 27/8/2024 tarihli ve 32645 sayılı Resmî Gazete metni üzerinden kontrol edilmiştir.