Karşılıksız Çekte Cezai Sorumluluk: Şikâyet, Adli Para Cezası ve Sonuçları

Karşılıksız çek, alacaklı bakımından yalnızca bir tahsil sorunu değil; keşideci bakımından cezai sorumluluk da doğuran bir fiildir. Bu yazıda karşılıksız çekte cezai sorumluluğun kime ait olduğunu, şikâyet süresini ve merciini, adli para cezasını ve çek yasağını; sık sorulan sorularla birlikte açıklıyoruz.

Karşılıksız Çekte Cezai Sorumluluk Kime Aittir?

Karşılıksız çek suçu, fail bakımından özgü bir suçtur; herkes değil, çekle ilgili “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi sorumludur. Çek bir gerçek kişiye ait hesaptan düzenlenmişse cezai sorumluluk doğrudan hesap sahibine aittir. Çek bir şirket adına düzenlenmişse, cezai sorumluluk tüzel kişiliğe değil; çekin düzenlendiği tarihte şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilmiş yönetim organı üyesine veya yetkili temsilcisine aittir. Burada belirleyici olan, çekin karşılıksız çıktığı tarih değil, düzenlendiği (keşide edildiği) tarihte kimin yetkili olduğudur. İcra takibi ise şirket tüzel kişiliğine yöneltilir.

Şikâyet Kim Tarafından, Nereye ve Ne Zaman Yapılır?

Şikâyet hakkı, çeki elinde bulunduran yetkili hamile aittir; cirantaların şikâyet hakkı ise çeki ödeyip geri aldıktan sonra doğar. Şikâyette görevli mahkeme İcra Ceza Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme ise; çekin ibraz edildiği yer, hesabın açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer, sanığın (keşidecinin) yerleşim yeri veya şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemelerinden biridir; bu, alacaklıya kendi ilinde başvuru kolaylığı sağlar.

Şikâyet süresi hayati önemdedir: hamil, çekin karşılıksız çıktığını ve keşideciyi öğrendiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlükârda fiilden itibaren 1 yıl içinde şikâyetçi olmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması, ceza davası açma hakkını tamamen ortadan kaldırır.

Adli Para Cezası ve Miktarı (5941 m.5)

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesine göre, karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişi hakkında her bir çek için ayrı ayrı 1.500 güne kadar adli para cezasına hükmedilir; hükmedilecek ceza çekin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Her çek bağımsız bir suç olduğundan, birden fazla çekte her dosya için ayrı ceza belirlenir.

Çek Düzenleme ve Çek Hesabı Açma Yasağı

Mahkeme, yargılama sırasında koruma tedbiri olarak re’sen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder; kişi hakkında zaten böyle bir yasak varsa devamına karar verir. Bu yasak, kişinin ticari hayatını doğrudan etkileyen ağır bir sonuçtur.

Ödeme Cezayı Sona Erdirir mi? (Çek K. m.6)

Evet. 5941 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre, karşılıksız kalan çek bedeli işleyen faiziyle birlikte tamamen ödenirse; yargılama aşamasında dava düşer, hüküm kesinleşmişse bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar ve çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı kaldırılır. Bu nedenle etkin ödeme, cezai sorumluluktan kurtulmanın asıl yoludur.

Adli Para Cezası Ödenmezse: İnfaz

Hükmedilen adli para cezası ödenmezse, 5275 sayılı Kanun’un 106. maddesi uyarınca hapse çevrilerek infaz edilir; bu infazda koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Çok sayıda çeki olanlarda gündeme gelen beş yıllık sınırın borcu bitirmediğini, yalnızca hapsin azami süresini ifade ettiğini ayrıntılı ele aldığımız çok sayıda karşılıksız çekte 5 yıl sınırı yazımıza bakabilirsiniz.

Sonuç

Karşılıksız çekte cezai sorumluluk, keşideci (veya şirket çekinde düzenleme tarihindeki yetkili) üzerindedir; şikâyet 3 aylık hak düşürücü süre içinde İcra Ceza Mahkemesi’ne yapılır ve her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası ile çek yasağı gündeme gelir. Çek bedelinin faiziyle ödenmesi hükmü bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırır. Süreç şekli kuralların katı uygulandığı teknik bir alan olduğundan, dosyanın uzman bir avukatla değerlendirilmesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve bireysel hukuki görüş esas alınmalıdır.