Ceza yargılamasında hâkimin tarafsızlığı iki ayrı mekanizmayla korunur. Kanunda sayılan yasaklılık hâllerinde, örneğin suçtan kendisi zarar görmüşse, sanık veya mağdurla belirli derecede akrabalığı varsa ya da aynı davada savcı, kolluk, müdafi, vekil, tanık veya bilirkişi olarak görev yapmışsa, hâkim davaya bakamaz (CMK m.22). Bunun dışında tarafsızlığını şüpheye düşürecek diğer sebeplerle de hâkimin reddi istenebilir (m.24/1). Ret istemini Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafii, katılan veya vekili yapabilir. Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayanan ret, ilk derece mahkemesinde sanığın sorgusu başlayıncaya kadar; sonradan öğrenilen sebeplerde ise öğrenmeden itibaren yedi gün içinde istenmelidir (m.25). Ret sebeplerinin tamamı bir defada, olgularıyla birlikte açıklanmalıdır (m.26/2). Ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir; reddine karşı itiraz edilebilir (m.28). Yasaklı veya haklı olarak reddedilmesi gereken hâkimin hükme katılması, temyizde hukuka kesin aykırılık sayılır (m.289/1-b, c). Aşağıda ret isteminin nasıl yapılacağı adım adım anlatılmaktadır.
Somut bir dosyanızla ilgili görüşmek ister misiniz?
Hâkimin tarafsızlığından şüphe mi ediyorsunuz?
Yedi günlük süre dolmadan ret dilekçenizi birlikte hazırlayalım.
⚡ Net Cevap: Yasaklılık: hâkim suçtan zarar görmüşse, sanık veya mağdurla evlilik, vesayet, kayyımlık, üstsoy-altsoy, evlat edinme, üçüncü dereceye kadar kan, ikinci dereceye kadar kayın hısımlığı varsa, aynı davada savcı, kolluk, müdafi, vekil, tanık veya bilirkişi olmuşsa bakamaz (CMK m.22). Soruşturmada görev yapan hâkim kovuşturmada, hükme katılan hâkim üst derecede, önceki yargılamaya katılan hâkim yargılamanın yenilenmesinde görev alamaz (m.23). Ret: savcı, şüpheli, sanık, müdafi, katılan veya vekil ister (m.24). Süre: sorgu başlayıncaya kadar; sonradan öğrenilen sebepte 7 gün (m.25). Dilekçe veya tutanakla; sebeplerin tümü bir defada (m.26). Karar: hâkimin mahkemesi, gerekirse CMK m.27’deki merci. Kabul kesin, ret kararına itiraz (m.28). Süresiz, delilsiz veya uzatma amaçlı istem geri çevrilir (m.31). Aynı kurallar zabıt kâtibi ve bilirkişi için de geçerlidir (m.32, m.69).
Anayasal Temel: Tarafsız Yargılama
Anayasa, herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanarak yargı mercileri önünde iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğunu (m.36/1) ve hâkimlerin görevlerinde bağımsız olup Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm vereceklerini (m.138/1) düzenler. Tarafsızlık, bağımsızlığın doğal sonucudur. Ceza Muhakemesi Kanunu bu güvenceyi üç kurumla somutlaştırır: hâkimin kendiliğinden görev yapamayacağı yasaklılık hâlleri, tarafların talebiyle işleyen ret ve hâkimin kendi isteğiyle davadan çekilmesi.
Yasaklılık Hâlleri (CMK m.22 ve m.23)
| Bent | Hâl | Not |
|---|---|---|
| 22/1-a | Suçtan kendisi zarar görmüşse | Hâkim mağdur veya suçtan zarar gören konumundadır |
| 22/1-b | Sanık, şüpheli veya mağdurla evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi bulunmuşsa | İlişki sonradan kalksa bile |
| 22/1-c | Kan veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyundan biriyse | Derece sınırı yok |
| 22/1-d | Evlat edinme bağlantısı varsa | — |
| 22/1-e | Üçüncü derece dahil kan hısımlığı varsa | Kardeş, amca, dayı, hala, teyze, yeğen |
| 22/1-f | İkinci derece dahil kayın hısımlığı varsa | Evlilik sona ermiş olsa bile |
| 22/1-g | Aynı davada savcılık, adli kolluk, müdafilik veya mağdur vekilliği yapmışsa | — |
| 22/1-h | Aynı davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmişse | — |
| 23/1 | Bir hükme katılan hâkim, üst mahkemede bu hükme ilişkin karara katılamaz | Çift aşamalı görev yasağı |
| 23/2 | Soruşturma evresinde görev yapan hâkim, aynı işte kovuşturmada görev yapamaz | Örneğin tutuklama kararı veren sulh ceza hâkimi |
| 23/3 | Yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapan hâkim görev alamaz | — |
Yasaklılık hâlleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır ve objektif niteliktedir: hâkimin gerçekte taraflı olup olmadığı araştırılmaz, sebebin varlığı yeterlidir. Hâkim bu durumda kendiliğinden çekilmelidir; çekildiğinde merci davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirir (CMK m.30/1). Hâkim çekilmezse taraflar ret isteyebilir; kanun, tarafsızlığı şüpheye düşüren sebepler için süre sınırı koyarken yasaklılık hâllerine dayanan ret için ayrı bir süre öngörmemiştir (m.25). Yasaklı hâkimin hükme katılması ise temyizde, dilekçede gösterilmese bile hukuka kesin aykırılık sayılır (m.289/1-b).
Tarafsızlığı Şüpheye Düşüren Sebepler
Kanun, yasaklılık hâlleri dışında “tarafsızlığını şüpheye düşürecek diğer sebeplerden” dolayı da hâkimin reddinin istenebileceğini düzenler (CMK m.24/1). Bu sebepler tek tek sayılmamıştır ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Ölçüt, hâkimin gerçekten taraflı olup olmadığı değil, makul bir gözlemcinin gözünde tarafsızlığının şüpheli hâle gelip gelmediğidir. Hâkimin taraflardan biriyle yakın dostluk veya düşmanlık ilişkisi, dava konusunda kişisel veya mali bir menfaati, duruşma dışında taraflardan biriyle dava hakkında görüşmesi, hüküm kurulmadan sanığın suçlu olduğuna dair kesin kanaat açıklaması veya taraflara yönelik aşağılayıcı sözler kullanması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Buna karşılık hâkimin usule ilişkin bir talebi reddetmesi, delil talebini karşılamaması veya aleyhe görünen bir ara karar vermesi tek başına tarafsızlığı şüpheye düşüren bir sebep değildir; bu tür kararlar, kanunda öngörülen itiraz ve kanun yolu denetimine tabidir. Ret talebinin dayanağı kararın içeriği değil, hâkimin tutum ve ilişkileri olmalıdır. Delil taleplerinin reddine karşı başvurulacak yollar için ilk duruşmaya hazırlık rehberine bakabilirsiniz.
Örnek Olaylarla Ret Sebepleri
| Olay | Değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Hâkim, sanığın dayısının oğlu | Dördüncü derece kan hısımlığı; yasaklılık değil, ancak tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep olarak ileri sürülebilir | CMK m.22/1-e, m.24/1 |
| Hâkim, mağdurun kardeşi | Üçüncü derece dahil kan hısımlığı; yasaklılık | CMK m.22/1-e |
| Hâkim, boşandığı eşinin kardeşinin davasına bakıyor | İkinci derece kayın hısımlığı evlilik sona erse de devam eder; yasaklılık | CMK m.22/1-f |
| Hâkim, olayda tanık olarak ifade vermiş | Yasaklılık | CMK m.22/1-h |
| Hâkim, aynı dosyada soruşturmada arama kararı vermiş | Soruşturmada görev yapmış hâkim kovuşturmada görev yapamaz | CMK m.23/2 |
| Hâkim, ilk derece hükmüne katılıp istinafta aynı dosyaya bakıyor | Üst derecede görev yasağı | CMK m.23/1 |
| Hâkim, duruşmada sanığa ‘nasılsa cezayı alacaksın’ diyor | Hüküm öncesi kanaat açıklaması; tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep olarak ileri sürülebilir | CMK m.24/1 |
| Hâkim, tanık dinleme talebini reddediyor | Tek başına ret sebebi değil; itiraz ve kanun yolu | CMK m.206, m.28 |
Tablonun ilk iki satırı, yasaklılık ile tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep arasındaki sınırı gösterir. Kanun, kan hısımlığında yasaklılığı üçüncü derece dahil olmak üzere sınırlamıştır; daha uzak akrabalık yasaklılık sebebi değildir, ancak somut ilişkinin yakınlığına göre tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep olarak ileri sürülebilir. Bu ayrım süre bakımından önemlidir: yasaklılık hâllerine dayanan ret için kanun ayrı bir süre öngörmezken, tarafsızlığı şüpheye düşüren sebepler CMK m.25’teki sürelere tabidir.
Ret sebebini yeni mi öğrendiniz?
Yedi günlük süre öğrenmeden itibaren işler; hemen arayın: 0554 648 37 15
Süreler (CMK m.25)
| Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk derece mahkemesi | Sanığın sorgusu başlayıncaya kadar | CMK m.25/1 |
| Bölge adliye mahkemesi, duruşmalı işler | İnceleme raporu üyelere açıklanıncaya kadar | CMK m.25/1 |
| Yargıtay | Görevlendirilen üye veya tetkik hâkiminin raporu üyelere açıklanıncaya kadar | CMK m.25/1 |
| Diğer hâller | İnceleme başlayıncaya kadar | CMK m.25/1 |
| Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebep | Duruşma veya inceleme bitinceye kadar, ancak öğrenmeden itibaren 7 gün içinde | CMK m.25/2 |
Tablonun son satırı en sık kaçırılan süredir. Ret sebebi yargılama sırasında ortaya çıkmış veya sonradan öğrenilmişse, istem duruşma bitinceye kadar yapılabilir; ancak bu istemin sebebin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır. Bu nedenle ret sebebinin ne zaman öğrenildiğinin duruşma tutanağı, tebligat tarihi veya başka bir belgeyle gösterilmesi önemlidir. Süresinde yapılmayan istem geri çevrilir (CMK m.31/1-a).
Ret İstemi Nasıl Yapılır? (CMK m.26)
- Dilekçe veya tutanak: Ret istemi, hâkimin mensup olduğu mahkemeye dilekçeyle veya zabıt kâtibine tutanak düzenletilerek yapılır (m.26/1). Duruşmada sözlü olarak ileri sürülürse, beyanın tutanağa aynen geçirilmesi sağlanmalıdır.
- Hâkimlerin isimleri: Heyet hâlinde çalışan mahkemelerde, karar veya hükme katılacak hâkimlerin isimleri istenebilir (m.24/3).
- Sebeplerin tümü bir defada: Öğrenilen ret sebeplerinin tümü bir defada ve süresi içinde olgularıyla birlikte açıklanmalıdır (m.26/2).
- Somut olgular ve deliller: Hangi tarihte, hangi oturumda, hangi söz veya davranışın gerçekleştiği yazılmalı; tutanak, kayıt veya tanık gösterilmelidir.
- Hâkimin görüşü: Reddi istenen hâkim, ret sebepleri hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirir (m.26/3).
Ret sebebi ve delili gösterilmeyen istem geri çevrilir (CMK m.31/1-b). “Hâkim bize karşı önyargılı” gibi soyut ifadeler yeterli değildir. İsteminde bulunanın yükümlülüğü, öğrendiği sebeplerin tümünü bir defada açıklamaktır; sebeplerin parça parça ileri sürülmesi, sonraki istemlerin süresinde yapılmadığı veya uzatma amacı taşıdığı gerekçesiyle geri çevrilmesine yol açabilir.
Ret Dilekçesinde Bulunması Gerekenler
- Reddi istenen hâkimin adı ve sıfatı: heyette hangi üyenin reddedildiği açıkça belirtilmelidir.
- Dayanılan hüküm: yasaklılık hâli mi (CMK m.22, m.23), yoksa tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep mi (m.24/1)?
- Olgular: tarih, oturum, söz veya davranış, ilişki; somut ve doğrulanabilir biçimde.
- Öğrenme tarihi: sonradan öğrenilen sebeplerde yedi günlük sürenin hesabı için.
- Deliller: tutanak, karar örneği, atama kararnamesi, kayıt veya tanık.
- Talep: reddin kabulü, başka hâkimin görevlendirilmesi ve gerekirse duruşmanın tekrarı.
İstemi Hangi Merci İnceler? (CMK m.27)
| Reddi istenen | Karar veren | Dayanak |
|---|---|---|
| Toplu mahkemenin bir üyesi (mahkeme teşekkül edebiliyorsa) | Hâkimin mensup olduğu mahkeme; reddi istenen hâkim müzakereye katılmaz | CMK m.27/1 |
| Asliye ceza mahkemesi hâkimi (mahkeme teşekkül edemiyorsa) | Yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi | CMK m.27/1-a |
| Ağır ceza mahkemesi (teşekkül edemiyorsa) | Numara olarak izleyen daire; tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi | CMK m.27/1-b |
| Sulh ceza hâkimi | Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi | CMK m.27/2 |
| Tek hâkim | Yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi | CMK m.27/2 |
| Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi başkan veya üyesi | Reddedilen başkan veya üye katılmaksızın görevli daire | CMK m.27/3 |
Tablonun ilk satırı temel kuraldır: ret istemine hâkimin mensup olduğu mahkemece karar verilir, ancak reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz. Tek hâkimli mahkemelerde bu kural uygulanamayacağından, kanun sulh ceza hâkimi için yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesini, tek hâkim için yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesini yetkili kılmıştır. Ret isteminin kabulü hâlinde davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir (m.27/4). Asliye ve ağır ceza mahkemelerinin görev ayrımı için asliye ceza ile ağır ceza farkı rehberine bakabilirsiniz.
Ret İstemi Sırasında Yargılama (CMK m.29)
Reddi istenen hâkim, ret hakkında bir karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar (CMK m.29/1). Hâkim oturum sırasında reddedilmişse, bu konuda karar verilebilmesi için oturuma ara vermek gerekse bile ara verilmeksizin devam olunabilir; ancak CMK m.216 uyarınca tarafların esas hakkındaki iddia ve sözlerinin dinlenmesine geçilemez ve ret konusunda karar verilmeden reddedilen hâkim tarafından veya onun katılımıyla bir sonraki oturuma başlanamaz (m.29/2). Ret isteminin kabulüne karar verildiğinde, gecikmesinde sakınca bulunan hâl nedeniyle yapılmış işlemler dışında duruşma tekrarlanır (m.29/3). Bu kurallar, ret isteminin hükmün kurulmasından önce çözülmesini güvence altına alır. Esas hakkındaki savunma aşaması için son söz sanığındır rehberine bakabilirsiniz.
Geri Çevirme (CMK m.31)
Kanun, ret kurumunun yargılamayı uzatmak için kullanılmasına karşı özel bir düzenleme getirmiştir. Mahkeme, kovuşturma evresinde ileri sürülen ret istemini; istem süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve delili gösterilmemişse veya ret isteminin duruşmayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa geri çevirir (CMK m.31/1). Bu hâllerde istem, toplu mahkemelerde reddedilen hâkimin müzakereye katılmasıyla, tek hâkimli mahkemelerde de reddedilen hâkimin kendisi tarafından geri çevrilir (m.31/2). Geri çevirme kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabilir (m.31/3). Geri çevirme, ret isteminin esastan incelenmesinden farklıdır: burada sebebin haklı olup olmadığına bakılmaz, yalnızca istemin usule uygun ve dürüst biçimde yapılıp yapılmadığı denetlenir.
Kararlar ve Kanun Yolu (CMK m.28 ve m.289)
| Karar | Sonuç | Kanun yolu |
|---|---|---|
| Ret isteminin kabulü | Başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir; duruşma tekrarlanır | Kesin (CMK m.28/1) |
| Ret isteminin esastan reddi | Hâkim davaya bakmaya devam eder | İtiraz (m.28/1); itiraz üzerine verilen ret kararı hükümle birlikte incelenir |
| Ret isteminin geri çevrilmesi | Hâkim davaya bakmaya devam eder | İtiraz (m.31/3) |
| Yasaklı hâkimin hükme katılması | Hukuka kesin aykırılık | Temyizde dilekçede gösterilmese de dikkate alınır (m.289/1-b) |
| Haklı ret istemine rağmen hâkimin hükme katılması | Hukuka kesin aykırılık | Temyizde dikkate alınır (m.289/1-c) |
Tablonun ikinci satırındaki “hükümle birlikte inceleme” kuralı önemlidir: ret isteminin reddine karşı yapılan itiraz da reddedilirse, bu karar ayrıca bir kanun yoluna konu olmaz; ancak hükme karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulduğunda ret kararının hukuka uygunluğu da incelenir. Temyiz aşamasında ise geçerli şüphe nedeniyle ileri sürülen ret istemi kabul edildiği hâlde hâkimin hükme katılması veya bu istemin kanuna aykırı olarak reddedilip hâkimin hükme katılması hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m.289/1-c). Bu nedenle ret isteminin ve ret kararının tutanağa eksiksiz geçirilmesi, sonraki kanun yolu aşamaları bakımından belirleyicidir. İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır (m.268/1). Kanun yolları için ceza davasında istinaf ve ceza davasında istinaf ve temyiz rehberlerine bakabilirsiniz.
Bilirkişinin ve Zabıt Kâtibinin Reddi
Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi hakkında da geçerlidir (CMK m.69/1). Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci bilirkişiyi reddedebilir; hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebepler olmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir (m.69/2). Ret istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler; soruşturma evresinde, Cumhuriyet savcısınca kabul edilmeyen ret istemi sulh ceza hâkimince incelenir ve reddi isteyen kişi nedenini dayandığı olgularla açıklamakla yükümlüdür (m.69/3). Hâkimin reddine ilişkin bütün hükümler zabıt kâtipleri hakkında da uygulanır; zabıt kâtibinin reddine veya çekinmesine yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim karar verir (m.32). Bilirkişinin reddi, raporun hazırlanmasından önce ileri sürülmelidir; rapor verildikten sonra yapılacak itirazlar, raporun içeriğine yönelik başka bir değerlendirmeyi gerektirir.
Hâkimin Çekinmesi (CMK m.30)
Hâkim, yasaklılığını gerektiren bir sebep bulunduğunda kendiliğinden davadan çekilir; bu durumda merci, davaya bakmak üzere başka bir hâkimi veya mahkemeyi görevlendirir (CMK m.30/1). Hâkim tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebepler ileri sürerek çekilmek isterse, merci çekinmenin uygun olup olmadığına karar verir ve uygun bulursa davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirir (m.30/2). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yapılan işler hakkında ret sırasında uygulanan kurallar geçerlidir (m.30/3). Taraflar, hâkimin çekinmesi gereken bir durumdan haberdarsa, çekinmeyi beklemeden ret isteminde bulunmalıdır; çünkü tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplerde süre işlemektedir.
Soruşturmada Sulh Ceza Hâkiminin Reddi
Ret yalnızca kovuşturma evresine özgü değildir. Soruşturma evresinde tutuklama, arama, el koyma veya kısıtlama gibi kararları veren sulh ceza hâkiminin de reddi istenebilir; bu istemi yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi karara bağlar (CMK m.27/2). Soruşturma evresinde sanık sorgusu bulunmadığından, bu aşamada tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayanan ret istemi, kanunun “diğer hâllerde” için öngördüğü kurala göre inceleme başlayıncaya kadar yapılmalıdır (m.25/1). Sulh ceza hâkiminin soruşturma evresinde verdiği kararlar, aynı hâkimin sonradan kovuşturma evresinde görev yapmasına da engel oluşturur (m.23/2).
Heyetin Tamamının veya Birden Fazla Hâkimin Reddi
Toplu mahkemelerde ret istemine hâkimin mensup olduğu mahkemece karar verilir ve reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz (CMK m.27/1). Birden fazla hâkimin veya heyetin tamamının reddi istendiğinde mahkeme teşekkül edemeyecekse, karar yetkisi kanunda gösterilen mercie geçer: ağır ceza mahkemesi bakımından numara olarak izleyen daireye, tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesine. Heyetin tamamını hedef alan istemlerde her hâkim bakımından ret sebebinin ayrı ayrı ve somut olarak gösterilmesi gerekir; genel ve toplu ifadeler, istemin sebep ve delil gösterilmediği gerekçesiyle geri çevrilmesine yol açabilir (m.31/1-b).
İstinaf ve Temyiz Aşamasında Ret
Ret hakkı kanun yolu aşamalarında da devam eder. Duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu, Yargıtayda ise görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılan rapor üyelere açıklanıncaya kadar tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplerle ret istenebilir; diğer hâllerde inceleme başlayıncaya kadar (CMK m.25/1). Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi, reddedilen başkan veya üye katılmaksızın görevli olduğu dairece karara bağlanır (m.27/3). Bir karar veya hükme katılan hâkimin, yüksek görevli mahkemede bu hükme ilişkin karara katılması ise yasaktır (m.23/1); bu durum kanun yolu dilekçesinde ayrıca belirtilmelidir.
Ret İstemi ile Hâkimin Sorumluluğu Farkı
Ret, devam eden yargılamada tarafsızlığı güvence altına almaya yönelik bir usul kurumudur; hâkimin kişisel sorumluluğuna ilişkin bir yol değildir. Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında hâkimler ve Cumhuriyet savcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminat davaları, kişisel kusur ve haksız fiil hâlleri de dahil olmak üzere ancak Devlet aleyhine açılabilir (CMK m.141/3). Bu nedenle tarafsızlık sorununun yargılama sırasında ret istemiyle, kararların hukuka aykırılığının ise itiraz ve kanun yollarıyla ileri sürülmesi gerekir. Kanun yollarının tüketilmesinden sonra, adil yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da gündeme gelebilir; bunun için AYM bireysel başvuru rehberine bakabilirsiniz.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Durumlar
- Tutuklama kararını veren sulh ceza hâkiminin sonradan davaya bakması: Soruşturma evresinde görev yapan hâkim aynı işte kovuşturmada görev yapamaz (CMK m.23/2).
- Hâkimin sanığın akrabası olması: Üçüncü derece dahil kan, ikinci derece dahil kayın hısımlığı yasaklılık sebebidir.
- Hâkimin duruşmada sanık hakkında kesin kanaat bildirmesi: Hüküm kurulmadan yapılan bu tür açıklamalar tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep olarak ileri sürülebilir; sözlerin tutanağa geçirilmesi istenmelidir.
- Hâkimin taraflardan biriyle sosyal ilişkisi: İlişkinin niteliği ve yoğunluğu somut delillerle gösterilmelidir.
- Delil taleplerinin reddi: Tek başına ret sebebi değildir; itiraz ve kanun yolu denetimine konudur.
Ret istemi, kısıtlama kararlarına itiraz ve kanun yolu başvurularında Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz. Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz için sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi sayfasına, görevsizlik ve yetkisizlik için görevsizlik ve yetkisizlik kararı rehberine bakabilirsiniz.
⚠️ Ret istemi bir gecikme aracı değildir: Süresiz, delilsiz veya duruşmayı uzatma amaçlı istemler reddedilen hâkimin katılımıyla geri çevrilir (CMK m.31). Somut ve belgelenebilir bir sebep yoksa ret istemi yerine itiraz ve kanun yolu imkânlarının kullanılması daha etkili olabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yedi günlük süreyi kaçırmak: Sonradan öğrenilen sebepte süre öğrenmeden itibaren işler.
- Sebepleri parça parça ileri sürmek: Tüm sebepler bir defada açıklanmalıdır.
- Soyut iddiada bulunmak: Olgu ve delil gösterilmeyen istem geri çevrilir.
- Aleyhe ara kararı ret sebebi saymak: Kararın içeriği değil hâkimin tutumu esas alınır.
- Tutanağa geçirmemek: Sözlü istem ve karar tutanakta yer almazsa kanun yolunda ileri sürülmesi zorlaşır.
- İtirazı ihmal etmek: Ret isteminin reddine karşı itiraz edilmelidir; ret kararı hükümle birlikte incelenir.
Dilekçe Örneği: Hâkimin Reddi İstemi
Aşağıdaki örnek, soruşturma evresinde sanık hakkında tutuklama kararı veren hâkimin, kovuşturma evresinde aynı dosyada asliye ceza hâkimi olarak görev yaptığının sonradan öğrenilmesi üzerine hazırlanmıştır. Bilgiler dosyaya göre düzenlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Hâkimin reddi nasıl istenir?
Hâkimin mensup olduğu mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine tutanak düzenletilerek; öğrenilen sebeplerin tümü bir defada ve olgularıyla birlikte açıklanarak (CMK m.26).
Hâkimin reddini kimler isteyebilir?
Cumhuriyet savcısı; şüpheli, sanık veya müdafii; katılan veya vekili (CMK m.24/2).
Hâkimin reddi için süre ne kadar?
Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplerde ilk derece mahkemesinde sanığın sorgusu başlayıncaya kadar; sonradan öğrenilen sebeplerde duruşma bitinceye kadar, ancak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde (CMK m.25).
Hangi durumlarda hâkim davaya bakamaz?
Suçtan zarar görmüşse, taraflarla evlilik, vesayet, kayyımlık, üstsoy-altsoy, evlat edinme, üçüncü dereceye kadar kan veya ikinci dereceye kadar kayın hısımlığı varsa, aynı davada savcı, kolluk, müdafi, vekil, tanık veya bilirkişi olmuşsa (CMK m.22).
Tutuklama kararı veren hâkim davaya bakabilir mi?
Hayır. Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz (CMK m.23/2).
Ret istemine kim karar verir?
Hâkimin mensup olduğu mahkeme, reddi istenen hâkim katılmadan; tek hâkimli mahkemelerde sulh ceza hâkimi için asliye ceza, tek hâkim için ağır ceza mahkemesi (CMK m.27).
Ret isteminin kabulüne itiraz edilebilir mi?
Hayır; kabul kararları kesindir. Reddine ilişkin kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir ve itiraz üzerine verilen ret kararı hükümle birlikte incelenir (CMK m.28/1).
Ret istemi geri çevrilebilir mi?
Evet. Süresinde yapılmamış, sebep ve delil gösterilmemiş veya duruşmayı uzatma amaçlı olduğu açıkça anlaşılan istemler geri çevrilir; bu karara itiraz edilebilir (CMK m.31).
Reddi istenen hâkim yargılamaya devam edebilir mi?
Ret hakkında karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar; esas hakkındaki beyanların dinlenmesine geçilemez (CMK m.29).
Ret kabul edilirse ne olur?
Davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir ve gecikmesinde sakınca bulunan işlemler dışında duruşma tekrarlanır (CMK m.27/4, m.29/3).
Yasaklı hâkim hüküm verirse ne olur?
Temyiz dilekçesinde gösterilmese bile hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m.289/1-b).
Bilirkişi reddedilebilir mi?
Evet. Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi hakkında da geçerlidir; istemi davayı gören mahkeme, soruşturmada savcının kabul etmediği istemi sulh ceza hâkimi inceler (CMK m.69).
Zabıt kâtibi reddedilebilir mi?
Evet. Hâkimin reddine ilişkin hükümler zabıt kâtipleri hakkında da uygulanır; karar yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkimce verilir (CMK m.32).
Hâkim aleyhime karar verdi, reddini isteyebilir miyim?
Aleyhe bir ara karar tek başına tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep değildir; bu tür kararlara karşı itiraz ve kanun yolu imkânları kullanılmalıdır.
Soruşturmada sulh ceza hâkiminin reddi istenebilir mi?
Evet. İstemi yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi karara bağlar (CMK m.27/2).
Hâkime karşı tazminat davası açabilir miyim?
Hâkimlerin kararları veya işlemleri nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir (CMK m.141/3).
Uzak akrabalık ret sebebi olur mu?
Kan hısımlığında yasaklılık üçüncü derece dahil, kayın hısımlığında ikinci derece dahil sınırlıdır (CMK m.22); daha uzak akrabalık somut ilişkinin yakınlığına göre tarafsızlığı şüpheye düşüren sebep olarak ileri sürülebilir.
Heyette hangi hâkimlerin karar vereceğini öğrenebilir miyim?
Evet. Ret hakkına sahip olanlardan biri isterse, karar veya hükme katılacak hâkimlerin isimleri kendisine bildirilir (CMK m.24/3).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, ayrıntılı değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
📚 İlgili Rehberler
- 📘 Ana Rehber: Hâkimin Reddi ve Çekinmesi (CMK 22-32)
- Hukuk Yargılamasında Hâkimin Reddi (HMK 34-49)
- Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz Dilekçesi
- Görevsizlik ve Yetkisizlik Kararı
- Asliye Ceza ile Ağır Ceza Farkı
- Ceza Davasında İstinaf (CMK 272)
- Ceza Davasında İstinaf ve Temyiz
- Zorunlu Müdafilik
- İlk Duruşmaya Hazırlık
- AYM Bireysel Başvuru
- Ceza Hukuku Rehberi
Hâkimin reddi, itiraz ve kanun yolu başvurularında destek
Hukukçular Evi Ankara | Av. Fatma Öztürk
Mevzuat kontrolü: Bu yazıdaki Anayasa ve CMK hükümleri 25 Eylül 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr’deki güncel metinler üzerinden kontrol edilmiştir.
İlgili Rehberler
- 📚 Ana Rehber: Ceza Hukuku Rehberi
- ▸ Güvensiz Ürün Nedeniyle Yaralanma veya Ölüm 2026: İmalatçı ve İthalatçı Yöneticisinin Ceza Sorumluluğu — Taksirle Yaralama ve Öldürme (TCK m.20, 22, 85, 89), Şirkete Tedbir ve 7223 ile İlişkisi
- ▸ Kaçakçılık Operasyonunda Yakalandım: Tutuklama mı, Adli Kontrol mü? Makaron, Sigara, Akaryakıt, İlaç ve Tarihi Eserde Ceza, Etkin Pişmanlık ve Araç İadesi — 5607 m.3, 4, 5, 10 ve CMK 91, 100 (2026)
- ▸ ParamPOS Hak Edişime Soruşturmada El Konuldu 2026: CMK m.128 El Koymaya İtiraz, Kısmi Serbest Bırakma ve İade — Hâkim Kararı mı, MASAK Ertelemesi mi, TMSF Beklemesi mi? (CMK m.131, 141, 268; 5549 m.19/A)
- ▸ PARAM Soruşturmasında İfadeye Çağrıldım: ParamPOS Üye İşyeri Şüpheli mi, Tanık mı? 2026 — Çağrı ve Doğrulama, Susma ve Müdafi Hakkı (CMK m.145-150), Sanal POS İsnatları (5464 m.36, 7258 m.5/1-c, TCK 282), Belge Seti ve Hak Edişe Etkisi
Bu konuda hukuki destek almak için


