Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri: Açılış İzni, Bakım Planı ve Yaptırım

Bu alandaki en ağır yaptırım, bir merkezin kapatılması değil; o merkezi işletenin bir daha bu işe girememesidir. Yönetmelik bunu geçmişe de etkili biçimde düzenler: usulsüz merkez açtığı için veya denetim sonucu merkezi kapatılan ya da merkezini usullere uymadan kapatan gerçek kişiler ile bu kişinin hissedarı olduğu tüzel kişiliğe açılış izni verilmez; aykırı verildiği tespit edilen izinler iptal edilir. Bu rehber, alanı mevzuat dayanaklarıyla ele alır.

İçindekiler

• Amaç, dayanak ve düzenlenen konular
• “Bakıma ihtiyacı olan engelli” kimdir?
• İki raporlu tespit sistemi
• Bireysel bakım planı
• Değerlendirme kurulu
• Kurucu ve sorumlu müdürde genel şartlar
• Belgelerin asılması ve bildirimler
• Açılış izni verilmeyecek kişiler
• Hissedarlık üzerinden yasağın genişlemesi
• Bakım ücretinin karşılanması
• Başvuru ve bakım raporu süreci
• Hukuki yollar
• Sıkça sorulan sorular

Amaç, Dayanak ve Düzenlenen Konular

Yönetmeliğin 1. maddesi kapsamı geniş biçimde çizer: amaç, gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılacak engelli bireylere yönelik özel bakım merkezlerinin açılış izinlerinin verilmesi, çalışma şartları, personel standardı, denetlenmeleri, müeyyideleri, bakım hizmetlerinin kapsamı, başvuru, inceleme, kabul ile ücret tespiti ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.

“Bakıma İhtiyacı Olan Engelli” Kimdir?

Yönetmeliğin en belirleyici tanımı budur. Bakıma ihtiyacı olan engelli; engellilik sınıflandırmasına göre engelliler için sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek durumda olduğu sosyal inceleme raporu ile belirlenen ve 2828 sayılı Kanunun ek 7. maddesine göre ücreti Bakanlık tarafından karşılanan kişiyi ifade eder.

İki Raporlu Tespit Sistemi

Tanımdaki yapı, iki farklı mesleki değerlendirmeyi bir araya getirir: tıbbi ve sosyal. Sağlık kurulu raporu engellilik durumunu ve ağırlık derecesini belirlerken; sosyal inceleme raporu kişinin fiilen bakıma ihtiyaç duyup duymadığını ortaya koyar.

Bireysel Bakım Planı

Yönetmelik, her birey için ayrı bir plan öngörür. Bireysel bakım planı; bakım ihtiyacı olan engelli bireyin bakımına ilişkin fiziksel, psiko-sosyal ve benzeri alanlarda yaşanan sorunları, bu sorunların sebeplerini ve tespit edilen veriler doğrultusunda hangi alanlarda ve kapsamda bakıma ihtiyacı olduğunun belirlenmesini, belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda yapılabilecek çalışmaları içeren ve genel çerçevesi Bakanlıkça belirlenen planı ifade eder.

Değerlendirme Kurulu

Merkez içinde bir kurul öngörülmüştür. Değerlendirme kurulu; bakım merkezinde sorumlu müdür başkanlığında mesleki personel ve sağlık personeli olmak üzere en az üç kişiden oluşan kuruldur.

Kurucu ve Sorumlu Müdürde Genel Şartlar

Yönetmeliğin 28. maddesi, kurucu ve sorumlu müdür olacak kişilerde aranan genel şartları düzenler. Bu şartlar, merkezin açılabilmesinin ön koşuludur ve sonradan kaybedilmesi hâlinde de sonuç doğurur.

Belgelerin Asılması ve Bildirimler

Yönetmelik, izin belgelerinin görünür olmasını arar: açılış izin belgesi ve sorumlu müdür belgesi merkezin görülebilecek bir yerine asılır.

Ayrıca kurumlar arası bir bildirim zinciri kurulmuştur: açılış izin belgesi verilen merkezle ilgili olarak işveren, iş yeri adı ve yapılan işin niteliğine ilişkin bilgiler il müdürlüğü tarafından bir ay içinde çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne ve defterdarlığa bildirilir.

Açılış İzni Verilmeyecek Kişiler

Yönetmeliğin en sert hükmü, geçmişe de etkili biçimde kurgulanmıştır: bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden öncekiler de dâhil olmak üzere, açılış, devir ve nakil izni olmadan usulsüz olarak merkez açtığından dolayı veya Bakanlıkça yapılan denetimler sonucunda veya mevzuata aykırı uygulamalardan dolayı merkezi kapatılan ya da merkezini bu Yönetmelik ile belirlenen usullere uymadan kapatan gerçek kişiler ile gerçek kişinin hissedarı olduğu tüzel kişiliğin merkez açmak istemesi hâlinde merkeze açılış izni verilmez.

Aykırılığın sonucu da düzenlenmiştir: bu fıkraya aykırı bir şekilde verildiği tespit edilen açılış izinleri iptal edilir.

Hissedarlık Üzerinden Yasağın Genişlemesi

Yasağın kapsamı tüzel kişilere de uzanır: hüküm, yasaklı gerçek kişinin hissedarı olduğu tüzel kişiliğin merkez açmak istemesi hâlinde de açılış izni verilmeyeceğini düzenler.

Bakım Ücretinin Karşılanması

Merkezlerin mali yapısı kamu ödemesine dayanır: bakıma muhtaç engelli bireylerden durumu 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7. maddesinde belirlenen kriterlere uygun olanların bakım ücreti Bakanlık tarafından karşılanır.

Başvuru ve Bakım Raporu Süreci

Sürecin nasıl işleyeceği adım adım belirlenmiştir. Buna göre; bakım talebine ilişkin müracaat, bakıma muhtaç engelli bireyin kendisi ya da yasal temsilcisi tarafından il müdürlüğüne yapılır. Ardından ilgili mevzuatta belirtilen belgeler il müdürlüğüne ibraz edilir.

Değerlendirme aşaması ise şöyledir: ibraz edilen belgeler il müdürlüğünce değerlendirilerek bakıma muhtaç engelli birey ve ailesinin psiko-sosyal ve ekonomik durumu ile sunulabilecek hizmetler hakkında bakım raporu hazırlanır.

Hukuki Yollar

Dilekçede ileri sürülecek başlıca hususlar:

• Mülga metin. İşlemin önceki tarihli Yönetmeliğe veya madde numaralarına dayandırılması.
• İki rapor. Sağlık kurulu raporu ile sosyal inceleme raporunun birlikte değerlendirilip değerlendirilmediği.
• Sosyal inceleme. Raporun somut tespitlere dayanıp dayanmadığı.
• Yasak kapsamı. Kurucu veya hissedarın gerçekten yasak kapsamında olup olmadığı.
• Bakım planı. Planın bireye özgü hazırlanıp uygulandığı.
• Kurul. Değerlendirme kurulunun usulüne uygun oluşup toplandığı.
• Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan kapatmaya gidilmesi.

Sıkça Sorulan Sorular

Dosyanızı Değerlendirelim

Bu alanda üç husus belirleyicidir. Birincisi iki raporlu tespit sistemidir: ağır engelli raporu tek başına yeterli değildir, bakım ihtiyacının sosyal inceleme raporuyla da belirlenmiş olması gerekir; bir ret kararına itiraz bu raporun tespitlerine yöneltilmelidir. İkincisi açılış yasağının kapsamıdır: yasak geçmiş fiilleri de kapsar ve hissedarlık üzerinden tüzel kişilere uzanır; ortak alınırken geçmiş kayıtların taranması zorunludur. Üçüncüsü bireysel bakım planıdır: bir bakım kusuru iddiasında planın varlığı, bireye uygunluğu ve uygulanıp uygulanmadığı merkezin tek savunma aracıdır. Bürom; bakım merkezleri ile engelli bireyler ve yakınları için izin, denetim, ödeme ve sorumluluk uyuşmazlıklarında hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.

İlgili Rehberler

• TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
• Özel Huzurevi ve Yaşlı Bakım Merkezleri — paralel izin ve kapatma rejimi
• Bağımlılık Tedavi ve Rehabilitasyon Merkezleri — bakım kuruluşlarında denetim
• Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki Sınırları — sağlık personelinin yetkisi
• Hijyen Eğitimi Belgesi — personel bazlı belge yükümlülükleri
• Malpraktis Rehberleri — bakım kusuru ve tazminat
• İdare Hukuku Rehberi — iptal davası ve tam yargı davası
• Kısıtlama ve Vesayet — yasal temsil boyutu