Araç Tescil ve Devir İşlemleri 2026: Noter Zorunluluğu, Şerhler, Miras İntikali ve Sorumluluk (KTK m.19-21, m.116)

Araç alım satımında en çok hak kaybı, tescil ve devir kurallarının bilinmemesinden doğar: noterde yapılmayan satış mülkiyeti geçirmez, bir ay içinde bildirilmeyen devir idari yaptırıma yol açar, tescili yapılmamış araçta cezalar ve kaza sorumluluğu eski malikte kalabilir. Bu rehber, tescil ve devir düzenini Karayolları Trafik Kanunu’nun 19, 20 ve 21. maddeleri ile ilgili mevzuata dayanarak anlatır. Ankara’daki dosyanız için bize 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Tescil zorunluluğu ve dayanağı (KTK m.19-21)

Karayolları Trafik Kanunu m.19, tescili zorunlu araçların, sahipleri tarafından tescil kuruluşuna başvurularak tescil ettirilmesini düzenler. Tescil, aracın hangi kişi adına kayıtlı olduğunu gösteren idari bir işlemdir ve mülkiyetin kamu nezdinde görünür kılınmasını sağlar. m.21 ise tescil edilmemiş ve plakası takılmamış aracın karayoluna çıkarılamayacağını hükme bağlar; bu kurala aykırılık idari yaptırıma ve aracın trafikten men edilmesine yol açar.

Tescil işlemi için istenen belgeler mevzuatta sayılmıştır: aracın satış veya ithal belgesi, uygunluk belgesi, zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçesi, vergi kaydı ve kimlik belgesi bunların başında gelir. Sıfır araçlarda satıcı firma, ikinci el araçlarda ise noter işlemi tescilin dayanağını oluşturur. Zorunlu trafik sigortası olmadan tescil yapılmaz; bu, sigortasız aracın kayda girmesini önleyen bir güvence mekanizmasıdır. Sigortasızlığın sonuçlarını zorunlu trafik sigortası olmadan araç kullanma yazımızda ele aldık.

Devrin şekli: noter zorunluluğu (m.20/1-d)

Kanun’un 20. maddesi, tescili zorunlu araçların satış ve devir işlemlerinin noterler tarafından yapılacağını düzenler. Bu, bir geçerlilik şartıdır: noterde yapılmayan satış sözleşmesiyle araç mülkiyeti alıcıya geçmez. Elden teslim, adi yazılı sözleşme ya da mesajla anlaşma, taraflar arasında borç doğurabilir ama tescil kaydını ve mülkiyeti değiştirmez.

Noter satış işlemi tek bir aşamada tamamlanır: satış senedi düzenlenir, harç ve masraflar ödenir, işlem elektronik ortamda tescil kuruluşuna bildirilir ve araç yeni malik adına tescil edilir. Eski uygulamadaki “bir ay içinde tescil ettirme” yükümlülüğü, noter işleminin doğrudan tescile bağlanmasıyla büyük ölçüde ortadan kalkmıştır; ancak veraset yoluyla intikal, icra satışı, mahkeme kararı gibi noter dışı yollarla mülkiyet kazanılan hâllerde başvuru yükümlülüğü ve süresi önemini korur.

Noterde devri yapılmadan teslim alınan araçta alıcının başvurabileceği yol, mülkiyetin tespiti ve tescil talebidir. Bu davanın nasıl kurulacağını haricen satın alınan aracın devri dava dilekçesi örneği yazımızda gösterdik.

Devir öncesi kontrol: şerhler ve borçlar

Noter, satış işlemini yaparken araç üzerindeki kısıtlamaları sorgular. Alıcının kendi kontrolünü yapması ise sonradan doğacak sorunları önler. Devirden önce bakılması gereken kayıtlar şunlardır:

• Haciz ve rehin şerhi: Üzerinde haciz bulunan araç devredilemez; rehinli araçta rehin kaldırılmadan devir mümkün olmaz. Haczin ve yakalama şerhinin kaldırılması sürecini araç haczinin ve yakalama şerhinin kaldırılması dilekçesi örneğinde anlattık.
• Yakalama şerhi: Aracın trafikte yakalanmasını gerektiren kayıt; devirden önce mutlaka sorgulanmalıdır.
• Vergi ve ceza borcu: Motorlu taşıtlar vergisi borcu bulunan araçta devir işlemi yapılamaz; trafik cezaları ise kişiye bağlı olsa da devirde sorun çıkarır.
• Tramer ve hasar kaydı: Ağır hasar ve pert kaydı hem güvenlik hem değer bakımından belirleyicidir; gizlenmesi ayıp sorumluluğu doğurur.
• Motor ve şasi numarası: Tescil belgesiyle uyumsuzluk, çalıntı veya tahrifat ihtimalini gösterir ve alıcıyı ceza soruşturmasının içine çekebilir.
• Muayene durumu: Muayenesi geçmiş araçta devir sonrası ilk yükümlülük alıcıya geçer.

Devir yapılmazsa ne olur? Cezalar ve kaza sorumluluğu

Tescil kaydı, hem idari yaptırım hem de tazminat sorumluluğu bakımından başvurulan ilk kaynaktır. Karayolları Trafik Kanunu m.116, sürücüsü tespit edilemeyen ihlallerde tutanağın tescil plakasına göre araç sahibi adına düzenlenmesini öngörür. Devri yapılmamış araçta bu, cezanın kayıttaki malike gitmesi anlamına gelir. 7574 sayılı Kanun’la m.116’ya eklenen fıkra, kiralık araçlar bakımından istisna getirmiştir: kiralama verisinden ihlal anında aracın kiralandığı tespit edilebiliyor ve kiracının tebligata elverişli adresi biliniyorsa tutanak doğrudan kiracı adına düzenlenir.

Tazminat yönünden belirleyici kavram işletendir. Kanun, motorlu araç işletenine kusursuz sorumluluk yükler; işleten çoğu zaman kayıttaki maliktir, ancak aracı fiilen kendi hesabına kullanan kişi de işleten sayılabilir. Devri yapılmamış araçta kaza olduğunda, kayıttaki malik davalı gösterilir ve işleten sıfatının fiilen alıcıya geçtiğini ispat yükü kendisine düşer. Bu ispat noter satışının yokluğunda güçtür. İşleten kavramını ve sorumluluğun sınırlarını araç işleteninin hukuki sorumluluğu yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Üçüncü bir sonuç sigortadadır. Zorunlu trafik sigortası araca bağlıdır ve araç el değiştirdiğinde poliçe yeni malike geçer; ancak devir tarihinden itibaren on beş gün içinde yeni malik kendi adına poliçe yaptırmazsa sigorta kendiliğinden sona erer. Devri yapılmayan araçta bu süre işlemez ama poliçenin yenilenmesi de eski malike bağlı kalır; poliçesiz kalan araçta kaza olduğunda Güvence Hesabı devreye girer ve ödediğini işletenden geri ister.

Tescil kaydına güvenin sınırı: kayıt ile gerçek malik ayrıldığında

Tescil kaydı, aracın kimin adına kayıtlı olduğunu gösterir; ancak tapu sicilinde olduğu gibi mülkiyeti kuran bir sicil değildir. Motorlu araçlarda mülkiyet, noterde yapılan satış işlemiyle geçer ve tescil bu geçişin kayda işlenmesidir. Bu ayrım, kayıt ile gerçek durumun ayrıldığı hâllerde önem kazanır. Örneğin noterde satış yapılmış ancak teknik bir nedenle tescil güncellenmemişse, mülkiyet alıcıya geçmiştir; buna karşılık kolluk ve idare kayda göre işlem yapar ve cezalar kayıttaki malike gider. Bu durumda satıcı, noter senedini sunarak cezanın kaldırılmasını isteyebilir.

Tersi durumda, yani noterde satış yapılmadan aracın fiilen teslim edildiği hâllerde mülkiyet geçmemiştir. Kayıttaki malik hem cezaların hem de kaza sorumluluğunun muhatabı olmaya devam eder; aracı elinde bulunduran kişinin işleten sayılabilmesi ise ispata bağlıdır. Yargı uygulamasında bu ispat, aracın uzun süredir alıcının hâkimiyetinde bulunduğunun, giderlerinin onun tarafından karşılandığının ve satış bedelinin ödendiğinin belgelenmesiyle mümkün olur; tek başına sözlü beyan yeterli görülmez. Bu nedenle aracını noterde devretmeden teslim eden satıcının en güvenli yolu, devri tamamlamak ya da mülkiyetin tespiti ve tescil davası açmaktır. Aracın alıcı tarafından kullanılmaya devam edilmesi, satıcının sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Miras yoluyla intikal

Malikin ölümü hâlinde araç, ölümle birlikte mirasçılara geçer; tescil ise ayrı bir işlemdir. Mirasçılar, mirasçılık belgesi ve gerekli belgelerle tescil kuruluşuna başvurup aracı kendi adlarına kaydettirmek zorundadır. Bu süre içinde araç trafiğe çıkarılırsa poliçe ve tescil yükümlülüğü mirasçılara aittir; ölen kişinin adına kesilmeye devam eden cezalar da fiilen mirasçıların sorunu hâline gelir.

Birden fazla mirasçı varsa araç elbirliği mülkiyetine tabi olur ve satışı için mirasçıların tamamının katılımı gerekir. Mirasçılardan biri satışa yanaşmıyorsa ortaklığın giderilmesi yoluna gidilir. Miras yoluyla geçen araçta intikal, satış, sigorta ve cezaların akıbetini miras kalan araç yazımızda; ticari plakaların mirasçılara geçişini ise ticari plaka mirası rehberimizde anlattık.

Tescil belgesi, plaka ve trafikten çekme

Tescil belgesi araçta bulundurulur ve denetimde ibraz edilir; belgenin araçta olmaması ayrı bir ihlaldir. Belgenin kaybı hâlinde tescil kuruluşundan yenisi alınır. Plakanın kaybolması veya çalınması hâlinde derhâl kolluğa bildirim yapılmalı ve yeni plaka için başvurulmalıdır; bildirim yapılmadığında kaybolan plakayla işlenen ihlaller araç sahibine yansır.

Uzun süre kullanılmayacak araçlar için “trafikten çekme” işlemi öngörülmüştür. Bu işlemle araç karayolunda kullanılmayacak şekilde kayda alınır; böylece zorunlu sigorta ve muayene yükümlülüğü bakımından farklı bir rejime tabi olur. Trafikten çekilmiş araçla karayoluna çıkmak ayrı bir ihlaldir. Hurdaya ayırma ise aracın kaydının tamamen kapatılmasıdır ve geri dönüşü yoktur; hurda kaydı bulunan aracın yeniden trafiğe çıkarılması mümkün değildir.

Yabancıların araç edinmesi ve yurt dışı plakalı araçlar

Türkiye’de ikamet izni bulunan yabancılar araç satın alabilir ve adlarına tescil ettirebilir; işlem, ikamet belgesi ve yabancı kimlik numarasıyla yürütülür. Vergi mükellefiyeti ve zorunlu sigorta yükümlülüğü bakımından yabancı malik ile Türk vatandaşı malik arasında fark yoktur. Turist statüsünde kısa süreli bulunan kişiler bakımından ise tescil imkânı sınırlıdır; bu kişiler çoğunlukla kiralama yoluna gider ve o hâlde de ihlallerden sorumluluk KTK m.116’daki kiralama hükmüne göre belirlenir.

Yurt dışından geçici olarak getirilen yabancı plakalı araçlar farklı bir rejime tabidir. Bu araçlar gümrük mevzuatına göre belirli bir süreyle ülkede kalabilir; sürenin aşılması gümrük yaptırımlarını doğurur. Trafik yaptırımları bakımından ise 7574 sayılı Kanun’la getirilen kural belirleyicidir: yabancı uyruklu kişilere uygulanan ve ülkeden çıkışa kadar tahsil edilemeyen idari para cezaları, kişinin bir sonraki girişinde tahsil edilir; ödenmediği takdirde yurda giriş yapılamaz. Aynı mantık ağırlık ve boyut denetimlerinde de uygulanır: yabancı plakalı araçlara uygulanan cezalar tahsil edilmeden aracın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Bu düzenlemeleri aşırı yükleme (tonaj) cezası yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Devirde ayıp ve hile: alıcının hakları

Noter satışı yapılmış olsa bile araçta gizli ayıp bulunması hâlinde alıcının hakları saklıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun satıcının ayıptan sorumluluğuna ilişkin hükümleri uyarınca alıcı; sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi ya da onarım seçeneklerinden birini kullanabilir. Ticari satıcıdan (galeri, yetkili satıcı) alınan araçlarda tüketici hukuku hükümleri uygulanır ve başvuru yolu tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesidir; bireyler arası satışta genel hükümler geçerlidir.

Hasar kaydının veya kilometrenin gizlenmesi hâlinde ayıptan sorumluluk yanında hile nedeniyle sözleşmenin iptali de gündeme gelir; kilometre düşürme ayrıca ceza hukuku bakımından değerlendirilebilir. Ayıp ihbarının süresinde yapılması ve ayıbın belgelenmesi (ekspertiz raporu, servis kaydı, tramer sorgusu) dosyanın temelini oluşturur. İkinci el araçta gizli ayıp ve dava yolunu ikinci el ayıplı araç dava dilekçesi örneği yazımızda ele aldık.

Tescilde vergi ve harç boyutu

Araç devri yalnızca trafik mevzuatını değil, vergi mevzuatını da ilgilendirir. Noter satış işleminde harç, aracın cinsi ve yaşına göre belirlenen değer üzerinden hesaplanır; harcın matrahının gerçek satış bedelinden düşük gösterilmesi vergi ziyaına yol açar ve tespit hâlinde cezalı tarhiyat gündeme gelir. Alıcı ve satıcı arasında “harç düşük olsun” diye yapılan anlaşmalar, sonradan çıkan uyuşmazlıkta alıcının aleyhine döner: ayıp nedeniyle bedel iadesi istendiğinde senetteki düşük bedel esas alınabilir.

Motorlu taşıtlar vergisi bakımından mükellefiyet, tescil kaydına bağlıdır. Vergi, aracın kayıtlı olduğu kişi adına tahakkuk eder ve devir yapılmadığı sürece eski malik adına işlemeye devam eder. Devri geciktirmenin en somut maliyeti budur: kullanılmayan bir araç için yıllarca vergi tahakkuk edebilir. Vergi borcu bulunan araçta devir işlemi de yapılamaz; bu nedenle satış öncesinde borç sorgusu yapılmalı ve borç kapatılmalıdır. Miras yoluyla intikal eden araçlarda ayrıca veraset ve intikal vergisi beyannamesi yükümlülüğü doğar; aracın değeri terekeye dâhil edilir ve beyan süresi içinde bildirilir.

Şirket araçlarında tescil ve devir

Tüzel kişi adına tescilli araçlarda devir, şirketi temsile yetkili kişilerce ve yetki belgesiyle yapılır. İmza sirküleri, ticaret sicil tasdiknamesi ve yetkilinin kimliği noter işleminin ön şartıdır; yetkisiz kişi tarafından yapılan devirde işlemin geçerliliği tartışmalı hâle gelir. Şirket birleşme ve bölünmelerinde araçlar, ticaret hukuku hükümleri çerçevesinde devralan şirkete geçer ve tescil buna göre güncellenir.

Şirket araçlarında ikinci bir tartışma, cezaların ve sorumluluğun kime yükleneceğidir. Plaka üzerinden kesilen ceza şirkete tebliğ edilir; şirket, aracı o gün kullanan çalışanı bildirebilir. Bedelin çalışana yansıtılması ise ancak yazılı sözleşme hükmü veya çalışanın rızası varsa ve İş Kanunu’nun ücret kesintisine ilişkin sınırları içinde mümkündür. Kaza hâlinde ise şirket, hem işleten sıfatıyla hem de çalıştıranın sorumluluğu çerçevesinde davalı gösterilir. Finansal kiralama (leasing) ile edinilen araçlarda mülkiyet sözleşme süresince kiralayanda kalır; ancak işleten sıfatı fiilen aracı kullanan kiracıya ait sayılır ve sorumluluk buna göre belirlenir. Bu ayrımı iş makineleri bakımından iş makinesinde finansal kiralama rehberimizde ele aldık.

Tescil ve devirde idari yaptırımlar

Bu yaptırımlara karşı itiraz, Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca tebliğden itibaren on beş gün içinde Sulh Ceza Hâkimliğine yapılır; harç alınmaz ve ödemek itiraz hakkını düşürmez. Ödeme, indirim, taksit ve zamanaşımı kurallarını trafik cezalarında ödeme, indirim, taksit, itiraz ve zamanaşımı rehberimizde madde madde verdik.

Satılan araca gelen ceza: itiraz dilekçesi örneği

Sık sorulan sorular

Araç satışı noterde yapılmak zorunda mı?

Evet. KTK m.20 uyarınca tescili zorunlu araçların satış ve devirleri noterlerce yapılır; noter dışı satış mülkiyeti geçirmez.

Adi sözleşmeyle aldığım araç benim sayılır mı?

Hayır. Mülkiyet geçmez; kayıt satıcıda kalır. Alıcının yolu, mülkiyetin tespiti ve tescil talebiyle dava açmaktır.

Noterde devir yaptım, ayrıca trafiğe başvurmalı mıyım?

Noter satış işlemi elektronik ortamda tescil kuruluşuna bildirilir ve araç alıcı adına tescil edilir; ayrıca başvuru gerekmez.

Sattığım araca ceza geldi, ne yapmalıyım?

İhlal tarihi devirden sonraysa noter satış senedi ve tescil kaydıyla, tebliğden itibaren on beş gün içinde Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz edin.

Devirden sonra sigortayı kim yaptırır?

Poliçe yeni malike geçer; ancak devir tarihinden itibaren on beş gün içinde yeni malik kendi adına poliçe yaptırmazsa sigorta kendiliğinden sona erer.

Üzerinde haciz olan araç satılabilir mi?

Hayır. Haciz şerhi kaldırılmadan devir yapılamaz; rehinli araçta da rehnin fekki gerekir.

Miras kalan aracın tescili nasıl yapılır?

Mirasçılık belgesi ve gerekli belgelerle tescil kuruluşuna başvurulur; birden fazla mirasçı varsa satış için tamamının katılımı gerekir.

Tescilsiz araçla yola çıkarsam ne olur?

KTK m.21 uyarınca tescil edilmemiş ve plakası takılmamış araç karayoluna çıkarılamaz; idari para cezası uygulanır ve araç trafikten men edilir.

Plakam çalındı, ne yapmalıyım?

Derhâl kolluğa bildirin ve yeni plaka için başvurun; bildirim yapılmazsa kaybolan plakayla işlenen ihlaller size yansır.

Trafikten çekme ile hurdaya ayırma aynı şey mi?

Hayır. Trafikten çekme geçici bir kayıt işlemidir; hurdaya ayırmada kayıt tamamen kapatılır ve araç yeniden trafiğe çıkarılamaz.

Aldığım araçta gizli ayıp çıktı, hangi haklara sahibim?

Sözleşmeden dönme ve bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim, bedel indirimi veya onarım. Ticari satıcıdan alımda tüketici hukuku hükümleri uygulanır.

Kilometresi düşürülmüş araç aldım, ne yapabilirim?

Ayıptan sorumluluk yanında hile nedeniyle sözleşmenin iptali gündeme gelir; fiil ayrıca ceza hukuku bakımından değerlendirilebilir.

Noter senedinde bedeli düşük göstermenin riski nedir?

Vergi ziyaı doğar ve cezalı tarhiyat gündeme gelir; ayrıca ayıp nedeniyle bedel iadesi istendiğinde senetteki düşük bedel esas alınabilir.

Devri yapmazsam motorlu taşıtlar vergisi kime çıkar?

Mükellefiyet tescil kaydına bağlıdır; devir yapılmadığı sürece vergi eski malik adına tahakkuk etmeye devam eder.

Leasingli araçta kaza sorumluluğu kimde?

Mülkiyet sözleşme süresince kiralayanda kalsa da işleten sıfatı fiilen aracı kullanan kiracıya ait sayılır ve sorumluluk buna göre belirlenir.

Kiralık araçta kesilen ceza kime gider?

KTK m.116’ya 7574 ile eklenen fıkra uyarınca, kiralama verisinden kiracı ve adresi tespit edilebiliyorsa tutanak doğrudan kiracı adına düzenlenir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.19-21 ve m.116, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile ilgili mevzuata dayanır. Somut dosyanız için Hukukçular Evi Ankara ile 0554 648 37 15 numaralı telefondan iletişime geçin.