Uluslararasi tahkim sinir otesi ticari ve yatirim uyusmaz liklarinda taraflarin belirledigi hakemler araciligiyla uyusmaz ligi cozmenin etkin bir yoludur.
1) Uluslararasi Tahkim Kurumlari
En yaygin kurumlar: ICC (Paris), LCIA (Londra), ICSID (Dunya Bankasi), UNCITRAL kurallari, ISTAC (Istanbul). Her kurumun farkli usul kurallari, ucret yapisi ve hakem havuzu mevcuttur.
Sozlesme muzakeresi asamasinda hangi kurumun belirlenmesi gerekcesi dikkatle degerlendirilmelidir. Kotu secilmis bir tahkim klauzu ileride ciddi sorunlara yol acabilir.
2) ICSID — Yatirim Uyusmaz liklari
ICSID devlet ile yabanci yatirimci arasindaki uyusmaz liklar icin ozel forumudur. Turkiye ikili yatirim anlasmalari cercevesinde ICSID yargisına tabi olabilmektedir.
ICSID kararlarinin ulke mahkemelerinde tenfiz edilmesine gerek yoktur; uye devletler dogrudan uygulamak zorundadir. Bu ICSID yargisini diger forumlardan ayiran temel ozelliktir.
3) Uluslararasi Hukuki Temsil
Secim kriterleri: (i) ilgili sektorde tahkim deneyimi; (ii) dil yeterliligi; (iii) hakem agina hakimiyet; (iv) gizlilik politikasi; (v) ucret yapisi.
Yerel avukat ile uluslararasi bir firmanin koordineli calismasi cogunlukla en iyi sonucu verir. Uluslararasi tahkimde yerel avukat yetersizligi davanin en kritik risklerinden biridir.
4) Tahkim Dili ve Ceviri
Tahkim dili taraflarca belirlenir; cogu uluslararasi tahkimde Ingilizce kullanilmaktadir. Tum dilekce, tanik ifadesi ve belgeler tahkim dilinde hazırlanmalidir.
Nitelikli ceviri maliyeti onemli bir gider kalemi olusturabilir. Ceviri kalitesi teknik terimlerin dogru aktarilmasi acisindan belirleyicidir.
5) Maliyet Yapisi
Baslica gider kalemleri: kurum kayit ve yonetim ucretleri; hakem honoraryumu; avukat ucretleri; bilirkisi ucretleri ve ceviri giderleri.
Kazanan taraf cogunlukla avukat ucretlerinin bir bolumunu tahsil edebilir. Maliyet analizi karar oncesinde yapilmalidir.
6) Yeni York Sozlesmesi ve Tenfiz
Uluslararasi tahkim kararlarinin diger ulkelerde icrasi 1958 Yeni York Sozlesmesi ile saglanir. Turkiye sozlesmeye taraftir; yabanci kararlar Turkiye’de tenfiz edilebilir.
Tenfiz; kamu duzeni ihlali, savunma hakki ihlali ve anlasmanın gecersizligi gibi dar gerekçelerle reddedilebilir. Bu gerekçeler katı yorumlanmaktadir.
7) Pratik Oneriler
Uluslararasi tahkimi dusumce alanlar icin: (i) sozlesme asamasinda tahkim kurumu ve usul kurallari dikkatle belirleyin; (ii) uygulanacak hukuku netlestirin; (iii) tahkim dilini ticari kapasitenize gore belirleyin; (iv) tenfiz ulkesinin Yeni York Sozlesmesi’ne taraf oldugunu dogrulayin.
Uluslararasi tahkim hizli, gizli ve uzmanlik odakli olmakla birlikte yuksek maliyet getirir. Riskin buyuklugune gore tahkim klouzunun dogru kurgulanmasi en etkin onlemdir.
Sikca Sorulan Sorular
Uluslararasi tahkim ne zaman tercih edilir?
Sinir otesi sozlesme uyusmaz liklarinda ya da ulusal yargi bagimsizligına guvensizlik halinde.
ICC ile ICSID farki?
ICC ticari; ICSID devlet-yatirimci uyusmaz liklarıyla ilgilenir.
Tahkim karari nasil icra edilir?
Yeni York Sozlesmesi kapsaminda ulkede tenfiz basvurusu yapilir.
Tahkim dili secimi onemli mi?
Evet. Tum belgeler tahkim dilinde hazırlanmali; kaliteli ceviri saglanmalidir.
Yerel avukat sarı mi?
Zorunlu degildir; ancak tenfiz surecinde son derece degerlidir.
Tenfiz reddedilebilir mi?
Kamu duzeni ihlali, savunma hakki ihlali ve anlasmanın gecersizligi dar gerekçelerle.
Tahkim maliyeti ne kadar?
Kuruma ve uyusmaz lik miktarına gore degisir; genel olarak yuksek maliyetlidir.
Bu yazi genel bilgilendirme amaclidir.
