Röntgen cihazı bulunduran her sağlık kuruluşu — hastaneden diş polikliniğine kadar — sağlık mevzuatının yanında ayrı bir düzenleyici otoritenin denetimindedir. Bu alanın kuralı, sağlık mevzuatındaki hiçbir hükme benzemez: net bir fayda sağlamayan hiçbir radyasyon uygulamasına izin verilemez. Yükümlülükler cihaz lisansıyla da bitmez; çalışanın dozu, hamilelik hâli ve işten ayrıldıktan sonraki takibi bile düzenlenmiştir. Bu rehber, alanın rejimini mevzuat dayanaklarıyla ele alır.
Radyasyon lisansı, doz takibi ve denetim savunmanız için destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Mevzuat çerçevesi ve otorite değişikliği
- Kapsam: hangi tesisler, hangi kaynaklar
- Üç temel ilke: gereklilik, optimizasyon, sınırlama
- NDK yetkilendirmesi: lisans, süre ve değişiklikler
- Doz sınırları ve özel durumlar
- Hamile ve emziren çalışanlar
- 35 saatlik çalışma ve sağlık izni
- Kişisel dozimetre ve merkezi doz kaydı
- Tıbbi muayene ve ayrılıştan sonraki takip
- Tıbbi ışınlamalar ve rehber düzeyler
- Tıbbi fizik uzmanı ve radyoterapi merkezleri
- Doz aşımında bildirim yükümlülüğü
- Kontrollü (denetimli) ve gözetimli alanlar
- Cihaz yaşam döngüsü ve devir
- İdari para cezaları ve ceza hükümleri
- Karara karşı hukuki yollar
- Sıkça sorulan sorular
Mevzuat Çerçevesi ve Otorite Değişikliği
Bu alanın en çok karışıklık doğuran yönü, düzenleyici otoritenin değişmiş olmasıdır. Yönetmelik Türkiye Atom Enerjisi Kurumu döneminde ve o Kurumun kanununa dayanılarak hazırlanmıştır; ancak yürütme yetkisi bugün Nükleer Düzenleme Kurumundadır. Bu durumun hukuki açıklaması 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunundadır: Kanuna göre yeni yönetmelikler yürürlüğe girene kadar mevcut düzenlemelerin uygulanmasına devam edilir (geçici m.1/2) ve mevzuatta Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna yapılan atıflar Nükleer Düzenleme Kurumuna yapılmış sayılır (m.26/2).
| Konu | Düzenleme |
|---|---|
| Temel metin | Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği (RG 24/3/2000, S. 23999) |
| Değişiklikler | RG 29/9/2004, S. 25598; RG 3/6/2010, S. 27600; bazı maddeleri RG 17/12/2020, S. 31337 ve RG 28/10/2023, S. 32353 ile mülga |
| Kanuni çerçeve | 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu (RG 8/3/2022, S. 31772) |
| Yetkilendirme | Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği (RG 28/10/2023, S. 32353) |
| İdari yaptırım | Nükleer Düzenleme Kurumu İdari Yaptırımlar Yönetmeliği (RG 24/1/2023, S. 32083); yıllık idari para cezası tebliği |
| Sağlık tesisi tarafı | İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik (RG 13/4/2023, S. 32162); Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği (RG 26/4/2022, S. 31821); Radyasyon Onkolojisi Hizmetleri Yönetmeliği (RG 16/12/2025, S. 33109) |
| Radyofarmasötik tarafı | Beşeri Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği ve NDK lisansı |
| Yargı yolu | 2577 sayılı İYUK; NDK idari para cezalarında 30 gün (7381 s.K. m.25/7) |
Kapsam: Hangi Tesisler, Hangi Kaynaklar
Yönetmeliğin amacı, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamaktır. Kapsamı ise geniş tutulmuştur: Yönetmelik, radyasyon güvenliğinin sağlanmasını gerektiren her türlü tesis ve radyasyon kaynağının tehlikelerine karşı alınması gereken tedbirleri ve yapılması gereken faaliyetlerle ilgili hususları kapsar.
Bir sınır da konulmuştur: bu Yönetmelik nükleer tesisler, nükleer yakıtlar, nükleer tesislerden çıkan radyoaktif atıklar ve nükleer maddelere ilişkin faaliyetleri kapsamaz.
| Uygulama | Kapsam |
|---|---|
| Röntgen ve görüntüleme cihazları | Kapsamda |
| Bilgisayarlı tomografi | Kapsamda |
| Diş hekimliğinde radyografi ve panoramik cihazlar | Kapsamda |
| Radyoterapi uygulamaları | Kapsamda |
| Nükleer tıp uygulamaları | Kapsamda |
| Nükleer tesisler ve nükleer maddeler | Kapsam dışı |
Üç Temel İlke: Gereklilik, Optimizasyon, Sınırlama
Radyasyondan korunma, üç temel ilke üzerine kuruludur ve bunlardan ilki doğrudan hukuki bir yasak içerir. Yönetmelikteki bu ilkeler (m.7) 7381 sayılı Kanunla kanun düzeyine de taşınmıştır: faaliyetlerin fayda sağlaması, dozların makul ölçüde mümkün olan en düşük düzeyde tutulması ve Kurumca belirlenen sınırların aşılmaması gerekir (m.3/2).
| İlke | İçeriği |
|---|---|
| Uygulamaların gerekliliği | Işınlanmanın zararlı sonuçları göz önünde bulundurularak, net bir fayda sağlamayan hiçbir radyasyon uygulamasına izin verilemez |
| Optimizasyon | Radyasyona maruz kalmaya sebep olan uygulamalarda dozun mümkün olan en düşük düzeyde tutulması |
| Doz sınırlaması | Kişilerin maruz kalacağı dozun belirlenen sınırları aşmaması |
NDK Yetkilendirmesi: Lisans, Süre ve Değişiklikler
7381 sayılı Kanunun temel kuralı açıktır: Kanun kapsamındaki faaliyetler Kurumdan yetki alınmadan yürütülemez; radyasyon tesislerinin işletilmesi ve radyasyon uygulamalarının yürütülmesi lisansa bağlıdır ve lisans yalnızca Türk vatandaşlarına veya Türk hukukuna göre kurulmuş tüzel kişilere verilir (m.4/1-2). Yetkilendirilen kişi güvenlik ve emniyetten birinci derecede sorumludur; işin bir kısmını dışarıdan hizmet alarak yaptırması bu sorumluluğu azaltmaz (m.5/3). Ayrıntılar Yetkilendirmeler Yönetmeliğindedir:
| Konu | Kural | Hüküm |
|---|---|---|
| Lisans süresi | Beş yıl; süre aşılmadığı, faaliyet yetki kapsamında kaldığı ve yetki koşulları sürdüğü müddetçe geçerlidir | m.19/9 |
| Yenileme | Lisans süresinin bitiminden önceki altı ay içinde başvurulur; başvurulmazsa lisans süre sonunda kendiliğinden sona erer | m.22 |
| Unvan ve adres değişikliği | Değişiklikten sonra en geç on beş gün içinde Kuruma başvuru | m.21/1 |
| Radyasyondan korunma sorumlusu değişikliği | Değişiklikten on beş gün önce başvuru; önceden bildirilemiyorsa değişiklikten sonra en geç yedi gün içinde | m.21/2 |
| Devir | Kaynak devri Kuruma bildirim ve devralanın lisans başvurusunun uygun bulunmasıyla yapılır; lisanssız kişiye kaynak teslim edilemez | m.29/2-3 |
| Faaliyete son verme | Kaynağın ihracı, iadesi, atık tesisine teslimi veya devrine ilişkin belgelerle lisans sonlandırılır; düzenleyici kontrolden çıkarma Kurum kararıyla olur | m.25-26 |
| Eski lisanslar | Yönetmelikten önce verilen lisanslar süreleri dolana kadar geçerlidir | Geçici m.1 |
Sağlık Bakanlığı mevzuatı da aynı şartı tekrarlar: radyasyon onkolojisi merkezlerinde radyasyon uygulamalarını yürütmek için NDK’dan gerekli yetkilerin alınması zorunludur ve cihaz ekleme, taşınma veya mekânsal tasarım değişikliği gibi koşullar değiştiğinde NDK’ya başvuru yapılmalıdır (Radyasyon Onkolojisi Hizmetleri Yönetmeliği m.8/5, m.10/3). Bakanlık ruhsatı ile NDK lisansı birbirinin yerine geçmez.
Doz Sınırları ve Özel Durumlar
Yönetmelik, radyasyon görevlileri ve toplum üyeleri için yıllık doz sınırlarını 10. maddede belirler. Radyasyon görevlileri için etkin doz ardışık beş yılın ortalaması olarak 20 mSv‘i, herhangi bir yılda 50 mSv‘i geçemez; toplum üyeleri için etkin doz yılda 1 mSv‘dir. Olağanüstü hâller için ayrı bir rejim vardır: özel durumlarda ışınlamaya maruz kalacak radyasyon görevlileri için doz sınırları da herhangi bir yılda 50 mSv’i geçemez (m.11).
Özel durum ışınlanmalarında kimlerin görevlendirilemeyeceği de sayılmıştır: yıllık etkin dozun beş katından fazla radyasyon dozu almış radyasyon görevlileri ile çocuk doğurma çağındaki radyasyon görevlileri, özel bir durum için planlanmış ışınlanmalarda görevlendirilemezler.
| Kişi veya organ | Yıllık sınır | Hüküm |
|---|---|---|
| Radyasyon görevlisi, etkin doz | Ardışık beş yıl ortalaması 20 mSv; herhangi bir yılda 50 mSv | m.10 |
| Radyasyon görevlisi, göz merceği | 150 mSv | m.10 |
| Radyasyon görevlisi, el, ayak ve cilt | 500 mSv | m.10 |
| Toplum üyesi, etkin doz | 1 mSv | m.10 |
| Toplum üyesi, göz merceği ve cilt | 15 mSv ve 50 mSv | m.10 |
| Özel durum ışınlanması | Herhangi bir yılda 50 mSv | m.11 |
| Yıllık etkin dozun beş katından fazla doz almış görevli; çocuk doğurma çağındaki görevli | Özel durum ışınlanmasında görevlendirilemez | m.11 |
Hamile ve Emziren Çalışanlar
Yönetmeliğin 12. maddesi, hamile radyasyon görevlileri için ayrı bir koruma rejimi kurar ve bunu çalışma hakkını koruyacak biçimde düzenler.
Kurala göre; hamileliği belirlenmiş kadın çalışan, çalışma şartlarının yeniden düzenlenebilmesi amacıyla yönetimi haberdar eder. Hamileliğin bildirilmesi kadın çalışanın çalışmasına engel teşkil etmez, gerekiyorsa çalışma koşulları yeniden düzenlenir. Bu nedenle doğacak çocuğun alacağı dozun mümkün olduğu kadar düşük düzeyde tutulması sağlanır ve toplum için belirlenen doz sınırlarına uyulur.
| Durum | Kural |
|---|---|
| Bildirim | Hamileliği belirlenmiş kadın çalışan yönetimi haberdar eder |
| Çalışma hakkı | Hamileliğin bildirilmesi çalışmaya engel teşkil etmez |
| Düzenleme | Gerekiyorsa çalışma koşulları yeniden düzenlenir |
| Çalışma alanı | Hamileliği belirlenmiş radyasyon görevlileri ancak gözetimli alanlarda çalıştırılır |
| Fetus koruması | Karın yüzeyi için hamilelik boyunca ilave eşdeğer doz sınırı 1 mSv |
| Emzirme dönemi | Radyoaktif kontaminasyon riski taşıyan işlerde çalıştırılmaz |
Hamilelik bildirimi sonrası düzenlemeyi doğru kurgulayalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
35 Saatlik Çalışma ve Sağlık İzni
Sağlık kuruluşlarında radyasyonla çalışanların çalışma düzeni NDK mevzuatında değil, Sağlık Bakanlığı tarafında düzenlenir. Esas metin, 13/4/2023 tarihli ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliktir (Karar Sayısı: 7077). Yönetmelik 3153 sayılı Kanunun 3. maddesine, 657 sayılı Kanunun 2 ve 103. maddelerine ve 3359 sayılı Kanunun ek 11. maddesine dayanır (m.3) ve 25/4/2022 tarihli önceki düzenlemenin yerini almıştır (m.11).
| Konu | Kural | Hüküm |
|---|---|---|
| Haftalık çalışma | Yalnızca iyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırma yapılan yerlerde ve bu işlerde çalışanlar için 35 saat | m.7/1 |
| Vardiya ve nöbet | Haftalık süreyi aşmamak kaydıyla vardiya veya nöbet şeklinde düzenlenebilir | m.7/3 |
| Koruyucu ekipman | Kontrollü alanlarda kişisel koruyucu ekipman ve dozimetre kullanımı zorunlu | m.7/1 |
| Sağlık kontrolü | İşe başlamadan önce ve yıllık; Ek-1 Sağlık Raporu Formu kullanılır | m.7/2 |
| Sağlık izni | Kontrollü alanda çalışanlara yıllık izne ek olarak; süre fiilen çalışılan süreye göre Ek-2 tablosundan belirlenir; mobil röntgen ve skopi kullananlar da yararlanır | m.8/1-2 |
| Doz aşımı | Doz sınırları aşılırsa sağlık izni kurumca hemen kullandırılır | m.8/3 |
| Kullanım | Bölünemez, yıl geçişlerinde üst üste kullanılamaz, sonraki yıla aktarılamaz; doğum, ölüm, evlilik ve yıllık izin süreleri hesaba katılmaz | m.8/4-5 |
| Yaptırım | Bina ve güvenlik hükümlerine aykırılıkta 3359 sayılı Kanunun ek 11. maddesi uygulanır | m.9/1 |
| Uyum süresi | Faaliyetteki merkezlerin radyasyon alanları yürürlükten itibaren beş yıl içinde uyumlu hâle getirilir | Geçici m.1 |
Kişisel Dozimetre ve Merkezi Doz Kaydı
Doz izleme, sistemin denetlenebilirliğinin temelidir. Yönetmeliğin 21. maddesine göre Çalışma Koşulu A durumunda görev yapan kişilerin kişisel dozimetre kullanması zorunludur.
Hizmetin kimden alınacağı ve sonucun nereye işleneceği de belirlenmiştir: dozimetri hizmeti, Kurum ve Kurum tarafından uygun görülen kuruluşlar tarafından verilir ve dozimetrik değerlendirme sonuçları merkezi doz kayıt sistemine işlenir. Dozimetri hizmeti verecek kuruluşların uygunluk ölçütleri ile çalışma usul ve esasları Kurum tarafından belirlenir.
| Unsur | Kural | Pratik sonuç |
|---|---|---|
| Kim | Çalışma Koşulu A durumunda görev yapanlar | Zorunlu kullanım |
| Ne | Kişisel dozimetre | Bireysel izleme |
| Hizmeti veren | Kurum ve Kurum tarafından uygun görülen kuruluşlar | Tedarikçi seçimi sınırlı |
| Kayıt | Sonuçlar merkezi doz kayıt sistemine işlenir | Kuruluş dışı ve kalıcı kayıt |
Tıbbi Muayene ve Ayrılıştan Sonraki Takip
Yönetmelik, işverene çalışanın sağlığına ilişkin ayrıntılı yükümlülükler yükler. Tıbbi gözetime ilişkin 23. maddeye göre radyasyon görevlilerinin işe başlamadan önce ve çalıştıkları süre boyunca yılda en az bir kez tıbbi muayeneleri yaptırılır; Sağlık Bakanlığının 2023 Yönetmeliği de aynı kontrolü Ek-1 formuyla zorunlu tutar (m.7/2). Bu yükümlülükler arasında en dikkat çekici olanı, iş ilişkisi sona erdikten sonra bile devam eden yükümlülüktür.
- İşe giriş. İşe alınacak radyasyon görevlilerinin sağlık durumunun yapacağı işe uygun olduğu hakkında sağlık raporu alınmasını sağlamak.
- Periyodik muayene. Çalıştıkları süre içinde Yönetmeliğin ilgili maddesine göre tıbbi muayenelerini yaptırmak.
- Bilgilendirme. Işınlanacak kişileri korumak üzere her türlü önlemi almak ve ışınlanmaya maruz kalacak radyasyon görevlisine, bu önlemler ile uygulamanın olası tehlikeleri hakkında bilgi vermek.
- Ayrılış sonrası takip. Radyasyon görevlilerinin istifa, emeklilik ve sağlık gibi nedenlerle görevlerinden ayrılmaları hâlinde, muayene sonucunda hekim tarafından gerekli görüldüğü takdirde radyasyon etkisi ile ortaya çıkabilecek durumların takibi veya tedavisine devam edilmesini sağlamak.
Tıbbi Işınlamalar ve Rehber Düzeyler
Yönetmelik, hastanın maruz kaldığı ışınlamayı ayrıca düzenler. Rehber düzey; aşılması hâlinde önlem alınmasını gerektirebilen doz düzeyi olarak tanımlanır ve tıbbi uygulamalarda öngörülen rehber düzeyler Yönetmeliğin 28. maddesinde belirtilmiştir.
| Kavram | Tanımı |
|---|---|
| Rehber düzey | Aşılması hâlinde önlem alınmasını gerektirebilen doz düzeyi |
| Tıbbi uygulamalarda rehber düzey | Yönetmeliğin 28. maddesinde |
| Kronik ışınlanmalarda rehber düzey | Yönetmeliğin 37. maddesinde |
| Eylem düzeyi | Sürekli ışınlanmalar veya tehlike durumunda iyileştirici veya koruyucu eylemlerin yapılacağı düzey |
| Müdahale düzeyi | Kurumca önceden belirlenen ve aşılması durumunda müdahaleyi gerektiren değerler |
Tıbbi Fizik Uzmanı ve Radyoterapi Merkezleri
Yönetmelik, alanın teknik sorumlusu olarak tıbbi fizik uzmanlarını tanımlar. Tanıma göre tıbbi fizik uzmanları; Kurum tarafından aranacak koşulları özel yönetmeliklerinde belirtilen ve tıbbi uygulama alanlarına göre radyoterapi, radyoloji ve nükleer tıp fizikçisi olarak isimlendirilen kişilerdir.
| Alan | Uzman |
|---|---|
| Radyoterapi | Radyoterapi fizikçisi |
| Radyoloji | Radyoloji fizikçisi |
| Nükleer tıp | Nükleer tıp fizikçisi |
Radyoterapi merkezleri için yeni yönetmelik: Radyoterapi merkezlerinde Sağlık Bakanlığı tarafında 16.12.2025 tarihli ve 33109 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Onkolojisi Hizmetleri Yönetmeliği uygulanır; bu Yönetmelik 25.04.2023 tarihli ve 32171 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan önceki yönetmeliğin yerini almıştır. Yönetmelik 3153 sayılı Kanun, 3359 sayılı Kanun ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine dayanır; merkezler yalnızca hastane bünyesinde açılabilir ve merkez açılmadan veya yeni cihaz eklenmeden önce Bakanlıktan ön izin alınması şarttır (m.6). Merkezde en az bir sağlık (medikal) fizikçisi ve en az iki radyoterapi teknikeri bulunması öngörülür. Radyoloji birimleri için ise 26/4/2022 tarihli ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyoloji Hizmetleri Yönetmeliği uygulanır. Hastaya fazla doz verilmesi ve radyasyon yanığında sorumluluk için kemoterapi ve radyoterapi hataları rehberimize bakabilirsiniz.
Doz Aşımında Bildirim Yükümlülüğü
Yönetmelik, doz sınırlarının aşılması hâlinde işverene açık bir bildirim yükümlülüğü getirir: Kurum tarafından belirlenen referans seviyeleri veya doz seviyelerinin aşılması veya aşılmasından şüphe duyulması hâlinde Kuruma haber vermek ve Kurum tarafından önerilen önlemleri almak.
| Durum | Yükümlülük |
|---|---|
| Seviyelerin aşılması | Kuruma haber vermek |
| Aşılmasından şüphe duyulması | Kuruma haber vermek |
| Kurum önerisi | Önerilen önlemleri almak |
| Radyoaktif madde salınımı | İlgili hükümler çerçevesinde tedbir |
Yönetmelik ayrıca bir mutlak yasak da içerir: radyoaktif madde içeren oyuncaklar, kırtasiye malzemeleri, giysiler, kozmetikler, ev eşyaları ve benzeri malzemelerin ithali, ihracı, imali, bulundurulması, kullanılması ve depolanması yasaktır. Bu yasak, tüketici ürünleri tarafında piyasa gözetimi ve denetimi mevzuatıyla birlikte işler.
Kontrollü (Denetimli) ve Gözetimli Alanlar
Radyasyon güvenliği, mekânsal bir düzenleme de gerektirir. Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği radyasyon alanlarını sınıflandırır (m.15). Sağlık tesisleri bakımından ölçülebilir eşikleri ise Sağlık Bakanlığının 2023 Yönetmeliğindeki tanımlar verir (m.4).
| Alan | Tanım ve eşik | Sonucu |
|---|---|---|
| Kontrollü (denetimli) alan | Radyasyonla çalışanların yıllık doz sınırlarının onda üçünden fazlasına maruz kalabileceği; özel koruma kurallarının uygulandığı, girişleri kontrol edilen alan | Kişisel doz izlemesi; koruyucu ekipman ve dozimetre zorunlu; sağlık izni bu alanda çalışmaya bağlı |
| Gözetimli alan | Kontrollü alan sayılmayan; yıllık doz sınırlarının yirmide birinin aşılma olasılığı bulunan ancak onda üçünün aşılması beklenmeyen alan | Kişisel doz ölçümü gerekmez, alan düzenli izlenir; hamile görevliler ancak burada çalıştırılır |
| Radyasyon alanı | Planlanmış ışınlanmalar nedeniyle halk için belirlenen yıllık doz sınırlarının üzerinde ışınlanma olasılığı bulunan alan | Bina ve güvenlik şartlarına tabi; beş yıllık uyum süresi |
| Erişim | Yetkisiz kişilerin girişinin önlenmesi | İşaretleme ve fiziki tedbir |
Cihaz Yaşam Döngüsü ve Devir
Radyasyon kaynağı içeren cihazlar, satın alınmasından elden çıkarılmasına kadar izlenir. Bu, sağlık kuruluşları bakımından ihmal edilen bir yükümlülük alanıdır.
- Edinme. Cihazın kuruluş adına ve lisans kapsamında edinilmesi; lisanssız kişiye kaynak teslim edilemez (Yetkilendirmeler Yönetmeliği m.29/3).
- Kayıt. Kaynağın ve cihazın envanterde izlenmesi ve kayıtların tutulması.
- Yer ve tasarım değişikliği. Cihaz ekleme, taşınma veya mekânsal tasarım değişikliğinde hem Sağlık Bakanlığı izni hem NDK başvurusu.
- Devir. Kaynak devri Kuruma bildirim ve devralanın lisans başvurusunun uygun bulunmasıyla yapılır (m.29/2).
- Elden çıkarma. Kaynağın ihracı, iadesi, atık tesisine teslimi veya devriyle lisansın sonlandırılması ve düzenleyici kontrolden çıkarılma (m.25-26).
İdari Para Cezaları ve Ceza Hükümleri
7381 sayılı Kanun, yetkisiz faaliyet ve mevzuata aykırılık için ağır idari para cezaları öngörür (m.25/1). Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; Kurumun 11/12/2025 tarihli ve 33104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğine göre 2026 yılında uygulanacak tutarlar şunlardır:
| Aykırılık | Radyasyon tesisleri | Radyasyon uygulamaları ve diğer faaliyetler |
|---|---|---|
| Lisans almadan faaliyet (m.25/1-a) | 8.722.020 – 87.175.542 TL | 178.648 – 1.748.231 TL |
| Mevzuata, Kurum kararlarına veya yetki koşullarına aykırılık (m.25/1-c) | 874.115 – 4.070.698 TL | 25.518 – 178.648 TL |
| Gerçeğe aykırı belge veya yanıltıcı bilgi; yetkiyi etkileyen değişikliği bildirmeme (m.25/1-ç) | 8.722.020 – 87.175.542 TL | 178.648 – 1.748.231 TL |
Cezayı ağırlaştıran ve hafifleten kurallar da Kanunda ve NDK İdari Yaptırımlar Yönetmeliğindedir. Kurum aykırılığın giderilmesi için uygun bir süre verir; süre içinde giderilmezse ceza her defasında bir önceki cezanın iki katı uygulanır (Kanun m.25/2; Yönetmelik m.23/1). Halk veya çevre sağlığını tehdit eden aykırılıkta ve iki yıl içinde tekrar hâlinde ceza bir kat artırılır (m.25/3, 25/8). Ceza belirlenirken zarar, riskin ağırlığı, iyi niyet, kasıt, önceki davranışlar, haksız kazanç ve ekonomik durum gözetilir (Yönetmelik m.7/2). Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; süresinde ödemede yüzde 25 indirim uygulanır ve başvuru hâlinde dört eşit taksit mümkündür (m.24).
Karara Karşı Hukuki Yollar
Lisans başvurusunun reddi, lisansın iptali veya askıya alınması, faaliyetin durdurulması ve denetim sonucu uygulanan idari yaptırımlar kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemdir.
| İşlem | Merci | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Lisans başvurusunun reddi | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m.2, m.7 |
| Lisansın kısıtlanması, askıya alınması veya iptali | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m.2, m.7; 7381 s.K. m.25 |
| Faaliyetin durdurulması | İdare mahkemesi | Altmış gün | İYUK m.2, m.7 |
| Ön tespit raporuna savunma | Kurum | Tebliğden itibaren 30 gün; bir defaya mahsus en fazla 30 gün ek süre | NDK İdari Yaptırımlar Yönetmeliği m.8/3 |
| NDK idari para cezası | İdare mahkemesi | Tebliğden itibaren 30 gün | 7381 s.K. m.25/7; Yönetmelik m.27 |
| Tahsilat | — | Dava tahsilatı durdurmaz; dava süresi içinde banka teminat mektubu verilirse durur | 7381 s.K. m.25/7 |
| Sağlık izni ve çalışma süresi uyuşmazlığı | Memurlar için idari yargı; işçiler için iş mahkemesi | İlgili süreler | 2023 Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği m.7-8 |
| Yönetmelik hükmüne karşı dava | Danıştay | Altmış gün; uygulama işlemiyle birlikte de | İYUK m.7/4 |
| Meslek hastalığı ve tazminat | Adli yargı | Genel hükümler | İş ve tazminat mevzuatı |
| Yürütmenin durdurulması | İdare mahkemesi | Dilekçeyle veya sonradan | İYUK m.27 |
Dilekçede ileri sürülecek başlıca iptal sebepleri:
- Otorite ve dayanak. İşlemin mülga teşkilat mevzuatına veya yetkisiz birime dayandırılması.
- Tespit. Hangi doz seviyesinin, hangi ölçümle ve hangi tarihte aşıldığının gösterilmemesi.
- Ölçüm. Dozimetrik değerlendirmenin Kurumca uygun görülmüş bir kuruluşça yapılmamış olması.
- Bildirim. Süresinde yapılan bildirimin gözetilmemesi.
- Nitelendirme. Kapsam dışı bir faaliyetin bu Yönetmelik kapsamında değerlendirilmesi.
- Savunma ve süre. Ön tespit raporunun tebliğ edilmemesi, otuz günlük savunma süresinin tanınmaması veya giderme için uygun süre verilmeden ceza kesilmesi.
- Kademelendirme. Cezanın Yönetmeliğin 7. maddesindeki ölçütler (zarar, risk, iyi niyet, kasıt, ekonomik durum) tartışılmadan üst sınırdan belirlenmesi.
- Ölçülülük. Giderilebilir bir eksiklikte doğrudan lisans iptaline veya faaliyet durdurmaya gidilmesi.
Yürütmenin durdurulması talebinde İYUK m. 27 uyarınca işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartları birlikte aranır. Bu dosyalarda zarar hızla somutlaşır: görüntüleme veya radyoterapi faaliyetinin durmasıyla tedavisi süren onkoloji hastalarının seanslarının kesintiye uğraması, tanı süreçlerinin aksaması, cihaz yatırımının atıl kalması ve personel istihdamının sürdürülememesi. Bu kalemler; hasta ve seans listeleri, cihaz yatırım belgeleri ve iş sözleşmeleriyle birlikte dosyaya konmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Radyasyon güvenliği hangi mevzuata tabi?
Temel metin 24/3/2000 tarihli ve 23999 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğidir; hükümlerini bugün Nükleer Düzenleme Kurumu yürütür. 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu, yeni yönetmelikler çıkana kadar mevcut düzenlemelerin uygulanacağını öngörür (geçici m.1/2). Lisans işlemleri 28/10/2023 tarihli Yetkilendirmeler Yönetmeliğine tabidir.
Kapsam neleri içerir?
Radyasyon güvenliğinin sağlanmasını gerektiren her türlü tesis ve radyasyon kaynağını kapsar; nükleer tesisler, nükleer yakıtlar, nükleer tesislerden çıkan radyoaktif atıklar ve nükleer maddelere ilişkin faaliyetleri kapsamaz.
Gereksiz görüntüleme mevzuata aykırı mı?
Temel ilkelerden uygulamaların gerekliliği ilkesine göre, ışınlanmanın zararlı sonuçları göz önünde bulundurularak net bir fayda sağlamayan hiçbir radyasyon uygulamasına izin verilemez.
Radyasyon görevlisi için yıllık doz sınırı nedir?
Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinin 10. maddesine göre etkin doz ardışık beş yılın ortalaması olarak 20 mSv’i, herhangi bir yılda 50 mSv’i geçemez. Göz merceği için 150 mSv, el, ayak ve cilt için 500 mSv sınırı vardır; toplum üyeleri için etkin doz yılda 1 mSv’dir.
Hamilelik bildirimi çalışmaya engel mi?
Hayır. Hamileliği belirlenmiş kadın çalışan çalışma şartlarının yeniden düzenlenebilmesi amacıyla yönetimi haberdar eder; hamileliğin bildirilmesi kadın çalışanın çalışmasına engel teşkil etmez, gerekiyorsa çalışma koşulları yeniden düzenlenir.
Hamile çalışan için ilave doz sınırı nedir?
Hamileliği belirlenmiş radyasyon görevlileri ancak gözetimli alanlarda çalıştırılır ve fetusu korumak amacıyla karın yüzeyi için hamilelik boyunca ilave eşdeğer doz sınırı 1 mSv’dir.
Emzirme dönemindeki çalışanlar için kural nedir?
Emzirme dönemindeki kadın çalışanlar, radyoaktif kontaminasyon riski taşıyan işlerde çalıştırılmaz.
Radyasyon çalışanlarının haftalık çalışma süresi ve sağlık izni nedir?
İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırma yapılan yerlerde çalışanların haftalık çalışma süresi 35 saattir. Kontrollü alanda çalışanlara yıllık izne ek olarak, fiilen çalışılan süreye göre sağlık izni verilir; izin bölünemez ve sonraki yıla aktarılamaz (2023 Yönetmeliği m.7-8).
Kişisel dozimetre zorunlu mu?
Çalışma Koşulu A durumunda görev yapan kişilerin kişisel dozimetre kullanması zorunludur; dozimetri hizmeti Kurum ve Kurumca uygun görülen kuruluşlarca verilir ve sonuçlar merkezi doz kayıt sistemine işlenir.
Çalışan işten ayrıldıktan sonra yükümlülük sürer mi?
Radyasyon görevlilerinin istifa, emeklilik ve sağlık gibi nedenlerle ayrılmaları hâlinde, muayene sonucunda hekim tarafından gerekli görüldüğü takdirde radyasyon etkisiyle ortaya çıkabilecek durumların takibi veya tedavisine devam edilmesinin sağlanması gerekir.
Doz aşımında ne yapılır?
Kurum tarafından belirlenen referans seviyeleri veya doz seviyelerinin aşılması veya aşılmasından şüphe duyulması hâlinde Kuruma haber verilir ve Kurum tarafından önerilen önlemler alınır.
Lisanssız röntgen cihazı kullanmanın yaptırımı nedir?
7381 sayılı Kanuna göre lisans almadan radyasyon uygulaması yürütmek 2026 yılı için 178.648 TL ile 1.748.231 TL arasında idari para cezasını ve ayrıca bir yıldan dört yıla kadar hapis ile bin güne kadar adli para cezasını gerektirir (m.24, m.25).
Dosyanızı Değerlendirelim
Radyasyon güvenliği, sağlık kuruluşlarının en teknik ve en çok ihmal edilen uyum alanıdır. Üç nokta öne çıkar: gereklilik ilkesi gereksiz görüntülemeyi doğrudan mevzuata aykırı hâle getirir; hamilelik bildirimi işten uzaklaştırma sebebi değildir, işverenin yapması gereken çalışma koşullarını yeniden düzenlemektir; ve doz seviyelerinin aşılmasından şüphe duyulması bile bildirim yükümlülüğü doğurur. Üstelik çalışanın işten ayrılmasıyla sorumluluk bitmez. Bürom; sağlık kuruluşları ve radyasyon görevlileri için lisans süreçleri, denetim savunması, meslek hastalığı ve tazminat uyuşmazlıklarında hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.
Doz kayıtlarınızı ve görevlendirme listelerinizi karşılaştıralım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
- Radyofarmasötikler — ürün tarafındaki NDK lisansı rejimi
- Özel Hastane Açmak ve Devretmek — görüntüleme ünitelerinin kuruluş rejimi
- Ağız ve Diş Sağlığı Kuruluşları — panoramik ve periapikal cihazlar
- Hastane Afet ve Acil Durum Planı — radyasyon acil durumunun hastane planındaki yeri
- Tıbbi Atık — sağlık mevzuatı dışındaki bir diğer uyum alanı
- Tıbbi Cihaz Piyasaya Arz — görüntüleme cihazlarının ürün rejimi
- Malpraktis Rehberleri — endikasyon ve aydınlatma tartışması
- Yürütmenin Durdurulması — lisans iptali ve faaliyet durdurmada
- Kemoterapi ve radyoterapi hataları: yanlış doz, ekstravazasyon, radyasyon yanığı
