Muayenehane Açmak ve Serbest Çalışmak: Hekim Nerede Çalışabilir, Nasıl Açar?

Hekimin nerede çalışabileceği, Türk hukukunda göründüğünden çok daha katı bir düzene bağlıdır. Uygulamada en sık sorulan sorular şunlardır: Aynı anda iki yerde çalışabilir miyim? Kamuda çalışırken muayenehane açabilir miyim? Muayenehanem varken bir hastanede ameliyat yapabilir miyim?

Bu soruların cevabı tek bir maddede, üç bentli bir sistemde saklıdır. Sistem kavranmadan yapılan her düzenleme — sözleşme, ortaklık, kadro planı — sonradan çalışma belgesinin iptaline kadar gidebilir.

Bu rehber iki kısımdan oluşuyor: hekimin çalışma yerleri rejimi ve bir sağlık kuruluşunun açılış, uygunluk belgesi ve ruhsat süreci.

Temel Kural: Üç Bentli Sistem

Kanun, tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanların mesleklerini icra edebilecekleri yerleri üç bent hâlinde saymıştır:

Bu sayım; Devlet Memurları Kanunu, Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu, Yükseköğretim Kanunu ve Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu’nun ilgili maddeleri saklı kalmak kaydıyla yapılmıştır.

Branş bazında sözleşme nüansı

Kanun ince bir ayrım daha yapar: bu maddenin uygulanması bakımından, Sosyal Güvenlik Kurumunca branş bazında sözleşme yapılan özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversiteleri, yalnızca sözleşme yaptıkları branşlarda (b) bendi kapsamında kabul edilir.

Dolayısıyla bir kuruluşun “SGK’lı” olması tek başına yeterli değildir; hekimin kendi branşında sözleşme bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı hastane, bir branş için (b), başka bir branş için (c) bendi kapsamında olabilir.

Serbest çalışan hekimin ameliyat yapabilmesi

Sistemin en çok işe yarayan istisnası budur:

İşyeri Hekimliği: Ayrı ve Sınırlı Bir İzin

Kanun, kamu kurumlarında çalışan hekimlere dar bir kapı açar:

• Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile hekimleri; kurum ve kuruluşlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle, aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabilir.
• Döner sermayeli sağlık kuruluşları ise kurumsal olarak iş yeri hekimliği hizmeti verebilir.
• Tabipler, iş yeri hekimliği eğitimi alma ve belgeye sahip olma şartı aranmaksızın, 10’dan az işçi çalıştıran az tehlikeli iş yerlerinin iş yeri hekimliği görevini yapabilir.

Üç şart birliktedir: yöneticilik bulunmaması, mesai dışı olması ve kurum izni. Bunlardan biri eksikse izin geçersizdir.

Ticaret yasağı

Kanunun ilk fıkrası hâlâ yürürlüktedir: sanatını icra etmek üzere bir mahalde kayıtlı olan tabibin bizzat dükkân ve mağaza açmak suretiyle her türlü ticaret yapması yasaktır. Bu hüküm, muayenehane bünyesinde ürün satışına dayalı yapılar kurulurken göz ardı edilmemelidir.

Muayenehane Açılışı: İki Ayrı Yükümlülük

Muayenehane açan hekimin karşılaması gereken iki farklı yükümlülük vardır. Biri kanundan, diğeri yönetmelikten doğar.

1. Kanuni bildirim yükümlülüğü

Bildirim, mahallin en büyük sıhhiye memuruna yapılır. Bu yükümlülüklere uymayan tabiplere kanunda öngörülen idari para cezası uygulanır.

2. Uygunluk belgesi süreci

Ayakta teşhis ve tedavi yapılan özel sağlık kuruluşlarına ilişkin yönetmelikte muayenehane, bir tabip tarafından mesleğini serbest olarak icra etmek üzere müstakilen açılan ve yönetmelikte belirlenen asgari şartları taşıyan sağlık kuruluşu olarak tanımlanmıştır.

Süreç şöyle işler:

• Muayenehane açacak tabipler, yönetmelik ekinde belirtilen belgelerle birlikte Müdürlüğe başvurur.
• Müdürlük, açılmak istenen muayenehanenin yönetmelik ekindeki şartları taşıyıp taşımadığını yerinde inceler.
• Uygun görülen ve şartları sağlayan muayenehane için tabipler adına Müdürlük tarafından uygunluk belgesi düzenlenir.

Tıp Merkezi ve Poliklinik: Planlama Duvarı

Muayenehanenin ötesine geçildiğinde tablo değişir. Burada planlama devreye girer ve serbestlik ciddi biçimde daralır.

Yönetmelikte tıp merkezi kadrolarının, Bakanlıkça belirlenen sağlık hizmet bölgelendirmesine göre planlanan tabip ve uzman sayısı ile hizmet ihtiyacı dikkate alınarak Bakanlıkça belirleneceği ve yatırım listesinde ilan edileceği düzenlenmiştir. Tıp merkezleri, Bakanlıkça belirlenen kadrolarında en az dört klinisyen uzmanla açılır ve faaliyete geçtikleri tarihten itibaren iki yıl içinde kadrolarını tamamlayabilir.

Ruhsat süreci ve otuz günlük itiraz

Bu otuz günlük süre, uygulamada en sık kaçırılan haktır. İdari yargı yoluna gitmeden önce bu itirazın kullanılması, hem dosyanın olgunlaşmasını hem de eksikliklerin giderilmesini sağlar.

Kadro dışı geçici çalışma: hak kime aittir?

Yönetmelikte önemli bir nitelendirme yer alır: kadro dışı geçici çalışma hükümleri tabiplere yönelik bir hak olup, özel sağlık kuruluşuna müktesep kadro hakkı vermez. Müdürlükçe kadro dışı geçici çalışan tabip adına personel çalışma belgesi düzenlenir.

Bu nitelendirme, kuruluş ile hekim arasındaki uyuşmazlıklarda belirleyicidir: hekim ayrıldığında kuruluş, o çalışmadan doğan bir kadro hakkı iddia edemez.

Ayrıca, yurt dışında en az iki yıl süreyle mesleğini icra eden tabipler için — ücretli veya ücretsiz izinli sayılarak yurt dışına gönderilen kamu görevlisi tabipler ile mevzuattan kaynaklanan yükümlülüğü bulunanlar hariç olmak üzere — yurda dönüşte, tercih edecekleri muayenehaneler hariç planlama kapsamındaki kuruluşlarda bir kereye mahsus olmak üzere planlamadan istisna tutularak kadro dışı geçici çalışma imkânı öngörülmüştür.

Kuruluş içinde başka işyeri bulunamaz

Yönetmelikte, sağlık kuruluşu içinde başka bir amaçla işyeri bulunamayacağı ve sağlık kuruluşu alanlarının üçüncü kişilere farklı amaçlarla kiralanamayacağı düzenlenmiştir. Bu hüküm, kuruluş bünyesinde kurulan ticari alanlar bakımından doğrudan uygulanır ve kanundaki ticaret yasağıyla birlikte değerlendirilir.

Tanıtım: Kanun ve Yönetmelik Birlikte Okunur

Kanun, icrayı sanat eden tabiplerin hasta kabul ettikleri mahal ile muayene saatlerini ve ihtisaslarını bildiren ilanlar tertibine mezun olduğunu, diğer suretlerle ilan, reklam ve saire yapmalarının yasak olduğunu düzenler.

Bu çerçeve, 2025 tarihli tanıtım yönetmeliğiyle önemli ölçüde genişletilmiş ve ayrıntılandırılmıştır. Sosyal medya, görsel içerik ve fiyat paylaşımına ilişkin güncel kurallar için sağlıkta reklam yasağı: tanıtım ve bilgilendirme kuralları rehberine bakınız.

Yaptırımlar: Üç Ayrı Ağırlık Kademesi

Kuruluş tarafındaki denetim ve yaptırım merdiveni, savunma ve itiraz süreleriyle birlikte hastane ve sağlık kuruluşu şikâyeti: denetim ve idari yaptırım rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Yetkisiz kişilerce yapılan uygulamalar bakımından dolgu, botoks ve lazer uygulamalarında yetkisiz uygulama rehberi incelenmelidir.

Mesleğin icrasına engel hâller

Kanun, hekimlik ve diş hekimliği mesleğinin icrası için; Türk Ceza Kanunu’nda belirtilen süreler geçmiş olsa bile, kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da sayılan belirli suçlardan — devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık — hapis cezasına mahkûm olmamayı arar.

Ayrıca, icrayı sanata mani ve gayrikabili şifa bir akıl hastalığı ile malul olduğu muayeneyle anlaşılan tabipler, Sağlık Bakanlığının teklifi ve Sağlık Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla icrayı sanattan menolunur.

Dilekçe Örneği 1 — Muayenehane Uygunluk Belgesi Başvurusu

Dilekçe Örneği 2 — Ruhsat veya Kadro Talebinin Reddine İtiraz

Dilekçe Örneği 3 — İdari Para Cezasının İptali İçin Dava

Sık Yapılan Beş Hata

Sonuç

Hekimin çalışma rejimi, üç bentli bir sistem üzerine kuruludur ve sistemin belirleyici kuralı tektir: çoklu çalışma aynı bent içinde serbest, bentler arasında kural olarak kapalıdır. Serbest çalışan hekime tanınan istisna ise iki şarta bağlıdır — bedelin hasta tarafından karşılanması ve Kurumdan talep edilmemesi.

Muayenehane açılışında iki ayrı yükümlülük birlikte işler: kanuni bildirim ve uygunluk belgesi. Tıp merkezi ve poliklinik düzeyine geçildiğinde ise planlama ve kadro duvarı devreye girer; bu aşamada ruhsat işlemine karşı tanınan otuz günlük itiraz hakkı mutlaka kullanılmalıdır.

Yaptırım tarafında ise kademe nettir: kurallara riayetsizlik idari para cezası, diplomasız icra ise doğrudan hapis cezası doğurur. Kuruluş düzeyindeki aykırılıklar ayrıca faaliyet durdurma ve ruhsat iptaline kadar gidebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hekim hangi kuruluşlarda çalışabilir?

Kanunda üç bent sayılmıştır: kamu kurum ve kuruluşları; SGK ve kamu kurumlarıyla sözleşmeli çalışan özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversiteleri; SGK ve kamu kurumlarıyla sözleşmesi bulunmayan özel kuruluşlar, sözleşmesiz vakıf üniversiteleri ve serbest meslek icrası.

Aynı anda birden fazla yerde çalışabilir miyim?

Çalışılabilir. Ancak Sağlık Bakanlığınca yapılan istihdam planlamaları çerçevesinde ve ikinci fıkranın her bir bendi kapsamında olmak kaydıyla, yani aynı bent içinde kalmak şartıyla birden fazla kurum ve kuruluşta çalışılabilir.

Kuruluşun SGK’lı olması yeterli mi?

Yeterli değildir. Kurumca branş bazında sözleşme yapılan özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversiteleri, yalnızca sözleşme yaptıkları branşlarda ikinci bent kapsamında kabul edilir. Bu nedenle hekimin kendi branşında sözleşme bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Muayenehanem varken bir hastanede işlem yapabilir miyim?

Mesleğini serbest olarak icra edenler; hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve Sosyal Güvenlik Kurumundan talep edilmemek kaydıyla, ikinci bent kapsamındaki sağlık kuruluşlarında da hastalarının teşhis ve tedavisini yapabilir. İki şart birlikte aranır.

Kamuda çalışırken işyeri hekimliği yapabilir miyim?

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan ve yöneticilik görevi bulunmayan tabipler ile aile hekimleri; kurumlarındaki çalışma saatleri dışında ve kurumlarının izniyle, aylık otuz saati geçmemek üzere işyeri hekimliği yapabilir.

İşyeri hekimliği belgesi olmadan çalışılabilir mi?

Tabipler, işyeri hekimliği eğitimi alma ve belgeye sahip olma şartı aranmaksızın, 10’dan az işçi çalıştıran az tehlikeli işyerlerinin işyeri hekimliği görevini yapabilir.

Muayenehane açılışında hangi bildirimi yapmalıyım?

Hasta kabulüne başlandığından itibaren en çok bir hafta içinde; isim ve hüviyet, diploma tarih ve numarası, muayenehane olarak kullanılan mahal ile varsa ihtisas vesikaları mahallin en büyük sıhhiye memuruna kaydettirilir. Nakil hâlinde en az yirmi dört saat önce ihbar gerekir.

Muayenehaneyi kapatırsam ne yapmalıyım?

Mahalli terk eden veya herhangi bir sebeple muayenehanesini kapatarak sanat icrasından vazgeçen tabip, en az yirmi dört saat önce kayıtlı olduğu sıhhiye dairesine müracaat ederek kaydına işaret ettirir.

Uygunluk belgesi nasıl alınır?

Muayenehane açacak tabipler yönetmelik ekinde belirtilen belgelerle Müdürlüğe başvurur. Müdürlük, açılmak istenen muayenehanenin aranan şartları taşıyıp taşımadığını yerinde inceler ve uygun görülen muayenehane için tabip adına uygunluk belgesi düzenlenir.

Aynı dairede kaç hekim muayenehane açabilir?

Her tabip için ayrı muayene odası bulunması ve uzmanlık dalının gerektirdiği şartların sağlanması kaydıyla, aynı dairede en fazla üç tabip muayenehane faaliyeti gösterebilir.

Tıp merkezi açmak için kaç uzman gerekir?

Tıp merkezleri, Bakanlıkça belirlenen kadrolarında en az dört klinisyen uzmanla açılır ve faaliyete geçtikleri tarihten itibaren iki yıl içinde kadrolarını tamamlayabilirler. Kadrolar sağlık hizmet bölgelendirmesine göre Bakanlıkça belirlenir ve yatırım listesinde ilan edilir.

Ruhsat talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Başvuru sahibine ruhsat işlemine karşı otuz gün içinde Bakanlığa itiraz hakkı tanınmıştır. Ayrıca idari yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır.

Kadro dışı geçici çalışma kuruluşa kadro hakkı verir mi?

Vermez. Yönetmelikte kadro dışı geçici çalışma hükümlerinin tabiplere yönelik bir hak olduğu ve özel sağlık kuruluşuna müktesep kadro hakkı vermediği açıkça düzenlenmiştir.

Diplomasız kişi hasta bakarsa ne olur?

Diploması olmadığı hâlde, menfaat temin etmek amacına yönelik olmasa bile hasta tedavi eden veya tabip unvanını takınan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Diş hekimliğinde ise meslek icrası durdurulur ve üç yıldan beş yıla kadar hapis öngörülmüştür.