Terekede bir dükkân, atölye veya depo varsa, mirasçıların gördüğü şey binadır. Oysa o işletmenin değerinin büyük kısmı içindekilerdedir: raflardaki mal, tezgâhtaki cihaz, defterlerdeki alacak. Ve bunların hepsi hareketlidir. Vefatın ardından envanter çıkarılmazsa, işletmenin gerçek büyüklüğü bir daha ortaya konamaz.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.589 | Terekenin korunması önlemleri |
| 4721 s. TMK | m.590 | Defter tutulması ve mühürleme |
| 4721 s. TMK | m.591 | Terekenin resmen yönetilmesi |
| 4721 s. TMK | m.619 vd. | Resmî defter tutulması |
| 4721 s. TMK | m.640 | Miras ortaklığı ve temsilci |
| 4721 s. TMK | m.637 | Miras sebebiyle istihkak |
| 4721 s. TMK | m.673 | Denkleştirmede değerleme |
| 4721 s. TMK | m.565/son | Tenkiste değerleme |
| 6102 s. TTK | m.11 | Ticari işletme ve devri |
| 6102 s. TTK | m.64 vd. | Defter tutma yükümlülüğü |
| 6102 s. TTK | m.83 vd. | Envanter ve değerleme |
| 213 s. VUK | m.186 vd. | Envanter ve bilanço |
| 6100 s. HMK | m.266 vd., 400 vd. | Bilirkişi ve delil tespiti |
İşletme envanterinizi ivedilikle tespit ettirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Neden Acil? Üç Hızlı Erime
İşletme terekesinde zaman, diğer miras dosyalarına göre çok daha hızlı işler.
İşletme terekesinde değer erimesi
| Değer | Erime biçimi | Süre |
|---|---|---|
| Stok | Satılır, tükenir, bozulur | Haftalar |
| Demirbaş | Taşınır, kaybolur, bakımsız kalır | Aylar |
| Ticari alacak | Tahsil edilir, zamanaşımına uğrar | Aylar-yıllar |
| Müşteri çevresi | Rakiplere dağılır | Haftalar |
| Personel | Ayrılır, bilgi birikimi gider | Haftalar |
| Tedarikçi ilişkileri | Kesilir | Aylar |
| Kira hakkı | Ödenmezse fesih | Aylar |
En kritik yirmi dört saat
İşletme terekesinde ilk gün belirleyicidir. Kepenk kimin elinde, kasa kimde, depo anahtarı nerede? Bu sorular ilk gün cevaplanmazsa, birkaç hafta sonra ortada ne olduğu tartışmalı hâle gelir. Uygulamada en etkili adım, vefatın ardından derhal sulh hukuk mahkemesine başvurarak tereke tespiti ve mühürleme istemektir. Bu talep çekişmesiz yargı işi niteliğindedir, harcı düşüktür ve karşı taraf yoktur; yani aile içinde «dava açtı» algısı yaratmadan koruma sağlar.
Envanterin Kapsamı
Bir işletme envanteri, yalnızca eşya sayımı değildir; aktif ve pasifin bütününü kapsar.
İşletme envanterinin kalemleri
| Kalem | Aktif/Pasif | Kaynak |
|---|---|---|
| Stok ve emtia | Aktif | Fiilî sayım + defterler |
| Demirbaş, cihaz, ekipman | Aktif | Sayım + amortisman kayıtları |
| Kasa ve banka | Aktif | Kasa sayımı + banka kayıtları |
| Ticari alacaklar | Aktif | Cari hesaplar, faturalar |
| Çek ve senetler | Aktif | Fiilî tespit |
| Kira hakkı | Aktif değer | Sözleşme |
| Marka, unvan | Aktif | Sicil kayıtları |
| Tedarikçi borçları | Pasif | Cari hesaplar |
| Verilmiş çek/senet | Pasif | Çek karnesi, kayıtlar |
| Personel alacakları | Pasif | Bordro, kıdem hesabı |
| Vergi ve SGK borcu | Pasif | Kurum sorguları |
| Kredi borçları | Pasif | Banka kayıtları |
Pasif tarafı atlamayın
Mirasçılar envanter denince yalnızca aktif tarafı düşünür: raflardaki mal, tezgâhtaki cihaz. Oysa işletme terekelerinde asıl sürpriz pasif tarafta çıkar. Verilmiş çekler, tedarikçi cari borçları ve birikmiş personel alacakları toplandığında, kârlı görünen bir işletme borca batık çıkabilir. Üç aylık ret süresi içinde karar verilebilmesi için envanterin her iki tarafı da aynı anda çıkarılmalıdır. Yalnızca aktifi görüp mirası kabul etmek, geri dönüşü olmayan bir karardır.
Aktif mi pasif mi ağır basıyor? Bilanço çıkaralım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Kayıtlı ve Kayıt Dışı Varlıklar
İşletme terekelerinin özgün zorluğu, kayıtların gerçeği tam yansıtmayabilmesidir.
Kayıt ile fiilî durum arasındaki farklar
| Durum | Sorun | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Defterler düzenli | Kayıt esas alınır | Fiilî sayımla doğrulanır |
| Defterler eksik | Kayıt yetersiz | Fiilî sayım esas |
| Kayıt dışı stok var | Kayıtta görünmez | Fiilî tespit, vergi riski |
| Kayıtta olup fiilen yok | Fark doğar | Nereye gitti araştırılır |
| Elden alacak-verecek | Belgesiz | Tanık, dolaylı delil |
| Cari hesap mutabakatsız | Tutar tartışmalı | Mutabakat istenir |
Dördüncü satır özellikle önemlidir: kayıtlarda görünen ancak fiilen bulunmayan mallar, ölüm sonrasında bir yere gitmiş demektir. Bu fark, tereke mallarının teslimi ve hesap verme talepleri bakımından güçlü bir dayanak oluşturur.
Kayıt-fiilî durum farkı en güçlü delildir
Bir mirasçının işletmeden mal çektiği iddiasını ispatlamak genellikle çok zordur. Ancak ölüm tarihindeki defter kaydı ile envanter tarihindeki fiilî sayım karşılaştırıldığında ortaya çıkan fark, somut ve sayısal bir delildir. Bu nedenle envanter yapılırken yalnızca mevcut mallar yazılmamalı; ticari defterlerdeki son kayıtlar da celbedilerek karşılaştırmalı bir tablo hazırlanmalıdır. Aradaki fark açıklanamazsa, TMK m.637 uyarınca iade talebi doğar.
Değerleme: Hangi Ölçüt?
Envanter çıkarıldıktan sonra ikinci aşama değerlemedir ve her kalem farklı ölçüte tabidir.
Kaleme göre değerleme ölçütü
| Kalem | Değerleme ölçütü | Dikkat edilecek |
|---|---|---|
| Stok (satılabilir) | Güncel piyasa değeri | Mevsimsellik, demode olma |
| Stok (bozulabilir) | Kalan raf ömrü | Miat kontrolü |
| Demirbaş, cihaz | İkinci el piyasa değeri | Yaş, bakım durumu |
| Özel üretim ekipman | Sınırlı piyasa | Değer düşük olabilir |
| Ticari alacak | Tahsil kabiliyeti | Şüpheli alacak ayrımı |
| Kira hakkı | Emsal ve süre | Devirde değer unsuru |
| Marka, unvan | Tanınmışlık | Ayrı değerleme |
| İşletmenin bütünü | Devir değeri | Parçaların toplamından farklı |
Bütün, parçaların toplamından farklıdır
İşletme değerlemesinde en sık yapılan hata, kalemleri tek tek toplayıp sonuca varmaktır. Faal bir işletmenin devir değeri, stok ve demirbaşın toplamından daha yüksek olabilir; çünkü müşteri çevresi, kira hakkı ve süreklilik ayrıca değer taşır. Buna karşılık faaliyeti durmuş bir işletmede tersi geçerlidir: özel üretim ekipmanların ikinci el değeri çok düşük kalır. Bu nedenle bilirkişiden hem kalem bazlı hem işletme bütünü üzerinden değerleme istenmelidir.
📄 İşletme Envanteri Talepli Dilekçe ve Envanter Tutanağı Şablonu
BÖLÜM 1 — TEREKE TESPİTİ VE ENVANTER TALEBİ
... ( ) SULH HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
(İVEDİDİR)
TALEP EDEN : ... (TC: ...)
VEKİLİ : Av. ...
İLGİLİLER : Diğer mirasçılar
KONU : TMK m.589 vd. uyarınca terekeye dâhil İŞLETMENİN TESPİTİ,
ENVANTERİNİN ÇIKARILMASI ve MÜHÜRLENMESİ taleplerimizdir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... (TC: ...), .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir.
Müteveffa, ... adresinde ... unvanlı işletmeyi faaliyette
bulundurmaktaydı.
2. Anılan işletmede önemli miktarda STOK, DEMİRBAŞ ve TİCARİ ALACAK
bulunmakta olup, bunlar TAPU VEYA SİCİLDE GÖRÜNMEYEN, kolayca yer
değiştirebilen değerlerdir.
3. İşletme hâlen mirasçılardan ... 'ın fiilî hâkimiyetinde olup,
müvekkile bilgi ve erişim verilmemektedir.
4. Stokların satılması, demirbaşların taşınması ve alacakların tahsil
edilmesi hâlinde terekenin gerçek kapsamı BİR DAHA
BELİRLENEMEYECEK ve müvekkil TELAFİSİ GÜÇ ZARARA uğrayacaktır.
TALEP SONUCU :
1- ÖNCELİKLE ve İVEDİLİKLE, ... adresindeki işletmede TMK m.590
uyarınca MÜHÜRLEME yapılmasına,
2- TMK m.589 vd. uyarınca TEREKE TESPİTİ kapsamında işletmede
ENVANTER ÇIKARILMASINA ve aşağıdaki kalemlerin AYRINTILI OLARAK
YAZILMASINA:
a) STOK ve emtia (cins, miktar, birim, durum),
b) DEMİRBAŞ, cihaz ve ekipman (marka, model, seri no, yaş),
c) KASA mevcudu,
d) Elde bulunan ÇEK ve SENETLER,
e) Ticari defterler ve belgeler,
3- Tespit sırasında tüm kalemlerin FOTOĞRAFLANMASINA,
4- ... Vergi Dairesinden müteveffanın son dönem BEYANNAMELERİ ve
ENVANTER KAYITLARININ celbine,
5- İşletmenin TİCARİ DEFTERLERİNİN incelenmek üzere dosyaya
alınmasına; ölüm tarihindeki KAYITLI STOK MİKTARI ile fiilî
sayım sonucunun KARŞILAŞTIRILMASINA,
6- Müteveffanın çalıştığı bankalardan ÇEK KARNESİ bilgisi ve
DOLAŞIMDAKİ ÇEK dökümünün istenmesine,
7- TMK m.640/3 uyarınca işletmenin yönetimi için TEREKE TEMSİLCİSİ
ATANMASINA,
8- Tespit edilen kalemlerin DEĞERLERİNİN bilirkişi marifetiyle
belirlenmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Talep Eden Vekili
Av. ...
──────────────────────────────────────────────────────────────
BÖLÜM 2 — ENVANTER TUTANAĞI ŞABLONU
TEREKE ENVANTER TUTANAĞI
İŞLETME : ... (unvan)
ADRES : ...
TARİH : .../.../2026 SAAT : ...
HAZIR BULUNANLAR : ...
A. STOK VE EMTİA
Sıra Cins/Ürün Miktar Birim Durum Tahmini Değer
1 .......... ..... .... Yeni/Kull. ......... TL
2 .......... ..... .... .......... ......... TL
ARA TOPLAM: ......... TL
B. DEMİRBAŞ VE EKİPMAN
Sıra Cins Marka/Model Seri No Yaş Durum Tahmini Değer
1 .... ........... ....... ... ..... ......... TL
2 .... ........... ....... ... ..... ......... TL
ARA TOPLAM: ......... TL
C. KASA VE KIYMETLİ EVRAK
- Kasa mevcudu (nakit) : ......... TL
- Elde bulunan ÇEKLER (adet/tutar): ..... / ......... TL
- Elde bulunan SENETLER : ..... / ......... TL
D. TİCARİ ALACAKLAR (cari hesaplardan)
Müşteri Tutar Vade Belge
.......... ....... TL ......... Fatura no ...
ARA TOPLAM: ......... TL
E. TİCARİ BORÇLAR (PASİF)
Tedarikçi Tutar Vade Belge
.......... ....... TL ......... Fatura no ...
- VERİLMİŞ ÇEKLER (adet/tutar) : ..... / ......... TL
- Personel alacakları : ......... TL
- Vergi ve SGK borcu : ......... TL
ARA TOPLAM: ......... TL
F. DİĞER
- Kira sözleşmesi (süre, bedel) : ...
- Marka/unvan tescili : ...
- Ruhsat ve izinler : ...
G. KAYIT KARŞILAŞTIRMASI
Ölüm tarihindeki defter kaydına göre stok : ......... TL
Fiilî sayım sonucu : ......... TL
FARK : ......... TL
Açıklama : ...
H. ÖZET
TOPLAM AKTİF : ......... TL
TOPLAM PASİF : ......... TL
NET DURUM : ......... TL
İ. ŞERH VE İTİRAZLAR
...
...
İmzalar :
Görevli Mirasçı Mirasçı Bilirkişi
... ... ... ...
NOT : Tutanağa itirazı bulunan tarafın, itirazını (İ) bölümüne
YAZDIRMASI ve imzalaması gerekir. Sonradan ileri sürülen itirazlar
tutanakla çelişki oluşturur.Ret Kararı İçin Bilanço
İşletme terekelerinde envanterin en kritik işlevi, mirasın reddi kararına dayanak oluşturmasıdır.
Envanter sonucuna göre karar
| Durum | Karar | Süre |
|---|---|---|
| Aktif > Pasif | Kabul edilebilir | — |
| Pasif > Aktif | Ret düşünülmeli | 3 ay |
| Belirsiz | Resmî defter istenmeli | 3 ay içinde |
| Gizli borç riski yüksek | Resmî defter | Koruma sağlar |
| Envanter tamamlanamadı | Resmî defter | Süre baskısını kaldırır |
Envanter bitmiyorsa resmî defter isteyin
İşletme envanteri karmaşık dosyalarda üç aylık ret süresi içinde tamamlanamayabilir: cari hesaplar mutabakat gerektirir, dolaşımdaki çekler ortaya çıkmamıştır, tedarikçi borçları netleşmemiştir. Bu hâlde mirasçının karanlıkta karar vermesi gerekmez. TMK m.619 vd. uyarınca resmî defter tutulması istenirse hem süre baskısı kalkar hem alacaklılar bildirime çağrılır. İşletme terekelerinde bilinmeyen borç riski en yüksek düzeyde olduğundan, bu yol özellikle değerlidir.
Adım Adım Yol Haritası
- İlk gün kepenk ve anahtar durumunu tespit edin. Kim erişebiliyor?
- Mühürleme ve tespit talebinde bulunun. TMK m.589-590.
- Ticari defterleri dosyaya aldırın. Karşılaştırma için gerekli.
- Fiilî sayım yaptırın ve fotoğraflatın. Somut delil.
- Kayıt-fiilî durum farkını çıkarın. En güçlü delildir.
- Pasif tarafı da tespit ettirin. Çek karnesi sorgusu şart.
- Tereke temsilcisi atatın. İşletme yönetimsiz kalmasın.
- Değerlemeyi iki yöntemle isteyin. Kalem bazlı ve bütün olarak.
- Üç aylık ret süresini takvime alın. Bilanço buna dayanır.
- Envanter bitmiyorsa resmî defter isteyin. Süre baskısı kalkar.
Faaliyet Sürüyorsa: Hareketli Envanter Sorunu
İşletme kapatılmayıp faaliyetine devam ediyorsa, envanter özel bir güçlük doğurur: sayım yapılan gün ile paylaşım günü arasında stok sürekli değişir.
Faal işletmede envanter yöntemi
| Yaklaşım | Nasıl işler | Uygun olduğu hâl |
|---|---|---|
| Tek seferlik sayım | Ölüm tarihine yakın | Faaliyet durmuşsa |
| Dönemsel sayım | Belirli aralıklarla | Faaliyet sürüyorsa |
| Ölüm tarihi kaydı esas | Deftere göre | Kayıtlar düzenliyse |
| Değer üzerinden takip | Tutar bazlı | Stok devri hızlıysa |
| Tereke temsilcisi hesabı | Düzenli raporlama | Uzun süreli yönetim |
Faal bir işletmede tek seferlik sayım yeterli olmaz; çünkü ertesi gün mal satılır, yenisi alınır. Bu hâlde önemli olan stokun kendisi değil, değerin korunup korunmadığıdır: satılan malın bedeli işletmeye girmiş mi, yeni alım yapılmış mı?
Faal işletmede hesap ilişkisi kurulmalı
İşletme faaliyetine devam edecekse, mirasçılar arasında kurulması gereken şey bir envanter değil hesap ilişkisidir. İşletmeyi yürüten mirasçı, TMK m.640 ve TBK m.508 çerçevesinde diğerlerine hesap vermekle yükümlüdür: dönemsel gelir-gider tablosu, stok hareketleri, tahsilat ve ödemeler. Bu düzen kurulmadığında, yıllar sonra «işletme zaten zarar ediyordu» savunmasıyla karşılaşılır ve geriye dönük denetim neredeyse imkânsız hâle gelir.
Vergi Boyutu ve Kayıt Dışı Varlık
Envanter sırasında kayıtlarda görünmeyen mal tespit edilmesi, miras hukuku bakımından basit bir sonuç doğurur: o mal da terekeye dâhildir. Ancak vergi yönünden durum farklıdır.
Kayıt dışı varlığın iki yönü
| Konu | Miras hukuku | Vergi hukuku |
|---|---|---|
| Kayıt dışı stok | Terekeye dâhil | İnceleme konusu olabilir |
| Kayıt dışı alacak | Terekeye dâhil | Beyan edilmemiş gelir |
| Elden ödemeler | Değerlendirilir | Belgesiz gider |
| Beyan dışı hasılat | Terekeye dâhil | Tarhiyat riski |
| Veraset beyanı | Beyan edilmeli | Kapsama girer |
Mirasçı için ikili risk
Kayıt dışı varlık tespiti mirasçıyı ikili bir konumda bırakır: bir yandan bu değer terekeye dâhildir ve payını almak ister, diğer yandan tespitin kayda geçmesi vergi yönünden sonuç doğurabilir. Bu nedenle envanter tutanağında tespit edilen kalemlerin terekeye dâhil olduğu yazılırken, vergi yönündeki değerlendirmenin ayrı bir konu olduğu gözetilmelidir. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinde terekeye dâhil değerlerin gösterilmesi ise ayrı bir yükümlülüktür ve ihmal edilmemelidir.
İşletmeyi Devretmek
Mirasçılar işletmeyi sürdürmek istemiyorsa, envanter aynı zamanda devir için de temel oluşturur.
İşletme devri süreci
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 1 | Envanter ve değerleme | Tereke tespiti |
| 2 | Mirasçılar arasında karar | TMK m.640 birlikte hareket |
| 3 | Alıcı bulunması | — |
| 4 | Devir sözleşmesi | TTK m.11 |
| 5 | Ruhsat ve izin devri | İlgili mevzuat |
| 6 | Vergi ve SGK bildirimleri | VUK, 5510 s.K. |
| 7 | Bedelin paylaşılması | Miras payları oranında |
Devirde en çok tartışılan husus bedeldir. Alıcı, envanter tutanağını esas alarak teklif verir; bu nedenle envanterin eksiksiz ve belgeli olması, mirasçıların lehine sonuç doğurur.
Devirde ayrıca dikkat edilmesi gereken bir husus, TTK m.11 kapsamında ticari işletmenin devrinin belirli unsurları kapsamasıdır. Devir sözleşmesinde hangi kalemlerin dâhil olduğu — stok, demirbaş, alacaklar, borçlar, kira hakkı, marka — açıkça sayılmalıdır. Aksi hâlde devirden sonra ortaya çıkan bir borcun kime ait olduğu tartışma konusu olur.
Personel: Envanterin Görünmeyen Pasifi
İşletme envanterinde en çok gözden kaçan pasif kalem, çalışanlardan doğan yükümlülüklerdir.
Personelden doğan yükümlülükler
| Kalem | Ne zaman doğar | Kime ait |
|---|---|---|
| Ödenmemiş ücretler | Ölüm öncesi dönem | Tereke borcu |
| Ölüm sonrası ücretler | Faaliyet sürüyorsa | İşletme gideri |
| Birikmiş kıdem tazminatı | Fesihte muaccel olur | Değişken |
| İhbar tazminatı | Fesihte | Fesih yapan taraf |
| Kullanılmamış izin ücreti | Fesihte | Aynı |
| Fazla mesai alacağı | Doğduğunda | Dönem ayrımı |
| SGK prim borcu | Doğduğunda | Dönem ayrımı |
Üçüncü satır belirleyicidir: kıdem tazminatı yıllar boyunca birikir ancak ancak fesihte muaccel olur. Bu nedenle envanterde görünmez; oysa işletme kapatıldığında derhal ödenmesi gereken ciddi bir tutara dönüşür.
Kapatma kararı gizli bir borcu tetikler
Mirasçılar işletmeyi kapatmaya karar verdiklerinde, o âna kadar hiç görünmeyen bir borç kalemi bir anda muaccel hâle gelir: uzun yıllardır çalışan personelin kıdem ve ihbar tazminatları. On beş yıllık bir çalışanın kıdem tazminatı, küçük bir işletmenin tüm demirbaş değerini aşabilir. Bu nedenle «kapatalım gitsin» kararı verilmeden önce, TBK m.441 uyarınca mirasçılara geçen iş sözleşmeleri incelenmeli ve fesih maliyeti hesaplanmalıdır. Bu hesap, envanterin ayrılmaz bir parçasıdır.
Envanter Neden Tüm Sürecin Temelidir?
İşletme terekelerinde envanter yalnızca bir sayım işlemi değildir; sonraki her kararın dayanağıdır. Mirasın kabul mü ret mi edileceği, işletmenin sürdürülüp sürdürülmeyeceği, devredilecekse bedelin ne olacağı ve paylaşımda kimin ne alacağı — hepsi envanterden çıkan tabloya bağlıdır.
Bu nedenle envanter, mirasçılar arasındaki uyuşmazlık henüz doğmamışken, yani vefatın hemen ardından yapılmalıdır. Uyuşmazlık çıktıktan sonra çıkarılan envanter, taraflar arasında yeni bir tartışma konusuna dönüşür; oysa erken ve tarafsız biçimde düzenlenmiş bir tutanak, sonraki tüm tartışmaların ortak zeminini oluşturur ve yargılamayı belirgin biçimde kısaltır.
Sık Yapılan Hatalar
- Envanteri geciktirmek. Stok haftalar içinde erir.
- Yalnızca aktifi saymak. Pasif tarafta sürpriz çıkar.
- Ticari defterleri celbetmemek. Karşılaştırma yapılamaz.
- Çek karnesi sorgusu yapmamak. Dolaşımdaki çekler görünmez.
- Tutanağa şerh düşmemek. Sonraki itiraz zayıf kalır.
- Fotoğraf çektirmemek. Durum tespiti tartışmalı kalır.
- Değerlemeyi tek yöntemle istemek. Bütün ve parça farklıdır.
- Belirsizlikte mirası kabul etmek. Resmî defter yolu vardır.
📘 İlgili Rehberler
Envanterin Kanuni Karşılığı: Resmî Defter Tutma
Miras kalan işletmede envanter çıkarmanın hukuki karşılığı, Türk Medeni Kanunu’nun resmî defter tutmaya ilişkin hükümleridir. Bu yol, hem terekenin gerçek durumunu ortaya koyar hem de mirasçıya sorumluluğu sınırlama imkânı verir.
| Aşama | Kural | Madde |
|---|---|---|
| Talep hakkı | Mirası reddetmeye hakkı olan her mirasçı, terekenin resmî defterinin tutulmasını isteyebilir | TMK m.619 |
| Süre | Defter tutma, mirasın reddine ilişkin usule uyulmak suretiyle bir ay içinde sulh hâkiminden istenir | TMK m.619 |
| Diğer mirasçılara etkisi | Mirasçılardan birinin defter tutma istemi, diğerleri hakkında da etkili olur | TMK m.619 |
| Deftere geçirme | Resmî defter sulh mahkemesince düzenlenir; terekeye ait aktif ve pasifler takdir edilen değerleriyle yazılır | TMK m.620 |
| Bilgi verme | Mirasbırakanın malî durumu hakkında bilgi sahibi olan herkes, istenilen bilgiyi vermekle yükümlüdür | TMK m.620 |
| İlan | Alacaklı ve borçlular, bir ay arayla iki defa yapılacak ilanla bildirime çağrılır; bildirim süresi ikinci ilandan başlayarak en az bir aydır | TMK m.621 |
| Takip yasağı | Resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz | TMK m.625 |
| Beyana çağrı | Deftere geçirme süresi bittikten sonra her mirasçı bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır | TMK m.626 |
Yedinci satır, işletmesi devam eden bir tereke bakımından hayati bir korumadır: resmî defter tutulduğu sürece mirasbırakanın borçları için takip yapılamaz. Bu, envanter çıkarılırken alacaklıların baskısıyla işletmenin dağılmasını önler ve mirasçılara gerçek bir değerlendirme süresi kazandırır.
Bir aylık talep süresi hak düşürücüdür. Resmî defter tutulması, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde istenmelidir. Bu süre kaçırıldığında geriye kalan seçenekler daralır; işletmenin gerçek durumu bilinmeden mirası kabul veya ret kararı vermek zorunda kalınır. Terekede faal bir işletme varsa, ölümden sonraki ilk haftalarda atılacak en önemli adım budur.
Defter Sonrasında Mirasçının Seçenekleri
Defter tamamlandığında mirasçı, terekenin gerçek durumunu görerek karar verir. Kanun bu aşamada dört seçenek tanımıştır.
| Seçenek | Sonuç |
|---|---|
| Mirası reddetme | Mirasçı sıfatı geçmişe etkili olarak ortadan kalkar |
| Resmî tasfiye isteme | Tereke mahkeme gözetiminde tasfiye edilir; mirasçılar borçlardan sorumlu olmaz |
| Deftere göre kabul | Miras, yalnızca deftere yazılmış borçlarla birlikte kabul edilmiş olur |
| Kayıtsız şartsız kabul | Tüm borçlardan kişisel malvarlığıyla sorumluluk doğar |
| Süre içinde beyan yoksa | Mirasçı, mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır |
| Tüm mirasçılar reddederse | Tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir |
Üçüncü satır, faal işletmesi olan terekelerde en çok tercih edilen yoldur: deftere göre kabul, işletmenin sürdürülmesini mümkün kılarken sorumluluğu deftere yazılmış borçlarla sınırlar. Bu nedenle envanterin eksiksiz ve doğru çıkarılması, yalnızca değer tespiti değil, sorumluluk sınırının belirlenmesi meselesidir.
Tereke borçları için alacaklının terekeyi koruması rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İşletme terekesinde envanter neden önemli?
Stok ve demirbaş sicilde görünmez; kayıtsız ve hareketli değerlerdir. Envanter çıkarılmadığında işletmenin gerçek büyüklüğü belirlenemez ve paylaşım tahminler üzerinden yürütülür.
Envanter nasıl çıkarılır?
TMK m.589 vd. uyarınca sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti istenir. Mahkeme, tereke mallarının yazımına karar verir ve tutanak düzenlenir.
Mühürleme istenebilir mi?
TMK m.590 uyarınca terekenin mühürlenmesi de koruma önlemleri arasında sayılmıştır. Kayıtsız ve taşınabilir değerlerde bu önlem talep edilebilir.
Ticari defterler delil olur mu?
TTK m.64 vd. uyarınca tacirler defter tutmakla yükümlüdür. Bu defterler, işletmenin mal varlığının belirlenmesinde önemli bir kaynak oluşturur.
Defterler tutulmamışsa ne olur?
Kayıt bulunmayan hâllerde fiilî sayım, tanık beyanları, tedarikçi kayıtları ve banka hareketleri gibi dolaylı delillerden yararlanılır.
Stok nasıl değerlenir?
Malın niteliği, miktarı, güncel piyasa değeri ve varsa bozulma veya demode olma durumu birlikte değerlendirilir. Değerleme bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Demirbaş nasıl değerlenir?
Cihaz ve ekipmanın yaşı, kullanım durumu, bakım geçmişi ve ikinci el piyasa değeri esas alınır. Amortisman kayıtları destekleyici olarak kullanılır.
Şerefiye terekeye dâhil midir?
İşletmenin müşteri çevresi ve konumundan doğan ekonomik değeri, işletmenin devri hâlinde bedele yansır. Bu değerin terekede nasıl hesaplanacağı somut olaya göre belirlenir.
Kayıt dışı stok tespit edilirse ne olur?
Fiilî sayımla tespit edilen ancak kayıtlarda görünmeyen mallar da terekeye dâhildir. Ancak bu durum vergi yönünden ayrı sonuçlar doğurabilir.
Ticari alacaklar nasıl belirlenir?
Fatura ve irsaliye kayıtları, cari hesap dökümleri, çek ve senetler ile müşteri mutabakatları incelenir. Bu alacaklar terekeye dâhildir.
Ticari borçlar nasıl belirlenir?
Tedarikçi cari hesapları, ödenmemiş faturalar, verilmiş çek ve senetler ile kredi kayıtları incelenir. Bunlar tereke borcudur.
Envanter kim tarafından yapılır?
Mahkemece görevlendirilen kişilerce ve gerektiğinde bilirkişi yardımıyla yapılır. Tarafların hazır bulunması ve tutanağa itirazlarını yazdırması mümkündür.
Tutanağa itiraz edilebilir mi?
Envanter sırasında eksik veya hatalı yazım bulunduğu düşünülüyorsa, tutanağa şerh düşülmesi ve sonrasında dava sürecinde bu husus ileri sürülmelidir.
Değerleme hangi tarihe göre yapılır?
Talebin dayandığı kuruma göre değişir. Denkleştirmede TMK m.673 uyarınca denkleştirme anı, tenkiste TMK m.565/son uyarınca ölüm tarihi esas alınır.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
