İşyeri hekimliği, hekimin klasik hasta-hekim ilişkisinden farklı bir konumda çalıştığı tek alandır: hekim burada hem çalışanın sağlığını gözetir hem işverenin meslek sırlarını ve ticari bilgilerini gizli tutmakla yükümlüdür. Yönetmelik bu iki yönlü konumu açıkça düzenler ve hekime ayrıca işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmama ödevi yükler. Bu rehber, alanı mevzuat dayanaklarıyla ele alır.
Görevlendirme, yetki belgesi ve sorumluluk uyuşmazlıkları için destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İçindekiler
- Mevzuat çerçevesi ve dayanak
- Kapsam: hangi işyerleri?
- İşverenin dört seçeneği
- Tam süreli hekim ve diğer sağlık personeli
- Görev süreleri ve tehlike sınıfı
- Kısmi süreli çalışma ve yolda geçen süre
- Çifte gizlilik yükümlülüğü
- İşin normal akışını aksatmama ödevi
- Diğer sağlık personelinin konumu
- Yetki belgesi: askı ve iptal
- İşe giriş ve periyodik muayeneler
- Hukuki yollar
- Sıkça sorulan sorular
Mevzuat Çerçevesi ve Dayanak
Yönetmeliğin amacı 1. maddede belirtilmiştir: iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görevli işyeri hekimlerinin ve diğer sağlık personelinin nitelikleri, belgelendirilmeleri, eğitimleri, görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.
Dayanak 3. maddede sayılmıştır: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 3, 24, 27, 30 ve 31. maddeleri ile 3146 sayılı Kanunun 2 ve 12. maddeleri. Dayanak maddelerine ilişkin ibare 18/12/2014 tarihli ve 29209 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir.
| Kaynak | İşlevi |
|---|---|
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (20/6/2012) | Temel kanun |
| Yönetmelik (RG 20/7/2013, S. 28713) | Nitelik, belgelendirme, görev ve sorumluluklar |
| Mülga Yönetmelik (RG 27/11/2010, S. 27768) | m. 43 ile yürürlükten kaldırılmıştır |
| Dayanak maddeleri | 6331 s.K. m. 3, 24, 27, 30 ve 31 |
| Teşkilat dayanağı | 3146 sayılı Kanun m. 2 ve m. 12 |
| 1219 sayılı Kanun | Hekimin mesleki icra yetkisi |
| Yargı yolu | İdari ve adli yargı, uyuşmazlığın niteliğine göre |
Kapsam: Hangi İşyerleri?
Kapsam 2. maddede belirlenmiştir: bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında yer alan işyerleri ile eğitim kurumlarını kapsar.
| Muhatap | Durum |
|---|---|
| 6331 kapsamındaki işyerleri | Kapsamda |
| Eğitim kurumları | Kapsamda |
| İşverenler | Görevlendirme yükümlüsü |
| İşyeri hekimleri | Görev, yetki ve sorumluluk |
| Diğer sağlık personeli | Görev, yetki ve sorumluluk |
İşverenin Dört Seçeneği
Yönetmelik, işverenin yükümlülüğünü nasıl yerine getirebileceğini sayarak belirler. Buna göre işveren; çalışanları arasından belirtilen niteliklere sahip çalışanları, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli olarak görevlendirir.
Nitelikli personel bulunmaması hâlinde ikinci yol açıktır: çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu yükümlülüğünü ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya Bakanlıkça yetkilendirilen Sağlık Bakanlığına bağlı birimlerden hizmet alarak yerine getirebilir.
Üçüncü yol işverenin kendisidir: bu Yönetmelikte belirtilen niteliklere ve gerekli belgeye sahip olması hâlinde, çalışan sayısı ve tehlike sınıfını dikkate alarak kendi işyerinde, işyeri hekimliği ve diğer sağlık personeli görevini üstlenebilir.
| Yol | İçeriği | Şart |
|---|---|---|
| Kendi çalışanını görevlendirme | Nitelikli çalışanlar arasından | Tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınır |
| OSGB’den hizmet alma | Ortak sağlık ve güvenlik birimleri | Nitelikli personel bulunmaması |
| Bakanlık birimlerinden hizmet alma | Bakanlıkça yetkilendirilen Sağlık Bakanlığına bağlı birimler | Nitelikli personel bulunmaması |
| İşverenin kendisi | Görevi bizzat üstlenme | Niteliklere ve gerekli belgeye sahip olma |
Tam Süreli Hekim ve Diğer Sağlık Personeli
Yönetmelik, tam süreli hekim görevlendirilen işyerleri için bir kolaylık getirir: tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir.
| Durum | Diğer sağlık personeli |
|---|---|
| Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmiş | Görevlendirilmesi zorunlu değildir |
| Tam süreli hekim yok | Tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değerlendirilir |
| Dayanak | Yönetmelik hükmü |
Görev Süreleri ve Tehlike Sınıfı
Yönetmelik, işyeri hekimlerinin görevlerini yerine getirmek için çalışacakları süreleri ayrı bir maddede düzenler. Süreler tek bir rakamla değil; işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı esas alınarak belirlenir. Görevlendirmede bu iki ölçütün birlikte dikkate alınması, işverenin yükümlülüğünü düzenleyen hükümde de açıkça yer alır.
| Ölçüt | İşlevi |
|---|---|
| Tehlike sınıfı | Az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli ayrımı |
| Çalışan sayısı | Görevlendirme ve süre hesabının ikinci ölçütü |
| Sonuç | Asgari görev süresinin belirlenmesi |
| Belirleme | Yönetmeliğin ilgili maddesi ve ekleri |
| Değişiklik | Tehlike sınıfı veya çalışan sayısı değişiminde yeniden hesap |
Görevlendirme sürelerinizi tehlike sınıfına göre gözden geçirelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
Kısmi Süreli Çalışma ve Yolda Geçen Süre
Birden fazla işyerinde çalışan hekimler bakımından özel bir hüküm vardır: birden fazla işyeri ile kısmi süreli iş sözleşmesi yapıldığı takdirde bu işyerleri arasında yolda geçen süreler haftalık kanuni çalışma süresinden sayılmaz.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Durum | Birden fazla işyeri ile kısmi süreli iş sözleşmesi |
| Yolda geçen süre | Haftalık kanuni çalışma süresinden sayılmaz |
| Sonuç | Hekimin fiilî hizmet süresi işyerlerinde geçen süredir |
| Planlama | Ziyaret takviminin buna göre kurulması |
Çifte Gizlilik Yükümlülüğü
Yönetmeliğin 11. maddesi, hekimin gizlilik yükümlülüğünü iki yönlü kurar. Buna göre işyeri hekimleri, görevlerini yaparken işverenin ve işyerinin meslek sırları, ekonomik ve ticari durumları hakkındaki bilgiler ile çalışanın kişisel sağlık dosyasındaki bilgileri gizli tutmakla yükümlüdürler.
| Gizli tutulacak bilgi | Kime ait |
|---|---|
| Meslek sırları | İşveren ve işyeri |
| Ekonomik durum bilgileri | İşveren ve işyeri |
| Ticari durum bilgileri | İşveren ve işyeri |
| Kişisel sağlık dosyası bilgileri | Çalışan |
İşin Normal Akışını Aksatmama Ödevi
Aynı maddede hekime ikinci bir ödev daha yüklenmiştir: işyeri hekimleri görevlerini yaparken işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak ve verimli bir çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak zorundadır.
| Ödev | İçeriği | Sınır |
|---|---|---|
| Akışı aksatmama | İşin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmamak | Mümkün olduğu kadar ibaresi |
| Katkı | Verimli çalışma ortamının sağlanmasına katkıda bulunmak | — |
| Öncelik | Çalışan sağlığı ve güvenliği | — |
Diğer Sağlık Personelinin Konumu
Yönetmeliğin 18. maddesi, diğer sağlık personeli bakımından paralel bir düzen kurar. Aynı gizlilik yükümlülüğü bu personel için de geçerlidir. Ayrıca sorumluluk ve raporlama ilişkisi belirlenmiştir: işyerinde görevli diğer sağlık personeli, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur.
Raporlama hattı da nettir: diğer sağlık personeli, görevlendirildiği işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tespit ve tavsiyelerini işyeri hekimine iletmekle yükümlüdür.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Gizlilik | Meslek sırları, ekonomik-ticari bilgiler ve kişisel sağlık dosyası |
| Sorumluluk | İhmallerinden dolayı hizmet sundukları işverene karşı |
| Raporlama | Tespit ve tavsiyeler işyeri hekimine iletilir |
| Akış | Diğer sağlık personeli → işyeri hekimi |
Yetki Belgesi: Askı ve İptal
Eğitim kurumları bakımından yetki belgesi rejimi işler ve belgenin geçerliliğini yitirmesi hâlinde doğacak sonuçlar düzenlenmiştir: yetki belgesinin geçerliliğinin askıya alınması veya doğrudan iptali durumunda önceden yapılan aday kayıt işlemlerinden doğan hukuki sonuçlardan iptal edilen veya geçerliliği askıya alınan yetki belgesi sahipleri sorumludur.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Yetki belgesinin askıya alınması | Aday kayıt işlemlerinden doğan sonuçlardan belge sahibi sorumlu |
| Yetki belgesinin doğrudan iptali | Aynı sorumluluk |
| Kapsam | Önceden yapılan aday kayıt işlemleri |
| Muhatap | Yetki belgesi sahipleri |
İşe Giriş ve Periyodik Muayeneler
Yönetmelik, geçici hükmünde işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin niteliğine değinir. Buna göre 6331 sayılı Kanunun 38. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin bir ve ikinci kısımlarında belirtilen işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği yönünden özellikli rapor niteliğinde olan işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri bakımından özel bir düzen öngörülmüştür.
| Unsur | İçeriği |
|---|---|
| Muayene türleri | İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri |
| Nitelik | İş sağlığı ve güvenliği yönünden özellikli rapor |
| Kapsam | 6331 sayılı Kanun m. 38/1-(a)‘nın bir ve ikinci kısımlarındaki işyerleri |
| Düzenleme | Yönetmeliğin geçici hükmü |
Hukuki Yollar
Bu alandaki uyuşmazlıklar, tarafına ve konusuna göre farklı yargı kollarında görülür.
| Uyuşmazlık | Merci | Dayanak |
|---|---|---|
| İdari para cezası | İdare mahkemesi | İYUK m. 2, m. 7 — altmış gün |
| Yetki belgesinin askıya alınması veya iptali | İdare mahkemesi | İYUK m. 2, m. 7 — altmış gün |
| Belgelendirme talebinin reddi | İdare mahkemesi | İYUK m. 2, m. 7 — altmış gün |
| Hekim ile işveren arasındaki sözleşme | İş mahkemesi veya genel mahkemeler | Sözleşmenin niteliğine göre |
| OSGB ile işletme arasındaki sözleşme | Ticari veya genel mahkemeler | Sözleşme hükümleri |
| İş kazasından doğan tazminat | İş mahkemesi | Genel hükümler |
| Hekim bakımından disiplin | Meslek örgütü ve idari yargı | İlgili mevzuat |
| Yürütmenin durdurulması | İdare mahkemesi | İYUK m. 27 |
Savunmada üzerinde durulacak başlıca hususlar:
- Mülga metin. İşlemin 2010 tarihli mülga Yönetmeliğe dayandırılması.
- Tehlike sınıfı. Sınıfın ve çalışan sayısının doğru belirlenip belirlenmediği.
- Süre hesabı. Asgari görev süresinin işlem tarihindeki metne göre hesaplanması.
- Görevlendirme biçimi. Kendi personeli, OSGB veya işverenin bizzat üstlenmesi.
- Tam süreli hekim. Diğer sağlık personeli zorunluluğunun bulunup bulunmadığı.
- Kayıt. Ziyaret, tespit ve tavsiyelerin yazılı olarak belgelenmesi.
- Gizlilik. Sağlık verilerinin işverenle paylaşılıp paylaşılmadığı.
- Zincir. Diğer sağlık personelinin tespitlerinin hekime iletilmiş olması.
İş kazasından doğan tazminat davalarında işyeri hekiminin konumu ayrıca değerlendirilir: hekimin risk tespitinde bulunup bulunmadığı, bunu işverene iletip iletmediği ve işverenin bu tespite rağmen önlem alıp almadığı üzerinden kusur paylaşımı yapılır. Bu nedenle hekim bakımından en güçlü koruma, tespit ve tavsiyelerin tarihli ve yazılı biçimde kayda geçirilmiş olmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
İşyeri hekimliği hangi mevzuata tabi?
20 Temmuz 2013 tarihli ve 28713 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik uygulanır; Yönetmelik 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa dayanır.
Önceki yönetmelik yürürlükte mi?
Hayır. 2013 tarihli Yönetmeliğin 43. maddesiyle, 27/11/2010 tarihli ve 27768 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkındaki Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
İşveren yükümlülüğünü nasıl yerine getirir?
Çalışanları arasından nitelikli kişileri tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak görevlendirir; nitelikli personel bulunmaması hâlinde ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya Bakanlıkça yetkilendirilen Sağlık Bakanlığına bağlı birimlerden hizmet alabilir; gerekli niteliklere ve belgeye sahipse görevi kendisi de üstlenebilir.
Tam süreli hekim varsa diğer sağlık personeli gerekir mi?
Hayır. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir.
Görev süresi neye göre belirlenir?
İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısı esas alınarak belirlenir; bu iki unsurdan birinin değişmesi hâlinde görevlendirmenin güncellenmesi gerekir.
Birden fazla işyerinde çalışan hekimde yol süresi sayılır mı?
Hayır. Birden fazla işyeri ile kısmi süreli iş sözleşmesi yapıldığı takdirde bu işyerleri arasında yolda geçen süreler haftalık kanuni çalışma süresinden sayılmaz.
İşyeri hekiminin gizlilik yükümlülüğü neyi kapsar?
İşverenin ve işyerinin meslek sırları ile ekonomik ve ticari durumları hakkındaki bilgileri ve çalışanın kişisel sağlık dosyasındaki bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür.
Hekim işin akışını aksatabilir mi?
Yönetmelik hekime işin normal akışını mümkün olduğu kadar aksatmama ödevi yükler; bu ibare ödevi mutlak kılmaz ve çalışan sağlığı ile güvenliğinin gerektirdiği tespit ve tavsiyelerde bulunulmasına engel oluşturmaz.
Diğer sağlık personeli kime rapor verir?
Diğer sağlık personeli, görevlendirildiği işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tespit ve tavsiyelerini işyeri hekimine iletmekle yükümlüdür.
Yetki belgesi iptal edilirse kayıtlı adayların durumu ne olur?
Yetki belgesinin askıya alınması veya doğrudan iptali durumunda, önceden yapılan aday kayıt işlemlerinden doğan hukuki sonuçlardan iptal edilen veya geçerliliği askıya alınan yetki belgesi sahipleri sorumludur.
Dosyanızı Değerlendirelim
Bu alanda üç husus belirleyicidir. Birincisi görevlendirmenin doğru kurgulanmasıdır: tehlike sınıfı ve çalışan sayısı değiştiğinde görevlendirme de güncellenmelidir; dışarıdan hizmet alımı ise işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İkincisi gizliliğin iki yönlü olmasıdır: çalışanın kişisel sağlık dosyasındaki bilgiler işverene açılamaz, işverene iletilebilecek olan işe uygunluk sonucudur. Üçüncüsü kayıttır: hekimin tespit ve tavsiyelerini yazılı olarak iletmiş olması, bir iş kazası dosyasında kusur paylaşımını doğrudan etkiler. Bürom; işyeri hekimleri, diğer sağlık personeli ve işverenler için görevlendirme, sorumluluk ve idari işlem uyuşmazlıklarında hukuki destek vermektedir. Ön değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı hattan ulaşabilirsiniz.
Görevlendirme ve kayıt düzeninizi birlikte kuralım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara · 0554 648 37 15
İlgili Rehberler
- TİTCK Rehberi — sağlık ürünleri ve müesseseleri rehberlerinin tamamı
- Muayenehane Açmak ve Serbest Çalışmak — hekimin çalışma biçimleri
- Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki Sınırları — diğer sağlık personelinin yetkisi
- Sağlık Verilerinin Korunması — kişisel sağlık dosyası gizliliği
- Hijyen Eğitimi Belgesi — çalışan bazlı belge yükümlülükleri
- Sağlık Personelinin Mesleki Sorumluluğu — sorumluluk çerçevesi
- Malpraktis Rehberleri — tazminat ve kusur paylaşımı
- İdare Hukuku Rehberi — iptal davası ve tam yargı davası
