Vasiyetnamede yalnızca “dairemi oğluma bırakıyorum” yazmayabilir. Çoğu zaman bir de şart vardır: “annesine bakması şartıyla”, “satmaması kaydıyla”, “mezarımın bakımını üstlenmesi koşuluyla”. Peki bu şart yerine getirilmezse ne olur? Daire geri alınır mı? Kanunun cevabı, sanıldığından daha ölçülüdür.
Bu rehberin dayandığı mevzuat
| Kanun | Madde | Düzenlediği konu |
|---|---|---|
| 4721 s. TMK | m.515 | Koşullar ve yüklemeler |
| 4721 s. TMK | m.515/2 | Hukuka ve ahlaka aykırı koşullar |
| 4721 s. TMK | m.516-518 | Atanmış mirasçı ve vasiyet |
| 4721 s. TMK | m.519-520 | Art mirasçı atama |
| 4721 s. TMK | m.521 | Art mirasçının güvence göstermesi |
| 4721 s. TMK | m.550-556 | Vasiyeti yerine getirme görevlisi |
| 4721 s. TMK | m.557 | Ölüme bağlı tasarrufun iptali |
| 4721 s. TMK | m.506 | Saklı paylar |
| 4721 s. TMK | m.642 | Paylaşmayı isteme hakkı |
| 6098 s. TBK | m.170 vd. | Koşula bağlı borçlar |
| 6098 s. TBK | m.27 | Kesin hükümsüzlük |
| 6098 s. TBK | m.291 | Koşullu ve yüklemeli bağışlama |
| 6098 s. TBK | m.295 | Yüklemenin yerine getirilmemesi |
Vasiyetteki şart yerine getirilmiyor mu? Konuşalım
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Temel Ayrım: Koşul mu, Yükleme mi?
Vasiyetnamedeki bir cümlenin koşul mu yükleme mi olduğu, sonucu tümüyle değiştirir.
Koşul ile yüklemenin karşılaştırması
| Ölçüt | Koşul | Yükleme |
|---|---|---|
| İşlevi | Kazandırmanın varlığını belirler | Yararlanana borç yükler |
| Kazandırma | Koşula bağlı | Geçerli, ancak yükümlü |
| Gerçekleşmezse | Kazandırma doğmaz veya sona erer | İfası istenir |
| Talep | Durum tespiti | Eda davası |
| Kim isteyebilir | İlgililer | İlgili olan herkes |
| Örnek | ‘Evlenirse dairem onun olsun’ | ‘Anneme bakması şartıyla’ |
| Belirsizlik | Gelecekteki olaya bağlı | Yerine getirilecek edim |
Ayrım yorumla yapılır
Miras bırakan çoğu zaman «şartıyla» kelimesini hukuki anlamını düşünmeden kullanır. Bu nedenle ayrım, kullanılan kelimeye değil tasarrufun yorumuna göre yapılır. Belirleyici soru şudur: miras bırakan, bu edim yerine getirilmezse kazandırmanın hiç doğmamasını mı istemiştir, yoksa kazandırmayı yapmakla birlikte bir borç mu yüklemiştir? Uygulamada ikinci yorum daha çok tercih edilir; çünkü kazandırmanın ayakta kalması, miras bırakanın iradesine genellikle daha uygundur.
Yüklemenin İfası: İlgili Olan Herkes İsteyebilir
4721 s. TMK m.515
Mirasbırakan, ölüme bağlı tasarruflarını koşullara veya yüklemelere bağlayabilir. Tasarruf hükümden düştüğü anda, koşul veya yüklemenin yerine getirilmesi de istenemez. Tasarruf hükümden düşmedikçe, koşul veya yüklemenin yerine getirilmesi ilgili olan herkes tarafından istenebilir. Hukuka veya ahlaka aykırı koşul ve yüklemeler içeren tasarruf geçersizdir. Anlamsız veya sadece başkalarını rahatsız edici nitelikte olan koşullar ve yüklemeler yok sayılır.
Hükümdeki “ilgili olan herkes” ifadesi geniştir ve dava hakkını yalnızca mirasçılarla sınırlamaz.
Yüklemenin ifasını isteyebilecekler
| Kim | İfa isteyebilir mi | Gerekçe |
|---|---|---|
| Diğer mirasçılar | Evet | Terekede menfaat |
| Yüklemeden yararlanacak kişi | Evet | Doğrudan menfaat |
| Vasiyeti yerine getirme görevlisi | Evet | Görev gereği |
| Vasiyet alacaklısı | Menfaati varsa | Somut duruma göre |
| Yüklemeden yararlanan kurum | Evet | Doğrudan menfaat |
| Tereke alacaklısı | Menfaati varsa | Değerlendirilir |
| Tümüyle ilgisiz üçüncü kişi | Hayır | Menfaat yok |
Yüklemeden yararlanan kişinin dava hakkı
Bu hükmün en pratik sonucu şudur: miras bırakan «dairemi oğluma bırakıyorum, ancak kız kardeşine ölene kadar bakması şartıyla» demişse, kız kardeş doğrudan dava açabilir. Mirasçı olmasa dahi yüklemeden yararlanan kişi sıfatıyla ifa talebinde bulunabilir. Bu, vasiyetname yoluyla üçüncü kişilerin korunmasını sağlayan güçlü bir araçtır ve uygulamada yeterince bilinmez.
Yüklemeden yararlanan kişi de dava açabilir
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Yükleme Yerine Getirilmezse
Kanun, yüklemenin ihlali hâlinde doğrudan bir yaptırım öngörmez; öncelikle ifa istenir.
Yüklemenin ihlalinde kademeli yaklaşım
| Aşama | Talep | Sonucu |
|---|---|---|
| 1 | İhtar ve ifaya davet | Gönüllü ifa |
| 2 | İfa davası | Yüklemenin yerine getirilmesi |
| 3 | İfanın imkânsızlığı | Tasarrufun yorumu |
| 4 | Yükleme asli koşulsa | Kazandırmanın akıbeti tartışılır |
| 5 | Tasarruf hükümden düşmüşse | İfa da istenemez (m.515/1) |
| 6 | Zarar doğmuşsa | Tazminat değerlendirilir |
Maddenin birinci fıkrasındaki ifade önemlidir: tasarruf hükümden düştüğü anda, koşul veya yüklemenin yerine getirilmesi de istenemez. Yani vasiyetname iptal edilmişse veya kazandırma başka bir sebeple ortadan kalkmışsa, yüklemenin ifası da talep edilemez.
Yükleme kendiliğinden geri alma doğurmaz
Mirasçıların en sık yanılgısı, yükleme yerine getirilmediğinde kazandırmanın kendiliğinden ortadan kalkacağını sanmaktır. Kanun böyle bir sonuç öngörmez; öngördüğü şey ifa talebidir. Kazandırmanın geri alınabilmesi için ya tasarrufun yorumundan yüklemenin asli bir koşul olduğunun anlaşılması ya da başka bir hukuki sebebin bulunması gerekir. Bu nedenle dava kurgulanırken asıl talep ifa olmalı, kazandırmanın akıbetine ilişkin talep terditli olarak eklenmelidir.
Geçersiz Koşullar
Maddenin üçüncü fıkrası iki farklı yaptırım öngörür ve aradaki fark önemlidir.
Geçersiz koşullarda iki farklı sonuç
| Koşul niteliği | Yaptırım | Sonucu |
|---|---|---|
| Hukuka aykırı | Tasarruf geçersiz | Kazandırma da düşer |
| Ahlaka aykırı | Tasarruf geçersiz | Kazandırma da düşer |
| Anlamsız | Koşul yok sayılır | Kazandırma ayakta kalır |
| Sadece rahatsız edici | Koşul yok sayılır | Kazandırma ayakta kalır |
Bu ayrım belirleyicidir: hukuka veya ahlaka aykırı koşul tasarrufun tamamını geçersiz kılarken, anlamsız veya sadece rahatsız edici koşul yalnızca kendisi yok sayılır ve kazandırma geçerliliğini korur.
Koşulların geçerlilik değerlendirmesi
| Koşul örneği | Değerlendirme | Sonucu |
|---|---|---|
| Belirli biriyle evlenmesi | Kişilik hakkına müdahale | Geçersizlik değerlendirilir |
| Hiç evlenmemesi | Evlenme özgürlüğü | Geçersizlik değerlendirilir |
| Bir suç işlemesi | Hukuka aykırı | Tasarruf geçersiz |
| Dinî inancını değiştirmesi | Kişilik hakkına müdahale | Geçersizlik değerlendirilir |
| Belirli bir mesleği seçmesi | Somut duruma göre | Ölçülülük aranır |
| Malı hiç satmaması | Süre ve kapsam önemli | Sınırsızsa geçersiz olabilir |
| Mezar bakımını üstlenmesi | Olağan yükleme | Geçerli |
| Anlamsız bir davranış | Anlamsız koşul | Yok sayılır |
Geçersizlik iddiası iki yönlü kullanılır
Bu tablo iki taraf için de bir strateji sunar. Kazandırmadan yararlanan, koşulun anlamsız veya sadece rahatsız edici olduğunu ileri sürerek koşulun yok sayılmasını ve kazandırmanın koşulsuz geçerli olmasını isteyebilir. Diğer mirasçılar ise koşulun hukuka veya ahlaka aykırı olduğunu ileri sürerek tasarrufun tümüyle geçersizliğini talep edebilir. Aynı koşul, kimin ileri sürdüğüne göre farklı bir sonuca yöneltilir; bu nedenle iddianın hangi fıkraya dayandırıldığı dilekçede açıkça belirtilmelidir.
📄 Yüklemenin İfası ve Terditli Talepli Dava Dilekçesi Örneği
... ( ) ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE
DAVACI : ... (TC: ...)
(Mirasçı / yüklemeden yararlanan)
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... (Kazandırmadan yararlanan)
KONU : TMK m.515 uyarınca vasiyetnamedeki YÜKLEMENİN YERİNE
GETİRİLMESİ; terditli olarak tasarrufun geçersizliğinin tespiti
istemlerimizdir.
AÇIKLAMALAR :
1. Müteveffa ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Müteveffanın
.../.../.... tarihli vasiyetnamesi ... Sulh Hukuk Mahkemesinin
2026/... sayılı dosyasında açılmıştır.
2. Vasiyetnamenin ... maddesinde aynen şu düzenleme yer almaktadır:
"... ada ... parsel sayılı taşınmazımı ... 'a bırakıyorum. Ancak
kendisi, kız kardeşim ... 'a ölene kadar bakmakla ve ... adresindeki
evde oturmasını sağlamakla yükümlüdür."
3. Bu düzenleme, TMK m.515 anlamında bir YÜKLEME niteliğindedir.
Kazandırma geçerli olmakla birlikte, davalıya belirli bir edimi
yerine getirme borcu yüklenmiştir.
4. Davalı, taşınmazı .../.../2026 tarihinde adına tescil ettirmiş;
ancak vasiyetnamedeki yükümlülüğünü YERİNE GETİRMEMİŞTİR. Şöyle ki:
a) ... 'a hiçbir bakım ve destek sağlamamıştır,
b) Anılan kişinin evde oturmasını engellemiş / evden çıkarmıştır,
c) ...
5. TMK m.515/2 uyarınca "Tasarruf hükümden düşmedikçe, koşul veya
yüklemenin yerine getirilmesi İLGİLİ OLAN HERKES TARAFINDAN
İSTENEBİLİR."
6. Müvekkil, (mirasçı sıfatıyla / yüklemeden doğrudan yararlanan kişi
sıfatıyla) anılan hüküm anlamında İLGİLİ konumundadır.
7. Davalıya .../.../2026 tarihli ... Noterliğinin ... yevmiye numaralı
İHTARNAMESİ gönderilmiş, yükümlülüğün yerine getirilmesi istenmiş
ancak sonuç alınamamıştır.
8. TERDİTLİ TALEBİMİZ : Yüklemenin ifasının mümkün olmadığının
anlaşılması hâlinde, müteveffanın iradesi yorumlanarak anılan
yüklemenin kazandırmanın ASLİ KOŞULU niteliğinde olduğunun
tespitini ve tasarrufun akıbeti hakkında karar verilmesini talep
ederiz.
HUKUKİ SEBEPLER : 4721 s. TMK m.515, 516 vd., 550 vd., 557; 6098 s.
TBK m.27, 170 vd. ve ilgili sair mevzuat.
DELİLLER : Vasiyetname ve sulh hukuk dosyası, mirasçılık belgesi, tapu
kaydı ve işlem dosyası, ihtarname ve tebliğ belgesi, bakım
yükümlülüğünün yerine getirilmediğine ilişkin belgeler, sağlık ve
ikamet kayıtları, tanık beyanları, keşif ve her türlü yasal delil.
TALEP SONUCU :
1- ÖNCELİKLE, dava konusu taşınmazın tapu kaydına DEVİR VE
TEMLİKİNİN ÖNLENMESİNE dair İHTİYATİ TEDBİR konulmasına,
2- TMK m.515 uyarınca vasiyetnamedeki YÜKLEMENİN DAVALI TARAFINDAN
YERİNE GETİRİLMESİNE,
3- Yüklemenin niteliği gereği, davalının ... 'a bakım sağlaması ve
anılan taşınmazda oturmasına engel olmaması yönünde HÜKÜM
KURULMASINA,
4- TERDİTLİ OLARAK, yüklemenin ifasının mümkün olmadığının tespiti
hâlinde müteveffanın iradesi doğrultusunda tasarrufun akıbeti
hakkında KARAR VERİLMESİNE,
5- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz. .../.../2026
Davacı Vekili
Av. ...
──────────────────────────────────────────────────────────────
VASİYETNAME DÜZENLERKEN — YÜKLEME MADDESİ ÖRNEĞİ
MADDE ... — YÜKLEME VE SONUÇLARI
... 1. ... ada ... parsel sayılı taşınmazımı oğlum ... 'a
bırakıyorum.
... 2. Oğlum, bu kazandırmanın karşılığında, kız kardeşim ... 'ın
ölümüne kadar anılan taşınmazda OTURMASINI SAĞLAMAK ve
aylık ... TL tutarında BAKIM DESTEĞİ vermekle YÜKÜMLÜDÜR.
... 3. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde, TMK m.515
uyarınca ifasının İLGİLİ OLAN HERKES tarafından
istenebileceğini; özellikle kız kardeşimin bu talebi doğrudan
ileri sürebileceğini beyan ederim.
... 4. Yükümlülüğün SÜREKLİ VE CİDDİ BİÇİMDE ihlal edilmesi hâlinde,
bu kazandırmayı yapmayacağımı; yüklemenin bu kazandırmanın
ASLİ SEBEBİ olduğunu açıkça beyan ederim.
... 5. TMK m.550 vd. uyarınca ... 'ı VASİYETİ YERİNE GETİRME
GÖREVLİSİ olarak atıyor ve bu yüklemenin ifasını denetlemekle
görevlendiriyorum.
NOT : Dördüncü fıkradaki beyan, yüklemenin asli koşul niteliği
taşıdığını gösterir ve ihlal hâlinde kazandırmanın akıbeti
tartışılırken belirleyici olur. Bu cümle yazılmadığında, yüklemenin
ihlali kural olarak yalnızca ifa talebi doğurur.Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi: Denetim Aracı
Yüklemenin ifasını güvence altına almanın en etkili yolu, vasiyetnamede bir görevli atanmasıdır.
Vasiyeti yerine getirme görevlisinin etkisi
| Konu | Görevli varsa | Görevli yoksa |
|---|---|---|
| Denetim | Görevli izler | İlgililer takip eder |
| İfa talebi | Görevli de isteyebilir | Yalnızca ilgililer |
| Terekenin yönetimi | Görevli yürütür | Mirasçılar |
| Uyuşmazlık | Görevli müdahale eder | Doğrudan dava |
| Süreklilik | Düzenli denetim | Kesintili |
| Maliyet | Görevliye ücret | Yok |
Süregelen bir yükleme söz konusuysa — örneğin yıllarca sürecek bir bakım yükümlülüğü — görevli atanması, ihlalin zamanında fark edilmesini sağlar. Aksi hâlde ihlal yıllar sonra ortaya çıkar ve o zamana kadar yararlanan kişi mağdur olur.
Süregelen yüklemede görevli şart
Tek seferlik bir yüklemede (örneğin belirli bir borcun ödenmesi) görevli atanması gerekmeyebilir. Ancak süregelen yüklemelerde — bakım, oturma hakkı sağlama, düzenli ödeme — ihlalin fark edilmesi ve kayıt altına alınması güçtür. Bu tür vasiyetnamelerde vasiyeti yerine getirme görevlisi atanması ve görevliye düzenli denetim yetkisi verilmesi, yüklemenin fiilen işlemesini sağlayan tek gerçek mekanizmadır.
Adım Adım Yol Haritası
- Vasiyetnamenin tam metnini alın. Sulh hukuk dosyasından.
- Koşul mu yükleme mi belirleyin. Sonuç buna göre değişir.
- İlgili sıfatınızı ortaya koyun. Mirasçı veya yararlanan.
- İhlali belgeleyin. Bakım, ödeme, oturma kayıtları.
- İhtarname çekin. İfaya davet edin.
- İfa davasını asıl talep yapın. Geri alma otomatik değildir.
- Terditli talep ekleyin. İfa imkânsızsa akıbet tartışılır.
- Tedbir isteyin. Mal elden çıkarılabilir.
- Koşulun geçerliliğini değerlendirin. m.515/3 iki farklı sonuç verir.
- Saklı pay sınırını kontrol edin. Yükleme saklı payı kısıtlayamaz.
Yakın Kurum: Art Mirasçı Atama
Miras bırakanın malın akıbetini uzun süre kontrol etmek istediği hâllerde, koşul ve yükleme yerine daha güçlü bir araç vardır: art mirasçı atama.
4721 s. TMK m.521/1
Art mirasçıya geçiş, mirasbırakan tarafından belirtilen sürenin dolmasıyla gerçekleşir. Tasarrufta böyle bir süre belirtilmemişse geçiş, ön mirasçının ölümüyle gerçekleşir.
Yükleme ile art mirasçılığın karşılaştırması
| Ölçüt | Yükleme | Art mirasçı atama |
|---|---|---|
| Malın akıbeti | Yararlanan malik kalır | Belirlenen kişiye geçer |
| Kontrol gücü | Sınırlı | Yüksek |
| Yaptırım | İfa talebi | Otomatik geçiş |
| Güvence | Talep edilebilir | Kanunen öngörülmüş |
| Uygun olduğu hâl | Belirli bir edim | Malın nesiller boyu kalması |
| Karmaşıklık | Düşük | Yüksek |
Miras bırakan «dairem oğlumda kalsın, o öldükten sonra torunuma geçsin» demek istiyorsa, bunu bir yükleme ile değil art mirasçı atama yoluyla sağlaması gerekir. Yükleme yalnızca bir borç doğurur; art mirasçılıkta ise malın geçişi kanunen düzenlenmiştir.
Ön mirasçının güvence yükümlülüğü
Art mirasçı atamanın en güçlü yanı, kanunun ön mirasçıya bir güvence yükümlülüğü öngörmesidir. Böylece art mirasçının hakkı, ön mirasçının tasarruflarına karşı korunur. Yüklemeli kazandırmada ise böyle otomatik bir güvence mekanizması yoktur; yararlanan malı satarsa yükleme fiilen işlevsiz kalabilir. Bu nedenle amaç malın belirli bir kişiye ulaşmasıysa yükleme değil art mirasçılık tercih edilmelidir.
Yükleme Nasıl Yazılmalı?
Vasiyetname düzenlenirken yüklemenin nasıl yazıldığı, ihlal hâlindeki sonucu doğrudan belirler.
Yazım biçimine göre hukuki sonuç
| Yazım biçimi | Hukuki sonucu | Değerlendirme |
|---|---|---|
| ‘… şartıyla bırakıyorum’ | Yorum gerektirir | Belirsiz |
| ‘… yükümlülüğüyle bırakıyorum’ | Yükleme | İfa istenir |
| ‘… yerine getirmezse bırakmıyorum’ | Asli koşul | Kazandırma tartışılır |
| ‘… yaparsa bırakıyorum’ | Geciktirici koşul | Gerçekleşmezse doğmaz |
| ‘… yapmazsa geri alınsın’ | Bozucu koşul | Sona erme |
| Sebep açıklanmış | Yorumu kolaylaştırır | Tavsiye edilir |
Bu tablodaki en değerli satır sonuncusudur: miras bırakanın neden bu yüklemeyi getirdiğini vasiyetnamede açıklaması, sonraki yorum tartışmasını büyük ölçüde çözer. Hâkim, tasarrufu yorumlarken miras bırakanın gerçek iradesini araştırır; bu iradenin metinde açıklanmış olması yorumu yönlendirir.
Tek cümle, yıllarca sürecek tartışmayı önler
Vasiyetnameye eklenecek şu cümle, ihlal hâlinde davanın seyrini belirler: «Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde anılan kazandırmayı yapmayacağımı, yüklemenin bu kazandırmanın asli sebebi olduğunu beyan ederim.» Bu cümle yazıldığında yükleme, tasarrufun asli koşulu niteliği kazanır ve ihlal hâlinde kazandırmanın akıbeti tartışılabilir hâle gelir. Yazılmadığında ise ihlal, kural olarak yalnızca bir ifa talebi doğurur ve mal yararlananda kalmaya devam eder.
Saklı Pay Üzerine Yükleme Konulamaz
Koşul ve yükleme serbestisinin en net sınırı saklı paydır. Miras bırakan, saklı paylı bir mirasçının payını koşula veya yüklemeye bağlayamaz.
Bunun sebebi basittir: saklı pay, ölüme bağlı tasarrufla dokunulamayacak bir asgari güvencedir. Bu pay üzerine bir yükümlülük konulması, payı fiilen azaltmak veya kullanılmasını engellemek anlamına gelir ve dolaylı bir saklı pay ihlali oluşturur.
Buna karşılık miras bırakan, tasarruf edebileceği kısımda serbesttir: bu kısımdan yapılan kazandırmalara dilediği koşulu veya yüklemeyi bağlayabilir. Bu nedenle vasiyetname düzenlenirken önce saklı pay hesabı yapılmalı, koşul ve yüklemeler yalnızca tasarruf edilebilir kısma yerleştirilmelidir.
Saklı payı üzerine yükleme konulmuş bir mirasçı, koşulun kendisine karşı ileri sürülemeyeceğini savunabileceği gibi, saklı payı zedelenmişse TMK m.560 vd. uyarınca tenkis talebinde de bulunabilir.
Sık Yapılan Hatalar
- Yükleme ihlalinde malın kendiliğinden döneceğini sanmak. Önce ifa istenir.
- Koşul ile yüklemeyi ayırmamak. Sonuçları farklıdır.
- Yalnızca mirasçıların dava açabileceğini sanmak. İlgili olan herkes isteyebilir.
- Terditli talep kurmamak. İfa imkânsızsa dava sonuçsuz kalır.
- Geçersizlik iddiasında fıkrayı belirtmemek. İki farklı sonuç doğurur.
- Vasiyetnamede görevli atamamak. Süregelen yükleme denetlenemez.
- İhlali belgelememek. İspat davanın belkemiğidir.
- Tedbir istememek. Kazandırılan mal devredilebilir.
📘 İlgili Rehberler
Denetim Mekanizması: Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi
Yüklemenin fiilen işlemesini sağlayan tek düzenli mekanizma, vasiyeti yerine getirme görevlisidir. Türk Medeni Kanunu bu kurumu yedi maddede ayrıntılı biçimde düzenlemiştir.
| Madde | Kural |
|---|---|
| m.550 | Görevlinin göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir; görev sulh hâkimince bildirilir, on beş gün içinde kabul edilmediği bildirilmezse kabul edilmiş sayılır; görevli uygun bir ücret isteyebilir |
| m.551 | Birden çok görevli atanmışsa aksi anlaşılmadıkça görevi birlikte yürütürler; acele hâllerde her biri gerekli işlemleri yapabilir |
| m.552 | Görevli, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir; tereke listesini düzenler, terekeyi yönetir, alacakları tahsil eder, borçları öder, vasiyetleri yerine getirir, paylaşma planı hazırlar, dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder |
| m.553 | Mirasbırakan taahhüt etmiş olmadıkça terekeye dâhil malların devri veya üzerlerinde sınırlı ayni hak kurulması sulh hâkiminin yetki vermesine bağlıdır; olağan giderleri karşılayacak tasarruflar için yetki gerekmez |
| m.554 | Görevin sona ermesi; görev uygunsuz bir zamanda bırakılamaz |
| m.555 | Görevli, sulh hâkiminin denetimine tabidir; hâkim şikâyet üzerine veya resen gereken önlemleri alır |
| m.556 | Görevli özen göstermekle yükümlüdür ve ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur |
Altıncı satır, yüklemenin denetiminde asıl aracı gösterir: görevli sulh hâkiminin denetimine tabidir ve ilgililer şikâyet yoluyla harekete geçebilir. Görevlinin yetersiz olduğu, görevini kötüye kullandığı veya ağır ihmali tespit edilirse sulh hâkimi görevine son verir; bu karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde asliye mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Görevlinin tasarruf yetkisi sınırlıdır. Mirasbırakan taahhüt etmiş olmadıkça, terekedeki malların görevli tarafından devredilmesi veya üzerlerinde sınırlı ayni hak kurulması sulh hâkiminin yetki vermesine bağlıdır; hâkim, olanak bulunduğu takdirde mirasçıları dinledikten sonra karar verir. Yalnızca olağan giderleri karşılayacak ölçüdeki tasarruflar için yetki almaya gerek yoktur. Bu sınır, mirasçıların terekeyi denetlemesini sağlayan güvencedir.
Yüklemenin İhlalinde İzlenecek Sıra
İhlal tespit edildiğinde atılacak adımların sırası, talebin kabul edilme ihtimalini doğrudan etkiler.
| Adım | İçerik |
|---|---|
| 1 | Vasiyetnamenin tam metninin sulh hukuk dosyasından alınması |
| 2 | İfadenin koşul mu yükleme mi olduğunun belirlenmesi |
| 3 | İlgili sıfatının ortaya konması; ifayı isteme hakkı bu sıfata bağlıdır |
| 4 | İhlalin belgelenmesi; bakım, ödeme ve oturma kayıtları |
| 5 | İhtarname ile ifaya davet |
| 6 | İfa davasının asıl talep olarak kurulması |
| 7 | Görevli atanmışsa şikâyet yoluyla sulh hâkiminin denetime çağrılması (TMK m.555) |
Altıncı satır, en sık yapılan hatayı önler: yüklemenin yerine getirilmemesi, kazandırmanın kendiliğinden geri alınması sonucunu doğurmaz. Asıl talep ifa davasıdır; geri alma veya benzeri sonuçlar ancak terditli olarak ve şartları varsa gündeme gelir.
Vasiyet yorumu için vasiyetnamenin yorumu rehberimize bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Miras bırakan kazandırmaya koşul bağlayabilir mi?
TMK m.515 uyarınca mirasbırakan, ölüme bağlı tasarruflarını koşullara veya yüklemelere bağlayabilir. Tasarruf hükümden düşmedikçe, koşul veya yüklemenin yerine getirilmesi ilgili olan herkes tarafından istenebilir.
Koşul ile yükleme arasındaki fark nedir?
Koşul, kazandırmanın varlığını belirsiz bir olaya bağlar. Yükleme ise kazandırma geçerli olmakla birlikte, yararlanana belirli bir edimi yerine getirme borcu yükler.
Yüklemenin ifasını kim isteyebilir?
TMK m.515 uyarınca yüklemenin yerine getirilmesi ilgili olan herkes tarafından istenebilir. Bu, diğer mirasçıları, vasiyeti yerine getirme görevlisini ve yüklemeden yararlanacak kişileri kapsar.
Yükleme yerine getirilmezse kazandırma geri alınır mı?
Yükleme kendiliğinden kazandırmayı ortadan kaldırmaz. Öncelikle ifası istenir. Ancak tasarrufun yorumundan yüklemenin kazandırmanın asli koşulu olduğu anlaşılıyorsa farklı sonuçlar doğabilir.
Hukuka veya ahlaka aykırı koşul ne olur?
TMK m.515/2 uyarınca hukuka veya ahlaka aykırı koşul ve yüklemeler içeren tasarruf geçersizdir. Anlamsız veya sadece başkalarını rahatsız edici nitelikte olan koşullar ve yüklemeler yok sayılır.
Koşul gerçekleşmezse ne olur?
Geciktirici koşula bağlanmış bir kazandırmada koşul gerçekleşmezse kazandırma hüküm doğurmaz. Bozucu koşulda ise koşulun gerçekleşmesiyle kazandırma sona erer.
Vasiyeti yerine getirme görevlisi denetler mi?
TMK m.550 vd. uyarınca atanmış vasiyeti yerine getirme görevlisi, ölüme bağlı tasarrufun yerine getirilmesini sağlamakla görevlidir. Yüklemenin ifasının denetimi de bu kapsamda değerlendirilir.
Güvence istenebilir mi?
Yüklemenin ileride yerine getirilecek olması hâlinde, ilgililerin menfaatini korumak üzere güvence gösterilmesi talep edilebilecek hâller bulunabilir. Somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Bakım yüklemesi geçerli midir?
Miras bırakanın bir kişiye bakılması yükümlülüğü getirmesi mümkündür. Ancak bu yükleme, bakılacak kişinin rızası ve fiilî imkânlar çerçevesinde değerlendirilir.
Malın satılmaması koşulu geçerli mi?
Belirli bir malın satılmaması yönündeki koşullar, mülkiyet hakkının özüne ve TMK m.642’deki paylaşma hakkına aykırılık oluşturmadığı ölçüde değerlendirilir. Sınırsız ve süresiz yasaklar geçersiz sayılabilir.
Evlenmeme koşulu geçerli midir?
Kişilik haklarını ve evlenme özgürlüğünü ortadan kaldıran koşullar, hukuka ve ahlaka aykırılık kapsamında değerlendirilir ve geçersiz sayılabilir.
Yükleme saklı payı etkiler mi?
Saklı paylı mirasçıya bırakılan pay üzerinde saklı payı kısıtlayan yüklemeler getirilemez. Saklı pay, ölüme bağlı tasarrufla sınırlandırılamaz.
Yüklemenin ifası nasıl talep edilir?
İlgililer tarafından dava yoluyla ifa istenir. Talep, yüklemenin niteliğine göre eda veya tespit davası biçiminde kurulur.
Zamanaşımı var mı?
Yüklemenin niteliğine göre genel hükümler uygulanır. Süregelen yüklemelerde ifa talebi, yükümlülük devam ettiği sürece ileri sürülebilir.
Miras dosyanız için Ankara’dan hukuki destek
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
