Vasiyette “Bunu Falanca Yerine Getirsin” Yazıyor – Bu Kişinin Yetkisi Nedir?

Atama, Bildirim ve On Beş Günlük Süre

TMK m.550/1: Mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla bir veya birden çok fiil ehliyetine sahip kişiyi vasiyetnameyi yerine getirme görevlisi olarak atayabilir.

Dördüncü ve beşinci satırlar birlikte okunmalıdır: TMK m.550/2 uyarınca görev kendisine bildirilen kişi, bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul etmediğini bildirmezse görevi kabul etmiş sayılır.

Yani sessiz kalmak burada ret değil, kabul sonucunu doğurur. Görevi üstlenmek istemeyen kişi süresi içinde açıkça bildirmelidir.

Altıncı satır görevlinin hakkını gösterir: yaptığı işler için uygun bir ücret talep edebilir ve bu ücret terekeden karşılanır.

Üçüncü satır ise sürecin başlangıcıdır: atama vasiyetnamenin açılmasıyla ortaya çıkar ve sulh hâkimi görevi ilgiliye bildirir.

Yetkinin Kapsamı: TMK m.552’nin Saydığı İşler

İkinci satır en geniş yetkidir: TMK m.552/1 uyarınca görevli, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça terekeyi yönetmek ve vasiyetleri yerine getirmekle yükümlüdür.

Beşinci ve altıncı satırlar mirasçılar bakımından önemli bir sonuç doğurur: görevli terekeyi temsil eder ve görevi kapsamındaki davalarda taraf olur.

Bu, elbirliği mülkiyetindeki oybirliği kuralının doğurduğu tıkanıklığı çözer: mirasçıların birlikte hareket etmesi beklenmeden işlem yürütülebilir.

Dördüncü satır ise sınırı gösterir: görevli paylaşmayı hazırlar; mirasçıların üzerinde anlaşamadığı bir paylaşmayı tek başına dayatamaz.

Mirasçılarla İlişki: Kim Kime Talimat Verir?

İkinci satır bu kurumun en çok yanlış anlaşılan yönüdür: görevli mirasçıların vekili değildir ve onların talimatıyla bağlı değildir.

Dayanağı mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufudur; bu nedenle mirasçılar istemese dahi vasiyetnamedeki düzenlemeyi uygular.

Beşinci satır dengeyi kurar: görevli yaptığı işlemler hakkında hesap vermekle yükümlüdür ve mirasçılar bilgi isteyebilir.

Altıncı satır ise denetim yolunu gösterir: mirasçılar görevlinin işlemlerinden şikâyetçiyse sulh hâkimine başvurabilir.

Görevli Varken Mirasçılar Ne Yapabilir?

Birinci ve ikinci satırlar mirasçıların en güçlü araçlarıdır: görevlinin varlığı, vasiyetnamenin iptali veya tenkis talebini engellemez.

Görevli yalnızca geçerli bir tasarrufu uygular; tasarrufun geçerliliği ayrı bir davada tartışılır.

Altıncı satır kişiye bağlı bir karardır: mirası kabul veya ret her mirasçının kendi tercihidir ve görevli bu kararı veremez.

Beşinci satır ise geçici bir sınırlamadır: görev tamamlandığında yönetim yetkisi mirasçılara döner.

Görevlinin Sorumluluğu Vekil Gibidir

Birinci satır sorumluluğun ölçüsünü verir: TMK m.555 uyarınca görevli, görevini yerine getirirken vekil gibi sorumludur.

Bu, özen ve sadakat yükümlülüğü anlamına gelir: terekeyi kendi menfaatine kullanamaz ve doğan zarardan sorumlu olur.

Altıncı satır ise mirasçılar için koruma sağlar: yetersizliği veya görevini kötüye kullandığı anlaşılan görevli, sulh hâkimi tarafından görevden alınabilir.

Bu talep mirasçılardan yalnızca biri tarafından da yapılabilir; diğerlerinin katılımı aranmaz.

“Vekil Gibi” Ne Demek? TBK m.506, m.508 ve m.512

Kanun görevlinin sorumluluğunu vekilin sorumluluğuna bağladığından, ölçü Borçlar Kanunu’ndaki vekâlet hükümlerinde aranır. Bu atıf, hem mirasçıların talep edebileceklerini hem de görevlinin yükümlülüklerini somutlaştırır.

Özen ölçüsü: TBK m.506. Vekil, üstlendiği iş ve hizmetleri vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Maddenin en kritik cümlesi ölçüyü belirler: vekilin özen borcundan doğan sorumluluğunun belirlenmesinde, benzer alanda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınır. Yani görevli, “elimden geleni yaptım” savunmasıyla değil, objektif bir ölçüyle denetlenir; işletme, kira ve satış işlemlerinde piyasa koşullarını araştırmamış olmak bu ölçüte aykırılıktır.

Bizzat ifa kuralı. Aynı madde uyarınca vekil, vekâlet borcunu bizzat ifa etmekle yükümlüdür; ancak yetki verildiği veya durumun zorunlu kıldığı hâllerde işi başkasına yaptırabilir. Vasiyeti yerine getirme görevlisinin, mirasbırakanın kendisine duyduğu güvene dayanarak atandığı düşünüldüğünde, görevin başkasına devredilmesi kural olarak kabul görmez; yardımcı kullanılması ise mümkündür ve bu hâlde görevli, yardımcının fiilinden sorumlu olur.

Hesap verme ve aldıklarını teslim: TBK m.508. Vekil, vekâlet verenin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını vekâlet verene vermekle yükümlüdür. Ayrıca vekil, vekâlet verene tesliminde geciktiği paranın faizini de ödemekle yükümlüdür. Mirasçılar bakımından bunun anlamı nettir: tahsil edilen kira ve alacakların terekeye aktarılmasında gecikme varsa, faiz ayrıca istenebilir. Hesap talebinin yazılı ve tarihli yapılması, faizin başlangıcını da belirler.

Sona erdirme: TBK m.512. Vekâlet veren ve vekil, her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Görevli bakımından bu hüküm istifa imkânını gösterir; ancak paylaşmanın kritik bir aşamasında yapılan ani çekilme, zarar sorumluluğu doğurabilir. Görevliliğin sona ermesinde terekenin ve belgelerin tutanakla teslimi bu riski azaltır.

Vasiyet alacaklısının muhatabı: TMK m.600. Görevlinin bulunmasının pratik sonucu burada görülür: vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel bir istem hakkına sahiptir. Yani belirli mal vasiyetinde talep, görevli atanmışsa doğrudan görevliye yöneltilir. Tasarruftan aksi anlaşılmıyorsa bu hak, vasiyet yükümlüsünün vasiyeti öğrendiği andan itibaren muaccel olur ve hakkın bildirilmesinden başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Azil talebinin usulü: HMK m.383 ve m.387. Görevden alma istemi bir çekişmesiz yargı işidir; bu nedenle aksine düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve basit yargılama usulü ile re’sen araştırma ilkesi uygulanır. Talebin reddi hâlinde, hukuki yararı bulunan ilgililer kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde kanun yoluna başvurabilir. Süre tebliğden değil öğrenmeden işlediğinden dosyanın takibi gerekir.

Talep nasıl kurulmalı? Azil dilekçesinde soyut memnuniyetsizlik yetmez; TBK m.506‘daki objektif özen ölçüsüne aykırılığın somut örneklerle gösterilmesi gerekir: rayiç altı kiralama, hesap vermekten kaçınma, tereke parasının ayrı hesapta tutulmaması, zorunlu ödemelerin geciktirilmesi. Bunlara ek olarak TBK m.508 uyarınca yazılı hesap talebinin yapıldığı ve cevapsız kaldığı belgelenirse talep belirgin biçimde güçlenir.

Görevlinin Bulunması Kimin İşine Yarar?

Dördüncü satır en somut kazançtır: TMK m.640/2 uyarınca terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf edilir; görevli bu tıkanıklığı aşar.

Bu nedenle çok mirasçılı veya anlaşmazlık bulunan terekelerde görevli atanması, vasiyetnamenin uygulanmasını fiilen mümkün kılar.

İkinci ve üçüncü satırlar ise lehtarları korur: vasiyet alacaklısı ve artmirasçı, talebini mirasçılar yerine doğrudan görevliye yöneltebilir.

Bu nedenle vasiyetname düzenlenirken TMK m.550 uyarınca görevli atanması, tasarrufun fiilen uygulanmasını güvence altına alır.

Vasiyetnamede Görevli Atarken Yazılacaklar

İkinci satır tasarrufun boşa çıkmasını önler: atanan kişi görevi kabul etmezse veya önce ölürse, yedek belirlenmemişse uygulama mirasçılara kalır.

Dördüncü satır varsayılan kuralı hatırlatır: TMK m.552/1 uyarınca görevli, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça terekeyi yönetmekle yükümlüdür.

Yönetim istenmiyorsa bu husus açıkça yazılmalıdır; aksi hâlde görevli terekenin tamamını yönetir.

Beşinci satır ise sonraki tartışmayı önler: ücret vasiyetnamede belirlenmemişse TMK m.550/3 uyarınca uygun bir ücret istenebilir ve tutar tartışma konusu olabilir.

Tek bakışta: atanma, yetki sınırı ve denetim

Bu kişi mirasçıların temsilcisi değildir; mirasbırakanın iradesinin uygulayıcısıdır. Bu ayrım, “kim kime talimat verir” sorusunun cevabını belirler.

Yetki geniştir ama denetimsiz değildir. Sulh hâkimi hem gözetir hem gerektiğinde görevden alır.