Vasiyette “Bunu Falanca Yerine Getirsin” Yazıyor – Bu Kişinin Yetkisi Nedir?

Görevli nasıl atanır, ne zaman göreve başlar?

Vasiyeti yerine getirme görevlisi — eski dildeki adıyla vasiyeti tenfiz memuru — TMK m.550-556 arasında düzenlenmiştir. Miras bırakanın bu kişiyi ataması bir ölüme bağlı tasarruf olduğundan, atama ancak vasiyetname ile yapılabilir.

TMK m.550’nin kurduğu çerçeve:

• Miras bırakan vasiyetnameyle bir veya birden çok görevli atayabilir.
• Görevlinin, göreve başladığı sırada fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
• Görev, kişiye sulh hâkimi tarafından bildirilir.
• Bildirim tarihinden başlayarak on beş gün içinde kabul edilmediği sulh hâkimine bildirilmezse, görev kabul edilmiş sayılır.
• Görevli, hizmetinin karşılığında uygun bir ücret isteyebilir.

On beş günlük süre kritik önemdedir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; sessiz kalmak reddetmek anlamına gelmez, aksine kabul sayılır. Görevi üstlenmek istemeyen kişinin süresi içinde sulh hâkimine açıkça bildirimde bulunması gerekir.

Ücreti kim belirler? Yargıtay uygulamasında görevlinin ücretinin belirlenmesi sulh hâkimine aittir ve bu ücret terekenin borcu sayılır; mirasçıların kişisel borçları değildir.

Yetkinin kapsamı: TMK m.552’nin saydığı işler

Görevlinin ne yapabileceği önce vasiyetnameden anlaşılır. Miras bırakan tasarrufunda aksini öngörmüş veya sınırlı bir görev vermiş olmadıkça, görevli miras bırakanın son arzularının yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemleri yapmakla görevli ve yetkilidir (TMK m.552/1).

Görevli, görevinin gerektirdiği sınır içerisinde terekenin zilyedi konumundadır ve mirasçılar bu işlemlere uymakla yükümlüdür.

Kanunun özellikle saydığı görevler (TMK m.552/2):

• Göreve başladıktan sonra gecikmeksizin terekedeki malların, hakların ve borçların listesini düzenler; liste düzenlenirken olanak varsa mirasçılar hazır bulundurulur.
• Terekeyi yönetir ve yönetimin gerektirdiği ölçüde tereke mallarının zilyetliğinin kendisine devrini ister.
• Tereke alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder.
• Vasiyetleri yerine getirir.
• Terekenin paylaşılması için plân hazırlar.
• Tereke ile ilgili dava ve takiplerde miras ortaklığını temsil eder.

Bu liste sınırlayıcı değildir. Sayılanlar en önemli görevlerdir; asıl ölçüt, birinci fıkradaki “son arzuların yerine getirilmesi için gerekli bütün işlemler” formülüdür. Buna karşılık miras bırakan görevi belirli konularla sınırlamışsa, görevli yalnızca o işleri yapabilir.

En önemli işlevi: miras bırakanın ferdi mülkiyetini mirasçıların ferdi mülkiyeti hâline getirmek; yani ölüm ile intikal arasındaki belirsizlik dönemini düzenli bir biçimde kapatmaktır. Özellikle terekede işletme, hisse senedi, yatırım fonu gibi yönetim gerektiren değerler varsa bu işlev kritik hâle gelir.

Mirasçılarla ilişki: kim kime talimat verir?

Uygulamada en çok tartışma yaratan nokta budur. Cevap net: mirasçılar vasiyeti yerine getirme görevlisine talimat veremezler.

Görevli, görev alanına giren hususlarda münhasır yetkiye sahiptir ve bu alanlarda mirasçıların yetkisi bulunmaz. Görevli yalnızca miras bırakanın vasiyetnamedeki iradesine göre hareket eder; mirasçıların istek ve talimatlarıyla bağlı değildir. Bunun sebebi yapısaldur: görev miras bırakanın ölümünden sonra başladığı için, miras bırakanın vasiyetnamesinde yer alan irade dışında başka bir talimat vermesi zaten mümkün değildir.

Bu, görevlinin denetimsiz olduğu anlamına gelmez — ancak denetim yolu talimat değil, sulh hâkimine şikâyettir. Bir sonraki bölümde ele alıyoruz.

Birden çok görevli atanmışsa: kural olarak birlikte hareket etmeleri gerekir. Ancak TMK m.551/3 uyarınca acele hâllerde görevlilerden her biri gerekli işlemleri tek başına yapabilir. Bu nedenle görevlilerden birinin görevi kabul etmemesi ya da başka bir sebeple görevinin sona ermesi hâlinde bile, her biri acele işleri yapmaya yetkilidir.

Görev nasıl sona erer? TMK m.554 görevin sona ermesini düzenler. Görevli sulh hâkimine beyanda bulunarak görevinden ayrılabilir; ancak görevi uygunsuz bir zamanda bırakamaz.

Denetim, azil ve sorumluluk

Mirasçıların elindeki asıl araç denetim mekanizmasıdır.

TMK m.555 — denetlenmesi: “Vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevinin yerine getirilmesinde sulh hâkiminin denetimine tâbidir. Hâkim, şikâyet üzerine veya re’sen gereken önlemleri alır.”

Yani mirasçılar, görevliyi her zaman sulh hukuk mahkemesine şikâyet ederek görevden alınmasını (azlini) isteyebilirler. Hâkim, görevin gereği gibi yerine getirilmediği iddiasını inceler ve gerekiyorsa görevden alır. Önlem almak için şikâyet de şart değildir; hâkim re’sen de harekete geçebilir.

Karara itiraz: TMK m.555 uyarınca sulh hâkiminin görevliyi görevden alma kararına karşı asliye mahkemesine itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Yargıtay, bu itiraz yolunun yalnızca görevden alma kararına ilişkin olduğunu, görevlinin ücretine ilişkin kararın kıyasen bu yola tabi tutulamayacağını belirtmiştir.

TMK m.556 — sorumluluğu: Görevli, ilgililere karşı bir vekil gibi sorumludur; sorumluluğu vekâlet sözleşmesine ilişkin sorumluluk hükümlerine tâbidir. Bu, görevin özenle ve sadakatle yerine getirilmesi yükümlülüğü anlamına gelir; özen borcuna aykırılık nedeniyle terekeye ya da ilgililere verilen zarardan tazmin sorumluluğu doğabilir.

Pratik yol haritası: Önce vasiyetnamedeki görev tanımını okuyun — yetki sınırlı olabilir. Görevlinin düzenlediği tereke listesini ve hesapları isteyin. İtirazınız varsa talimat vermeye çalışmak yerine doğrudan sulh hukuk mahkemesine şikâyet yoluna başvurun; zarar doğmuşsa ayrıca m.556 kapsamında tazminat gündeme gelebilir.