Spor salonu sözleşmelerindeki “oluşabilecek her türlü sakatlıktan üye sorumludur” kaydı, sanıldığı gibi salonu korumaz. Üyelik bir hizmet sözleşmesidir ve salonun güvenli ortam sağlama, ekipmanı bakımlı tutma, belgeli eğitmen çalıştırma yükümlülüğü vardır. Bu yükümlülüklerin ihlali sözleşmeye aykırılık (TBK m.112), koşulları varsa haksız fiil (TBK m.49) ve ayıplı hizmet sorumluluğu doğurur. Bu rehberde salonun ve antrenörün sorumluluğunu, sorumsuzluk kayıtlarının geçersizliğini ve tazminat sürecini anlatıyoruz.
Sorumluluğun Üç Ayrı Hattı
| Hat | Dayanak | Ne aranır? |
|---|---|---|
| Sözleşmeye aykırılık | TBK m.112 vd. | Güvenli hizmet ve özen borcunun ihlali; kusursuzluğunu ispat yükü salondadır |
| Haksız fiil | TBK m.49 | Kusur, zarar ve illiyet bağı; sözleşme dışı zararlarda da uygulanır |
| Ayıplı hizmet | 6502 sayılı Kanun | Hizmetin sözleşmede öngörülen niteliği taşımaması; tüketici yolları açılır |
Bu hatlar birbirini dışlamaz. Uygulamada dava, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil birlikte ileri sürülerek açılır; tüketici sıfatı nedeniyle görevli mahkeme ise tüketici mahkemesidir. Sözleşmeye aykırılık hattının pratik avantajı ispat yükünün dağılımıdır: sözleşmesel sorumlulukta borçlu, kusursuz olduğunu ispatla yükümlüdür.
Mevzuattan Doğan Somut Yükümlülükler
Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri Yönetmeliği, salonlara denetlenebilir yükümlülükler getirir. Dosyada kusuru somutlaştıran en güçlü argümanlar bunlardır:
- Belgeli çalıştırıcı zorunluluğu: Faaliyet gösterilen her spor dalı için antrenör/çalıştırıcı bulundurulması ve bunlarla yazılı sözleşme yapılması gerekir.
- Belgenin görünür yerde asılması: Çalıştırıcıların belgesi salonda herkesin görebileceği yere asılır.
- Çalışma saatlerinde tesiste bulunma: Çalıştırıcı, hastalık ve doğal afet gibi özel durumlar dışında çalışma saatleri içinde tesiste bulunmak zorundadır.
- İlk yardım dolabı: Çalışmalar sürdüğü müddetçe meydana gelebilecek sakatlıklar için gerekli ilaç ve malzemeler eksiksiz bulundurulur ve dolap görünür yere asılır.
- Tescil ve denetim: Tesisler il müdürlüğü tarafından tescil edilir, ücret tarifeleri görünür yere asılır ve tesis denetime tabidir.
Neden önemli? Bu yükümlülüklerden birinin ihlali, kusuru tartışmalı olmaktan çıkarıp somut hâle getirir. Sakatlanma anında salonda belgeli antrenör bulunmadığının veya ilk yardım dolabının boş olduğunun tespiti, dosyanın seyrini tek başına değiştirebilir.
Spor salonunda sakatlandınız mı?
Delil ilk 48 saatte toplanır; kamera kaydı talebi yazılı yapılmalıdır.
Sorumsuzluk Kayıtları Neden Geçersiz?
Üyelik formlarındaki “salon hiçbir sakatlıktan sorumlu değildir” tipi kayıtlar, Türk Borçlar Kanunu’nun sorumsuzluk anlaşmalarına ilişkin sınırlarına takılır:
- Ağır kusur: Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Bakımsız ekipman veya belgesiz eğitmen gibi hâller ağır kusur değerlendirmesine girer.
- Uzmanlık gerektiren hizmet: Hizmetin uzmanlığı gerektiren bir faaliyet olarak sunulduğu hâllerde, hafif kusura ilişkin sorumsuzluk kayıtları da geçersiz sayılabilir.
- Haksız şart denetimi: Tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik yaratan kayıtlar tüketiciyi bağlamaz.
Buna karşılık imzaladığınız sağlık beyanı formu farklı bir işleve sahiptir: sorumluluğu kaldırmaz, ancak beyanınızda gerçeğe aykırılık varsa müterafik kusur değerlendirmesinde aleyhinize kullanılabilir.
Antrenörün Sorumluluğu
Antrenör yalnızca hareket öğreten kişi değil, üyenin fiziksel güvenliğinden sorumlu bir uzmandır. Kusurunun tartışıldığı tipik hâller:
- Üyenin kapasitesinin üzerinde ağırlık veya tekrar sayısına yönlendirmek,
- Isınma ve soğuma protokolünü atlamak,
- Hatalı teknik öğretmek veya hatalı formu düzeltmemek,
- Riskli hareketlerde gözetim (spotting) yapmamak,
- Bildirilen rahatsızlığa rağmen kontrendike egzersiz uygulatmak.
Antrenörün kusuru hâlinde salon, TBK m.66 uyarınca adam çalıştıranın sorumluluğu kapsamında sorumludur. İşletme, çalışanı seçerken, ona talimat verirken ve denetlerken gerekli özeni gösterdiğini ispatlayarak kurtulabilir; ancak belgesiz eğitmen çalıştırılması bu savunmayı fiilen ortadan kaldırır ve seçim kusuru olarak değerlendirilir.
Tazminat Kalemleri ve Müterafik Kusur
- Tedavi giderleri: Ameliyat, fizik tedavi, ilaç, ortez ve ulaşım masrafları — faturalarla.
- Geçici/sürekli iş göremezlik: Çalışma gücü kaybı; profesyonel veya yarı profesyonel sporcularda tutar belirgin biçimde artar.
- Bakıcı gideri: Ağır yaralanmalarda başkasının bakımına muhtaçlık.
- Manevi tazminat: Yaralanmanın ağırlığı, kalıcı iz ve yaşam kalitesindeki düşüş.
Karşı tarafın en sık başvurduğu savunma müterafik kusurdur: üyenin bilinen rahatsızlığını bildirmemesi, uyarıya rağmen aşırı ağırlık kaldırması veya eğitmensiz riskli hareket yapması. Bu savunma sorumluluğu kaldırmaz, tazminattan indirim sağlar. Bu nedenle üyenin, salonun risk değerlendirmesi ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediğini ortaya koyması dengeyi geri çevirir.
Salon “sözleşmede yazıyor” diyerek sorumluluğu mu reddediyor?
Sorumsuzluk kaydı ağır kusurda kesin olarak hükümsüzdür.
Delil Toplama: Olaydan Sonraki İlk Saatler
Spor salonu sakatlıklarında dosyanın kaderi, olaydan hemen sonra yapılanlarla belirlenir.
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| Kamera kaydı | Muhafaza talebi yazılı yapılmalı; kayıtlar kısa sürede üzerine yazılır |
| Olay tutanağı | İşletmeden tutanak düzenlenmesi istenmeli ve bir nüshası alınmalı |
| Ekipman fotoğrafı | Arızalı veya bakımsız cihaz varsa o anda fotoğraflanmalı; sonradan onarılır |
| Sağlık başvurusu | Gecikmeden yapılmalı; kayıtta olayın nasıl gerçekleştiği anlatılmalı |
| Tanık | Diğer üyeler ve görevliler; iletişim bilgileri alınmalı |
Üçüncü satır çoğu zaman geç fark edilir. Arızalı bir aletin, olaydan sonra derhâl onarılması veya değiştirilmesi olağandır. Bu durumda kusurun kaynağını gösterecek en güçlü delil ortadan kalkar. Bu nedenle sakatlığa yol açan ekipman, tarih bilgisi görünecek biçimde fotoğraflanmalı; mümkünse bakım kayıtlarının celbi de talep edilmelidir. Bakım defteri ve periyodik kontrol kayıtları, işletmenin özen borcunun ölçüsünü gösterir.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| TBK m. 112 | Borca aykırılık — kusursuzluğu ispat yükü borçluda |
| TBK m. 114/2 | Haksız fiil hükümlerinin kıyasen uygulanması |
| TBK m. 115 | Sorumsuzluk anlaşması — üç fıkra |
| TBK m. 116 | Yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk |
| TBK m. 49 | Haksız fiil — kusur, zarar, illiyet |
| TBK m. 66 | Adam çalıştıran; üçüncü fıkrada işletme sorumluluğu |
| TBK m. 69 | Yapı malikinin sorumluluğu — zemin, tavan, tesisat |
| TBK m. 71 | Tehlike sorumluluğu |
| TBK m. 54 | Bedensel zararlar — tazminat kalemleri |
| TBK m. 56 | Manevi tazminat |
| TBK m. 52 | Müterafik kusur ve indirim |
| TBK m. 72 | Haksız fiilde zamanaşımı |
| TBK m. 146 | Sözleşmesel taleplerde genel zamanaşımı |
| 6502 m. 5 | Haksız şart denetimi |
| 6502 m. 13-16 | Ayıplı hizmet ve seçimlik haklar |
| 6502 m. 68, 73, 73/A | Hakem heyeti, mahkeme ve arabuluculuk |
| TCK m. 89 | Taksirle yaralama |
| Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri Yönetmeliği | Tescil, belgeli çalıştırıcı, ilk yardım |
m. 115: Sorumsuzluk Kaydının Üç Ayrı Duvarı
Yazının doğru tespit ettiği geçersizlik, tek bir kurala değil üç ayrı fıkraya dayanır. Hangisinin uygulanacağı, kaydın hangi gerekçeyle çürütüleceğini belirler.
| Fıkra | Kural |
|---|---|
| m. 115/1 | Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür |
| m. 115/2 | Borçlunun alacaklı ile hizmet sözleşmesinden kaynaklanan herhangi bir borç sebebiyle sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yaptığı her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür |
| m. 115/3 | Uzmanlığı gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat, ancak kanun ya da yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür |
Üçüncü fıkra, spor salonu dosyalarında en güçlü dayanaktır ve yazının “geçersiz sayılabilir” ihtiyatını bir kesinliğe yaklaştırır. m. 115/3, iki şartı birlikte arar: hizmetin uzmanlık gerektirmesi ve ancak kanun ya da yetkili makamların izniyle yürütülebiliyor olması. Özel beden eğitimi ve spor tesisleri, ilgili Yönetmelik uyarınca il müdürlüğünce tescil edilen, her spor dalı için belgeli çalıştırıcı bulundurmak zorunda olan ve denetime tabi işletmelerdir. Bu yapı ortaya konulduğunda tartışma, kaydın ağır kusuru kapsayıp kapsamadığından çıkar: fıkra hafif kusur bakımından da sorumsuzluğu kesin olarak hükümsüz kılar. Dava dilekçesinde bu nedenle önce tescil ve belge rejimi ortaya konulmalı, sorumsuzluk kaydının geçersizliği bu zemine oturtulmalıdır.
İkinci fıkranın ayrı bir işlevi vardır. m. 115/2, hizmet sözleşmesinden doğan borçlar bakımından her türlü sorumsuzluk anlaşmasını hükümsüz sayar. Bu fıkra, salonda çalışan antrenör ile işletme arasındaki ilişkide doğrudan uygulanır; üyelik ilişkisinin nitelendirilmesi ise ayrıca değerlendirilir.
m. 116: Antrenörün Fiilinden Sorumluluğun İki Yüzü
Yazı, antrenörün kusurunda salonun TBK m. 66 uyarınca sorumlu olduğunu belirtir. Sözleşmesel hatta ise m. 116 işler ve bu madde, sorumsuzluk kaydı bakımından hem izin verir hem yasaklar.
| Fıkra | Kural |
|---|---|
| m. 116/1 | Borçlu, borcun ifasını yanında çalışanlar gibi yardımcılarına kanuna uygun bırakmış olsa bile, onların işi yürüttükleri sırada diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür |
| m. 116/2 | Yardımcı kişilerin fiilinden doğan sorumluluk, önceden yapılan bir anlaşmayla tamamen veya kısmen kaldırılabilir |
| m. 116/3 | Ancak uzmanlık ve izin şartı varsa, bu sorumsuzluk anlaşması kesin olarak hükümsüzdür |
İkinci ve üçüncü fıkranın karşıtlığı, dosyanın kilit noktasıdır. Kanun, kural olarak yardımcı kişilerin fiillerinden doğan sorumluluğun sözleşmeyle kaldırılmasına izin verir — yani “antrenörün hatasından sorumlu değiliz” kaydı, başka bir alanda geçerli olabilirdi. Ancak m. 116/3, hizmetin izne bağlı ve uzmanlık gerektiren nitelikte olması hâlinde bu imkânı tamamen kapatır. Spor tesisi rejiminde tescil ve belgeli çalıştırıcı zorunluluğu bulunduğuna göre, salonun antrenör fiilinden sorumsuzluğunu öngören bir kayıt bu fıkraya takılır. Bunun pratik sonucu şudur: dilekçede yalnızca m. 66‘ya dayanmak yerine, sözleşmesel hatta m. 116/1 ile sorumluluğu kurmak ve m. 116/3 ile kaydı çürütmek daha güçlüdür — çünkü m. 66‘da işletmeye tanınan kurtuluş kanıtı (seçme, talimat, gözetimde özen) m. 116‘da bulunmaz.
m. 66/3: Çalışma Düzeninin Sorumluluğu
Yazının m. 66 tespiti doğrudur; ancak maddenin üçüncü fıkrası daha da elverişli bir hat açar ve yazıda yer almaz.
TBK m. 66/3 uyarınca bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür.
| Ölçüt | m. 66/2 — kurtuluş kanıtı | m. 66/3 — işletme sorumluluğu |
|---|---|---|
| İspat konusu | Çalışanı seçerken, talimat verirken, gözetim ve denetimde özen | İşletmenin çalışma düzeninin zararı önlemeye elverişli olduğu |
| Odak | Belirli bir kişi | Organizasyonun bütünü |
| Dosyadaki karşılığı | Antrenörün belgesi, sözleşmesi, denetimi | Bakım defteri, periyodik kontrol, ilk yardım düzeni, personel planlaması |
Üçüncü fıkra, kusuru belirli bir çalışana bağlamak zorunda bırakmaz — bu, ispat yükünü önemli ölçüde hafifletir. Bir üye, sakatlığa hangi görevlinin hangi hatasının yol açtığını gösteremeyebilir; ancak bakımsız ekipman, boş ilk yardım dolabı, salonda görevli bulunmaması veya kalabalık saatte yetersiz gözetim gibi olgular, işletmenin çalışma düzeninin elverişsizliğini ortaya koyar. Bu hâlde ispat yükü tersine döner: işletme, düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu kanıtlamak zorunda kalır. Yazının doğru işaret ettiği bakım defteri ve periyodik kontrol kayıtlarının celbi talebinin hukuki dayanağı da tam olarak budur: bu belgeler, işletmenin kurtuluş kanıtını sunabilmesinin tek yoludur ve sunulamaması aleyhe sonuç doğurur.
Yapıdan Kaynaklanan Zararlar: m. 69
Sakatlık ekipmandan değil mekândan kaynaklanıyorsa ayrı bir sorumluluk türü devreye girer.
TBK m. 69, bir binanın veya diğer yapı eserlerinin malikini, bunların yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zarardan sorumlu tutar. Bu, kusursuz sorumluluk hâlidir.
| Olay | Uygulanacak hüküm |
|---|---|
| Kaygan veya bozuk zemin, kırık merdiven, düşen tavan kaplaması | m. 69 — yapı maliki sorumluluğu (kusursuz) |
| Bakımsız veya arızalı cihaz | m. 112 ve m. 66/3; hâle göre m. 69 |
| Antrenörün hatalı yönlendirmesi | m. 116/1 ve m. 66 |
| Gözetim eksikliği, personel yokluğu | m. 66/3 — çalışma düzeni |
Ayrım önemlidir çünkü kusur tartışmasını değiştirir. m. 69 kapsamındaki bir olayda işletmenin özen gösterdiğini ispatı kural olarak sorumluluktan kurtarmaz; aranan şey yapım bozukluğu veya bakım eksikliği ile zarar arasındaki nedensellik bağıdır. Kaygan zeminde kayarak düşen bir üyenin dosyasında bu hüküm ayrıca ileri sürülmelidir.
Tazminat Kalemlerinin Kanuni Listesi
Yazının saydığı kalemler TBK m. 54‘te sayılıdır; maddedeki sıralamaya uymak, talep sonucunun eksik kalmasını önler.
| Kalem | İçerik |
|---|---|
| Tedavi giderleri | Ameliyat, fizik tedavi, ilaç, ortez, ulaşım — faturalarla |
| Kazanç kaybı | Tedavi süresince çalışılamayan dönem |
| Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar | Geçici ve sürekli iş göremezlik |
| Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar | Mesleki gelecek — sporcu, sahne sanatçısı, bedenen çalışanlar bakımından belirgin |
| Manevi tazminat | m. 56 — ayrı bir kalem olarak talep edilir |
Dördüncü kalem, uygulamada en sık atlanan ve spor salonu dosyalarında en değerli olandır. Ekonomik geleceğin sarsılması, çalışma gücü kaybından ayrı bir kalemdir: kişi aynı işi yapmaya devam edebilse dahi, sakatlığın mesleki ilerlemesini, iş bulma şansını veya kariyer beklentisini zayıflatması hâlinde tazminat doğar. Yarı profesyonel sporcular, antrenörler, sahne ve gösteri meslekleri ile bedenen çalışanlar bakımından bu kalem çalışma gücü kaybından daha yüksek çıkabilir. Talep sonucunda kalemlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir; tek bir “maddi tazminat” kalemi altında toplanan talepler, bilirkişi hesabında eksik değerlendirilme riski taşır.
m. 52: Müterafik Kusurun Sınırı
Yazının doğru anlattığı savunmanın kanuni dayanağı ve sınırı aynı maddededir.
TBK m. 52: zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Maddenin “tamamen kaldırabilir” ifadesi, savunmanın neden ciddiye alınması gerektiğini gösterir. Müterafik kusur her zaman kısmi indirimle sonuçlanmaz; ağır hâllerde tazminatın tamamen kaldırılması da mümkündür. Buna karşılık hükümdeki ölçütler ispat gerektirir: üyenin bilinen rahatsızlığını gizlediği, uyarıya rağmen davrandığı veya tedaviyi aksatarak zararı artırdığı somut olarak ortaya konulmalıdır. Bu nedenle salonun elindeki sağlık beyanı formu tek başına yeterli değildir; formun hangi soruları sorduğu ve üyenin hangi bilgiyi sakladığı gösterilmelidir. Karşı cephede ise üye, salonun risk değerlendirmesi ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediğini ortaya koyarak dengeyi geri çevirir: sorulmayan bir soruya verilmemiş cevap, gizleme sayılmaz.
Zamanaşımı: İki Hattın Farkı
Yazının kurduğu “üç ayrı hat” tercihi, yalnızca ispat yükünü değil süreyi de değiştirir.
| Hat | Zamanaşımı |
|---|---|
| Haksız fiil | TBK m. 72 — zararı ve failini öğrenmeden itibaren iki yıl; her hâlde fiilin işlendiği tarihten on yıl |
| Sözleşmeye aykırılık | TBK m. 146 — genel zamanaşımı on yıl |
| Ceza zamanaşımı istisnası | m. 72 — fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza zamanaşımı tazminat talebine de uygulanır |
Bu fark, geç fark edilen dosyaları kurtarabilir. Sakatlığın üzerinden iki yıl geçmiş bir dosyada haksız fiil hattı zamanaşımına uğramış olsa dahi, üyelik sözleşmesine aykırılık hattı on yıllık süreye tabidir. Bu nedenle dava, yalnızca haksız fiile değil sözleşmeye aykırılığa da dayandırılmalıdır. Üçüncü satır ayrı bir imkân sunar: fiil TCK m. 89 kapsamında taksirle yaralama suçu oluşturuyorsa, o suç için öngörülen daha uzun ceza zamanaşımı süresi tazminat talebine de uygulanır. Bu nedenle savcılığa yapılan suç duyurusu, yalnızca ceza cephesi için değil zamanaşımı bakımından da sonuç doğurur.
Tüketici Cephesi ve Başvuru Yolu
Üyenin tüketici sıfatı, hem kaydın denetimini hem başvuru yolunu belirler.
| Konu | Kural |
|---|---|
| Haksız şart | 6502 m. 5 — tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik yaratan şartlar tüketiciyi bağlamaz |
| Ayıplı hizmet | 6502 m. 13-16 — hizmetin sözleşmede öngörülen niteliği taşımaması; seçimlik haklar |
| Parasal sınır altı | m. 68 — tüketici hakem heyeti |
| Parasal sınır üstü | m. 73 — tüketici mahkemesi; harç ve teminattan muafiyet |
| Dava şartı | m. 73/A — dava açmadan önce arabuluculuk |
Birinci satırın ispat yapısı, salonun matbu formlarını doğrudan hedefler. 6502 m. 5 kapsamında bir şartın müzakere edildiğini ispat yükü satıcı veya sağlayıcıdadır. Üyelik formundaki sorumsuzluk kaydı, tüm üyelere aynı biçimde imzalatılan matbu bir metinse, müzakere edilmiş sayılmaz ve tüketiciyi bağlamaz. Dolayısıyla aynı kayıt üç ayrı süzgeçten geçer: TBK m. 115 (kesin hükümsüzlük), genel işlem koşulu denetimi ve 6502 m. 5 (haksız şart). Dilekçede bu üç dayanağın birlikte ileri sürülmesi, kaydın hangi gerekçeyle ayakta kalmaya çalışılırsa çalışılsın düşmesini sağlar. Ayrıca m. 73/A atlanmamalıdır: tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
Ceza Cephesi: TCK m. 89
Sakatlanma, koşulları varsa taksirle yaralama suçunu oluşturur ve bu, tazminat dosyasını da besler.
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| Suç | TCK m. 89 — taksirle başkasının vücuduna acı verme, sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olma |
| Taksir | Özen yükümlülüğüne aykırılık; bilinçli taksir hâlinde ceza artar |
| Şikâyet | Suçun temel ve bazı nitelikli hâllerinin soruşturulması şikâyete bağlıdır |
| Yansıması | Ceza dosyasındaki bilirkişi ve kusur tespitleri tazminat davasında delil değeri taşır |
Şikâyet süresi atlanmamalıdır. Takibi şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren belirli bir süreyle sınırlıdır; bu süre kaçırıldığında ceza cephesi kapanır ve zamanaşımı avantajı da kaybedilir. Bu nedenle sakatlanmanın ardından yapılacak değerlendirme yalnızca tazminat üzerinden değil, suç duyurusu ihtimali de gözetilerek yapılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Spor salonunda sakatlandım, salon sorumlu mu?
Üyelik bir hizmet ilişkisidir ve salonun güvenli ortam sağlama, ekipmanı bakımlı tutma ve belgeli eğitmen çalıştırma yükümlülüğü vardır. İhlali TBK m. 112 uyarınca sözleşmeye aykırılık, koşulları varsa TBK m. 49 uyarınca haksız fiil ve 6502 kapsamında ayıplı hizmet sorumluluğu doğurur.
Hangi hattan gitmek daha avantajlı?
Sözleşmesel hattın avantajı ispat yükünün dağılımıdır: m. 112 uyarınca borçlu kusursuz olduğunu ispatla yükümlüdür. Uygulamada dava, sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil birlikte ileri sürülerek açılır.
Sözleşmedeki “her türlü sorumluluk üyeye aittir” kaydı geçerli mi?
Hayır. TBK m. 115/1: borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Hafif kusur için de geçersiz mi?
Bu dosyalarda büyük olasılıkla evet. TBK m. 115/3: “Uzmanlığı gerektiren bir hizmet, meslek veya sanat, ancak kanun ya da yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütülebiliyorsa, borçlunun hafif kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.”
Spor salonu bu kapsama girer mi?
Özel beden eğitimi ve spor tesisleri, ilgili Yönetmelik uyarınca il müdürlüğünce tescil edilen, her spor dalı için belgeli çalıştırıcı bulundurmak zorunda olan ve denetime tabi işletmelerdir. Dilekçede önce bu tescil ve belge rejimi ortaya konulmalıdır.
Salon “antrenörün hatasından sorumlu değiliz” yazabilir mi?
TBK m. 116/2 kural olarak buna izin verir; ancak m. 116/3 uzmanlık ve izin şartı bulunan hizmetlerde bu anlaşmayı kesin olarak hükümsüz kılar.
Antrenörün hatası kimin sorumluluğunu doğurur?
Haksız fiil hattında TBK m. 66 (adam çalıştıranın sorumluluğu), sözleşmesel hatta TBK m. 116/1 (yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk).
İkisi arasında fark var mı?
Var ve önemlidir: m. 66‘da işletmeye kurtuluş kanıtı tanınır (seçme, talimat, gözetimde özen); m. 116‘da böyle bir kurtuluş kanıtı yoktur.
Kusurun hangi çalışandan kaynaklandığını gösteremezsem?
TBK m. 66/3 devreye girer: bir işletmede adam çalıştıran, işletmenin çalışma düzeninin zararın doğmasını önlemeye elverişli olduğunu ispat etmedikçe, o işletmenin faaliyetleri dolayısıyla sebep olunan zararı gidermekle yükümlüdür.
Bu fıkra neyi değiştirir?
İspat yükünü. Kusuru belirli bir kişiye bağlamak gerekmez; bakımsız ekipman, boş ilk yardım dolabı, görevli bulunmaması veya yetersiz gözetim gibi olgular çalışma düzeninin elverişsizliğini ortaya koyar ve işletme aksini kanıtlamak zorunda kalır.
Bakım kayıtları neden önemli?
Çünkü işletmenin m. 66/3 kapsamındaki kurtuluş kanıtını sunabilmesinin tek yolu bunlardır; bakım defteri ve periyodik kontrol kayıtlarının celbi talep edilmeli, sunulamaması aleyhe değerlendirilmelidir.
Zeminde kaydım, hangi hüküm uygulanır?
TBK m. 69 — yapı malikinin sorumluluğu. Bina veya yapı eserlerinin yapımındaki bozukluklardan ya da bakımındaki eksikliklerden doğan zarardan malik kusursuz olarak sorumludur.
Bu ayrım neden önemli?
m. 69 kapsamındaki olayda işletmenin özen gösterdiğini ispatı kural olarak sorumluluktan kurtarmaz; aranan şey yapım bozukluğu veya bakım eksikliği ile zarar arasındaki nedensellik bağıdır.
Salonun hangi yükümlülükleri mevzuatta yazılı?
Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri Yönetmeliği uyarınca: her spor dalı için belgeli çalıştırıcı bulundurma ve yazılı sözleşme, belgenin görünür yere asılması, çalıştırıcının çalışma saatlerinde tesiste bulunması, eksiksiz ilk yardım dolabı, tescil ve denetim.
Bu yükümlülükler dosyada ne işe yarar?
Kusuru tartışmalı olmaktan çıkarıp somut hâle getirir. Sakatlanma anında belgeli antrenör bulunmadığının veya ilk yardım dolabının boş olduğunun tespiti, dosyanın seyrini tek başına değiştirebilir.
Hangi durumlar salonun kusuru sayılır?
Bakımsız ekipman, kaygan zemin, yetersiz gözetim, eksik ilk yardım imkânı; antrenör bakımından ise kapasite üstü yönlendirme, ısınma protokolünün atlanması, hatalı teknik, riskli harekette gözetim yapmama ve bildirilen rahatsızlığa rağmen kontrendike egzersiz.
Hangi tazminat kalemlerini isteyebilirim?
TBK m. 54: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar; ayrıca m. 56 uyarınca manevi tazminat.
“Ekonomik geleceğin sarsılması” ne demek?
Çalışma gücü kaybından ayrı bir kalemdir: kişi aynı işi yapmaya devam edebilse dahi, sakatlığın mesleki ilerlemesini, iş bulma şansını veya kariyer beklentisini zayıflatması hâlinde tazminat doğar.
Kimlerde bu kalem öne çıkar?
Yarı profesyonel sporcular, antrenörler, sahne ve gösteri meslekleri ile bedenen çalışanlar. Bu gruplarda kalem, çalışma gücü kaybından daha yüksek çıkabilir.
Talep sonucunu nasıl yazmalıyım?
Kalemleri ayrı ayrı göstererek. Tek bir “maddi tazminat” başlığı altında toplanan talepler bilirkişi hesabında eksik değerlendirilme riski taşır.
Sağlık raporu vermemiştim, tazminat alamaz mıyım?
Alabilirsiniz. TBK m. 52 uyarınca bu bir müterafik kusur meselesidir ve sorumluluğu kaldırmaz; hâkim tazminatı indirebilir.
Tazminat tamamen kaldırılabilir mi?
Maddenin lafzı buna da imkân tanır: hâkim tazminatı “indirebilir veya tamamen kaldırabilir“. Bu nedenle savunma ciddiye alınmalıdır.
Sağlık beyanı formu salonu kurtarır mı?
Tek başına yeterli değildir. Formun hangi soruları sorduğu ve üyenin hangi bilgiyi sakladığı somut olarak gösterilmelidir — sorulmayan bir soruya verilmemiş cevap gizleme sayılmaz.
Bu savunmayı nasıl karşılarım?
Salonun risk değerlendirmesi ve bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmediğini ortaya koyarak; bu, dengeyi geri çevirir.
Kaç yıl içinde dava açmalıyım?
Hatta göre değişir: haksız fiilde TBK m. 72 uyarınca öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde on yıl; sözleşmeye aykırılıkta TBK m. 146 uyarınca on yıl.
İki yıl geçtiyse dosya bitti mi?
Bitmez. Haksız fiil hattı zamanaşımına uğramış olsa dahi üyelik sözleşmesine aykırılık hattı on yıllık süreye tabidir; bu nedenle dava her iki hatta da dayandırılmalıdır.
Ceza sorumluluğu da doğar mı?
Koşulları varsa evet: TCK m. 89 taksirle yaralama. Özen yükümlülüğüne aykırılık taksiri oluşturur; bilinçli taksir hâlinde ceza artar.
Ceza dosyası tazminata etki eder mi?
İki yönden: ceza dosyasındaki bilirkişi ve kusur tespitleri tazminat davasında delil değeri taşır; ayrıca TBK m. 72 uyarınca fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi tazminat talebine de uygulanır.
Şikâyet süresine dikkat etmeli miyim?
Evet. Takibi şikâyete bağlı hâllerde şikâyet hakkı belirli bir süreyle sınırlıdır; süre kaçırıldığında ceza cephesi kapanır ve zamanaşımı avantajı da kaybedilir.
Tüketici olarak ek bir korumam var mı?
6502 m. 5 — tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve dürüstlük kuralına aykırı dengesizlik yaratan şartlar tüketiciyi bağlamaz; bir şartın müzakere edildiğini ispat yükü satıcı veya sağlayıcıdadır.
Matbu form müzakere edilmiş sayılır mı?
Tüm üyelere aynı biçimde imzalatılan matbu metin müzakere edilmiş sayılmaz. Böylece aynı kayıt üç süzgeçten geçer: TBK m. 115, genel işlem koşulu denetimi ve 6502 m. 5.
Nereye başvurmalıyım?
Parasal sınırın altında tüketici hakem heyeti (m. 68), üstünde tüketici mahkemesi (m. 73; harç ve teminattan muafiyet). Mahkemede dava açmadan önce m. 73/A uyarınca arabuluculuk dava şartıdır.
Olaydan hemen sonra ne yapmalıyım?
Kamera kaydının muhafazasını yazılı isteyin (kayıtlar kısa sürede üzerine yazılır), işletmeden olay tutanağı talep edip nüsha alın, arızalı cihazı tarih görünecek biçimde fotoğraflayın, gecikmeden sağlık başvurusu yapıp kayda olayın nasıl gerçekleştiğini yazdırın ve tanıkların iletişim bilgilerini alın.
📚 İlgili Rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Delillerin kaybolmaması için olay sonrası ilk günler kritik olduğundan, Hukukçular Evi Ankara ile iletişime geçin.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49, 52, 54, 56, 66, 69, 71, 72, 112, 114, 115, 116 ve 146; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 5, 13-16, 68, 73 ve 73/A; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 22 ve 89; Özel Beden Eğitimi ve Spor Tesisleri Yönetmeliği. Tüketici hakem heyeti parasal sınırları her yıl güncellendiğinden, başvuru tarihinde yürürlükteki tutarın teyidi gerekir.
