Kurumsal tahkimde en çok tercih edilen iki kurum; köklü ve küresel ölçekte tanınan ICC (Milletlerarası Ticaret Odası) ile Türk hukuku ekseninde uluslararası standartları sunan İSTAÇ (İstanbul Tahkim Merkezi)’dir. İki kurumun ücret yapıları, prosedürel özellikleri ve tercih kriterleri birbirinden önemli ölçüde ayrışır. Bu yazıda ICC ve İSTAÇ’ın özelliklerini ve hangi durumlarda hangisinin tercih edilmesi gerektiğini karşılaştırmalı biçimde ele alıyoruz.
1) ICC — Milletlerarası Ticaret Odası
ICC 1923 yılında kurulan dünyanın en köklü ve tanınmış tahkim kurumudur. Paris merkezli ICC, yıllık 900’ü aşkın yeni davayla küresel ticaret uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünü yönetmektedir. ICC Tahkim Kuralları en son 2021 yılında güncellenerek dijital doküman yönetimi ve çevrimiçi duruşma gibi modern uygulamalar düzenlenmiştir.
ICC’nin en önemli prosedürel özelliği “Görev Belgesi” (Terms of Reference) zorunluluğudur: hakem kurulu oluşturulduğu ilk aşamada tüm taraflar ve hakemler bir araya gelerek uyuşmazlığın sınırlarını ve usul takvimlerin belirleyen bir belgeyi onaylar. Bu uygulama, sonradan sürpriz kapsam itirazlarının önüne geçer.
2) İSTAÇ — İstanbul Tahkim Merkezi
İSTAÇ, 2015 yılında 4686 sayılı MTK ve özel kanun (6570 SK) kapsamında kurulan Türk tahkim kurumudur. İstanbul’da faaliyet gösteren İSTAÇ; hem Türkçe hem İngilizce yargılama yürütebilir, hem Türk hem yabancı hakemleri atayabilir ve hem iç hem uluslararası uyuşmazlıklara hizmet sunar.
İSTAÇ’ın ICC’ye göre başlıca avantajı maliyet yapısıdır: küçük ve orta ölçekli uyuşmazlıklarda (1-20 milyon USD) İSTAÇ ücretleri ICC’ye kıyasla %20-40 daha düşük kalabilmektedir. Ayrıca İstanbul’daki hakem havuzu ve Türk hukukuna yönelik uzmanlık, yerel taraflar için önemli bir avantaj sağlar.
3) Ücret Yapısı Karşılaştırması
ICC için ücret hesaplama örneği (1 milyon USD uyuşmazlık, üç hakem): toplam idari ücret yaklaşık 22.000-30.000 USD; hakem ücretleri yaklaşık 75.000-150.000 USD olmak üzere toplam maliyet 100.000-180.000 USD bandında olabilir. Bu oranlar güncel ICC ücret cetveline göre değişebilir.
İSTAÇ için aynı uyuşmazlıkta toplam maliyet 60.000-100.000 USD bandında kalabilmektedir. İSTAÇ’ın tahmin aracı resmi web sitesinde (istac.org.tr) mevcuttur. Her iki kurumda da ücretler uyuşmazlık miktarına ve yargılama süresine bağlı olarak değişir.
4) Prosedürel Farklılıklar
Hakem listesi: ICC’nin sabit bir hakem listesi yoktur; taraflar ve ICC serbestçe hakem seçer. İSTAÇ ise onaylı hakem listesi tutar; ancak taraflar bu liste dışından da hakem seçebilir.
Temyiz mekanizması: ICC, kararı yayımlamadan önce Uluslararası Tahkim Mahkemesi tarafından kalite denetimine (scrutiny) tabi tutulur. Bu denetim ICC kararlarına ekstra güvenilirlik sağlar; ancak süreci uzatır. İSTAÇ’ta böyle bir denetim aşaması yoktur; bu daha hızlı karar anlamına gelir.
5) Hangi Uyuşmazlıkta Hangisi Tercih Edilmeli?
ICC tercih edilmesi gereken durumlar: (i) 50 milyon USD üzeri büyük ve karmaşık uyuşmazlıklar; (ii) Türk olmayan tarafın ICC’yi tanıdığı ve tercih ettiği durumlar; (iii) Avrupa kurumsal finansmanı içeren işlemler; (iv) Türk mahkeme kararına güven sorununun söz konusu olduğu çok taraflı uluslararası projeler.
İSTAÇ tercih edilmesi gereken durumlar: (i) 1-50 milyon USD arası uyuşmazlıklar; (ii) her iki tarafın da Türk olduğu ya da Türk hukukunu esas aldığı işlemler; (iii) Türkçe yargılama gerektiren durumlar; (iv) bölgesel/MENA odaklı projeler; (v) maliyet optimizasyonunun öncelikli olduğu uyuşmazlıklar.
6) İSTAÇ’ın Geleceği
İSTAÇ, Türkiye’nin öngördüğü “küresel finans ve hizmet merkezi” hedefiyle örtüşen bir yapılanma içindedir. İstanbul Finans Merkezi projesiyle bağlantılı olarak İSTAÇ’ın kapasitesini ve uluslararası tanınırlığını artırma çabaları sürmektedir. Özellikle Orta Asya, Orta Doğu ve Afrika ticari işlemlerinde İSTAÇ, ICC’ye alternatif olarak giderek daha sık tercih edilmektedir.
7) Pratik Öneriler
ICC mi İSTAÇ mı seçeceğinizi belirlerken öneriler: (i) uyuşmazlık değerini ve toplam maliyet oranını hesaplayın; (ii) karşı tarafın hangi kurumu tanıdığını sorun; (iii) hakem uzmanlığı açısından her iki kurumun hakem listesini inceleyin; (iv) ICC kullanıyorsanız Görev Belgesi aşamasına hazırlıklı olun; (v) İSTAÇ kullanıyorsanız hakem listesi dışından da hakem önerebileceğinizi bilin.
Bu konuyla bağlantılı bir diğer rehberimiz: ICC Tahkiminde Görev Belgesi.
Sıkça Sorulan Sorular
ICC nedir?
1923 kurumlu, Paris merkezli dünyanın en tanınmış tahkim kurumudur. Küresel ticaret uyuşmazlıklarının büyük bölümünü yönetmektedir.
İSTAÇ nedir?
2015 kurumlu İstanbul Tahkim Merkezi; Türk hukuku ekseninde uluslararası standartta tahkim hizmeti sunan Türk tahkim kurumudur.
İSTAÇ mı, ICC mi daha ucuz?
İSTAÇ, küçük ve orta ölçekli uyuşmazlıklarda ICC’ye göre genellikle %20-40 daha düşük maliyetlidir.
ICC’de “Görev Belgesi” ne anlama gelir?
Hakem kurulunun oluşturulmasının ardından uyuşmazlığın sınırlarını ve prosedürel takvimi belirleyen, tüm taraflarca imzalanan zorunlu belgedir.
Türk şirketler için hangisi daha uygun?
Orta ölçekli uyuşmazlıklarda ve Türk hukuku ağırlıklı işlemlerde İSTAÇ önerilir. Büyük ve çok uluslu anlaşmazlıklarda ICC daha güçlü bir prestij ve tanınırlık sunar.
ICC kararları İSTAÇ kararlarından farklı mı denetlenir?
Evet. ICC kararları yayımlanmadan önce Uluslararası Tahkim Mahkemesi tarafından kalite denetimine (scrutiny) tabi tutulur. İSTAÇ’ta bu aşama yoktur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman görüş esas alınmalıdır.
