Karşı Taraf Borcunu Çok Geç Ödedi, Faiz Zararımı Karşılamadı – Ne Yapabilirim?

İki ayrı talep: temerrüt faizi ve aşkın zarar

Para borcunun geç ödenmesinde alacaklının elinde birbirinden bağımsız iki talep vardır ve bunlar farklı kurallara tabidir. Karıştırılmaları, çoğu dosyada ikinci talebin hiç ileri sürülmemesine yol açar.

Temerrüt faizi: koşulsuz

Temerrüt faizi, alacaklıya zararın varlığını ve miktarını ispat zorunda kalmaksızın tanınmış bir haktır. Ayrıca borçlunun temerrüde düşmekte kusurlu olması da şart değildir; borçlu kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ileri sürerek ve bunu kanıtlayarak faiz ödeme yükümlülüğünden kurtulamaz. Faiz yükümlülüğünün doğması için borçlunun alıkoyduğu paradan yarar sağlamış olması da gerekmez.

Aşkın (munzam) zarar: TBK m.122

Temerrüt faizi çoğu zaman gerçek zararı karşılamaya yetmez. TBK m.122 bu boşluğu doldurur: “Alacaklı, temerrüt faizini aşan bir zarara uğramış olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe, bu zararı da gidermekle yükümlüdür.” Maddenin ikinci cümlesine göre, temerrüt faizini aşan zarar miktarı görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davacının istemi üzerine hâkim esas hakkında karar verirken bu zararın miktarına da hükmeder. Hüküm, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinin karşılığıdır.

İkisi birlikte istenir

Temerrüt faizi her koşulda öncelikle talep edilir ve alacaklıya ödenir; aşkın zarar ise faiz ödense dahi giderilemeyen bakiye zararı ifade eder. Maddenin “temerrüt faizini aşan zarar” ifadesi, zararın bir kısmının faizle karşılanabileceğini, aşan kısım kalırsa bunun da istenebileceğini açıkça ortaya koyar.

Kusur bakımından ispat

Aşkın zararda kusur karinesi alacaklı lehinedir: borçlu hiçbir kusuru bulunmadığını ispat etmedikçe bu zarardan da sorumludur. Yani kusuru siz ispatlamak zorunda değilsiniz.

Asıl güçlük: zararın somut olarak ispatı

Aşkın zarar taleplerinin büyük çoğunluğu burada reddedilir. Yargıtay’ın yerleşik yaklaşımı bu konuda nettir ve dosya buna göre kurulmalıdır.

Genel ekonomik olumsuzluklar tek başına yetmez

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.03.2022 tarihli, 2021/11-938 E., 2022/401 K. sayılı kararında ortaya konan somut ispat kuralına göre; ülkedeki cari enflasyon oranı, yüksek ve değişken döviz kurları, serbest piyasadaki mevduat faizleri ve paranın satın alma gücünde meydana gelen azalma gibi genel ekonomik olumsuzluklar tek başına aşkın zararın delili sayılamaz. Bu olgular bir karine olarak kabul edilip davacıyı kendi somut durumuna özgü zararı ispat yükümlülüğünden kurtarmaz ve davacıya bu yönde herhangi bir ispat kolaylığı da sağlamaz.

Ne ispatlanmalı

Aşkın zararın, davacının kendi durumuna özgü somut vakıalarla ortaya konması gerekir. Ayrıca iddia edilen zarar ile borçlunun temerrüdü arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır; temerrüdün sonucu olmayan, başka nedenlerden kaynaklanan zararlar bu madde kapsamında talep edilemez. İlliyet bağının varlığını ispat yükümlülüğü alacaklıya aittir.

Somut zarar kalemleri

Uygulamada kabul görebilen tipik kalemler şunlardır: alacağın zamanında tahsil edilememesi nedeniyle kredi kullanmak zorunda kalınması ve ödenen kredi faizi ile masraflar; ödenememesi nedeniyle üçüncü kişilere gecikme faizi, ceza veya tazminat ödenmesi; döviz cinsinden bir yükümlülüğün kur farkı nedeniyle artması; alacağın zamanında tahsil edilmesi hâlinde yapılacağı belgelenebilen bir yatırımdan yoksun kalınan kâr. Bu kalemlerin her biri belgeyle desteklenmelidir.

Belgeler

Kredi sözleşmesi ve ödeme planı, banka dekontları ve hesap ekstreleri, üçüncü kişilere yapılan ödemelerin belgeleri, ticari defterler ve mali müşavir raporları, kur farkını gösteren kayıtlar, yatırım kararına ilişkin yazışma ve teklifler. Somut belge olmadan yapılan aşkın zarar talebi, tutarı ne olursa olsun sonuç vermez.

Faiz oranı ve başlangıç: nelere dikkat edilir

Talebin tutarını belirleyen ikinci başlık, hangi faiz oranının hangi tarihten itibaren işleyeceğidir.

Temerrüdün başlangıcı

Borç muaccel olduktan sonra kural olarak alacaklının ihtarı ile temerrüt doğar. İfa günü birlikte belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan bir hakla taraflardan biri usulüne uygun bildirimle ifa gününü belirlemişse, ayrıca ihtara gerek olmaksızın bu günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer. Bu nedenle vade ve ihtar tarihleri dosyada net biçimde gösterilmelidir.

Uygulanacak oran

Sözleşmede bir oran kararlaştırılmışsa kural olarak o oran uygulanır; kararlaştırılmamışsa kanuni temerrüt faizi işler. Ticari işlerde ayrı bir rejim bulunduğundan, alacağın ticari nitelikte olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

2026 değişikliği

7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, S.33326) ile sözleşmede farklı bir oran kararlaştırılmamış hâllerde uygulanan sabit yüzde 24’lük yasal faiz uygulamasına son verilmiştir. Yeni düzenlemede kanuni faiz, Merkez Bankasının bir önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i olarak belirlenmekte ve yıl ortasında sapma varsa güncellenebilmektedir. Bu değişiklik aşkın zarar hesabını da etkiler: faizle karşılanan kısım değiştikçe “aşan” kısım da değişir.

Faize faiz yasağı

İşlemiş faize yeniden faiz yürütülmesi kural olarak mümkün değildir; ticari işlerde öngörülen istisnalar saklıdır. Bu nedenle talep hesaplanırken anapara ve faiz kalemleri ayrı ayrı gösterilmelidir.

Yol haritası: nasıl ilerlenir

Geç ödeme dosyalarında sıralama önemlidir; her adım bir sonrakinin dayanağını oluşturur.

1. Temerrüdü belgeleyin

Vade geçtiğinde noter ihtarı veya iadeli taahhütlü posta ile ödemeye davet edin. İhtarda alacağın tutarı, dayanağı, vadesi ve ödenmemesi hâlinde faiz ile aşkın zarar talep edileceği açıkça belirtilmelidir. Bu bildirim, hem temerrüt tarihini sabitler hem sonraki aşkın zarar talebine dayanak oluşturur.

2. Zararı eş zamanlı belgeleyin

Aşkın zarar sonradan üretilemez. Kredi kullanmak zorunda kaldıysanız sözleşmeyi ve ödeme planını, üçüncü kişiye ceza ödediyseniz ödeme belgesini o anda dosyalayın. Mümkünse bu belgeleri karşı tarafa da bildirin; borçlunun zararı bildiği hâlde ödemediğinin gösterilmesi kusur değerlendirmesinde etkili olur.

3. Doğru talebi kurun

Dava veya icra takibinde anapara, işlemiş faiz ve aşkın zarar ayrı kalemler olarak gösterilmelidir. Aşkın zarar için hangi somut vakıaya dayanıldığı ve illiyet bağının nasıl kurulduğu dilekçede açıkça yazılmalıdır.

4. Süreyi izleyin

Zamanaşımı, asıl alacağın tabi olduğu süreye göre belirlenir; kural TBK m.146 uyarınca on yıl olmakla birlikte TBK m.147’de sayılan alacaklar beş yıllık süreye tabidir. Miktar başlangıçta netleşmiyorsa, 31.07.2026 sonrasında açılan davalarda kısmi dava açılıp HMK m.109/4 uyarınca talep bir defaya mahsus, tahkikatın sonuna kadar artırılabilir; artırılan kısımda zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.