Disiplin cezası yalnızca bir yaptırım değildir; infaz takviminizi geciktirir. 5275 sayılı Kanunun 48 inci maddesi uyarınca disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz.
Bu yazı konuyu madde madde ele alır: m.38 ceza türleri ve mutlak yasak, m.44 hücreye koyma, m.48 tekrar, infaz ve kaldırılma süreleri.
1) Altı Disiplin Cezası (m.38/1)
Kanun, çocuk olmayan hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezalarını ağırlık derecesine göre sıralamıştır.
| Sıra | Ceza |
|---|---|
| 1 | Kınama |
| 2 | Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma |
| 3 | Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma |
| 4 | Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama |
| 5 | Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma |
| 6 | Hücreye koyma |
Bu sıralama süs değildir: m.48/2‘deki “bir üst ceza” kuralı doğrudan bu listeye göre işler.
2) Mutlak Yasak (m.38/2)
Toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz.
| Yasak | Anlamı |
|---|---|
| Toplu ceza | Bireysel sorumluluk esastır |
| Bedensel ceza | Fiziki yaptırım uygulanamaz |
| Zalimane, insanlık dışı, küçültücü | Mutlak yasak |
Birinci satır uygulamada en çok işe yarayan itirazdır: bir koğuşun veya grubun tamamına yönelik toplu yaptırım, bu hükme aykırılık oluşturur.
Bu yasak istisnasızdır ve hiçbir eylemin ağırlığı bu cezaları meşru kılmaz.
3) Kınama (m.39/1)
Kınama cezası, hükümlüye eyleminin kötü niteliğinin ve uygunsuzluğunun açıklanması ve tekrarı durumunda doğuracağı sonuçlara dikkatinin çekilmesidir.
Kınama, listenin en hafif cezasıdır ve kaldırılma süresi de en kısadır.
Buna karşılık hafif olması sonuçsuz olduğu anlamına gelmez: kınama da tekrar hâlinde bir üst cezaya zemin hazırlar.
4) Hücreye Koyma (m.44)
Hücreye koyma cezası, hükümlünün eylemlerinin nitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tek başına tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılmasıdır.
| Fıkra | Süre |
|---|---|
| m.44/2 | Bir günden on güne kadar |
| m.44/3 | Onbir günden yirmi güne kadar |
Birinci fıkradaki “açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere” ibaresi kanuni bir güvencedir: hücre cezası, açık havaya çıkma hakkını ortadan kaldırmaz.
İki fıkra arasındaki ayrım yalnızca süreyi değil, kaldırılma süresini ve ikame cezayı da belirler.
Hangi eylem hangi fıkrada?
Her iki fıkrada da eylemler tek tek sayılmıştır; sayım sınırlıdır.
Örneğin firar etmek veya tünel kazmak eylemi m.44/3‘te düzenlenmiştir ve onbir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektirir.
Savunmanın ilk adımı, isnat edilen eylemin hangi bentte yer aldığının ve şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin denetlenmesidir.
5) Tekrar: Bir Üst Ceza (m.48/2)
Bir eylemden dolayı verilen disiplin cezası kesinleştikten sonra bu cezanın infazı tamamlanıp kaldırılması için dördüncü fıkrada belirtilen süreler geçinceye kadar yeniden disiplin cezasını gerektiren bir eylemde bulunan hükümlü hakkında, her defasında bir üst ceza uygulanır.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Şart | Önceki cezanın kesinleşmiş olması |
| Pencere | Kaldırılma süresi geçinceye kadar |
| Sonuç | Her defasında bir üst ceza |
Bu hükmün pratik sonucu ağırdır: kınamayı gerektiren bir eylem, açık pencere içinde işlenmişse bir üst ceza ile karşılanır.
İkinci satır savunmanın çekirdeğidir: pencere, m.48/4‘teki kaldırılma süreleriyle belirlenir. Süre dolmuşsa tekrar hükmü uygulanamaz.
Bu nedenle her disiplin cezasının infaz ve kaldırılma tarihleri ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır.
Disiplin kararınızı birlikte inceleyelim
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
6) En Değerli Güvence: İnfaz Hâkiminin Onayı (m.48/3)
Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasının infazına, infaz hâkiminin onayı ile başlanır. Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasına ilişkin diğer hükümler saklı kalmak üzere, kesinleşen disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır.
| Ceza | İnfaza başlama |
|---|---|
| Hücreye koyma | İnfaz hâkiminin onayı ile |
| Odaya kapatma | İnfaz hâkiminin onayı ile |
| Diğer disiplin cezaları | Derhâl |
Birinci ve ikinci satır, en ağır iki cezaya yargısal bir süzgeç getirir: kurum kararı tek başına yetmez.
Bu nedenle hücre cezası infaz edilmeye başlanmışsa, onay kararının varlığı ilk kontrol edilecek husustur.
Birden fazla ceza varsa
Birden fazla disiplin cezası verilmiş olması hâlinde, bu cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edilir. Bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanmaz.
Bu kural, cezaların birleştirilerek veya aynı anda infaz edilmesini engeller.
Sıralama ölçütü de bellidir: kesinleşme tarihi.
7) Koşullu Salıverilmeye Etkisi (m.48/3)
Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz, ancak bu süre hakederek salıverme tarihini geçemez.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Şart | Cezaların infazı ve kaldırılması |
| Sonuç | Koşullu salıverilme yapılmaz |
| Tavan | Hakederek salıverme tarihi |
Birinci satırda iki ayrı şart vardır: cezanın infaz edilmiş olması yetmez, ayrıca kaldırılmış olması gerekir.
Bu, disiplin cezasının infaz takvimine etkisini doğrudan gösterir ve kaldırılma sürelerini kritik hâle getirir.
Üçüncü satır ise bir güvencedir: gecikme, cezanın bihakkın bitiş tarihini aşamaz.
Hesap için koşullu salıverilme incelememize bakabilirsiniz.
8) Hekim Muayenesi ve İkame Ceza (m.48/3)
| Aşama | Kural |
|---|---|
| Önce ve sırasında | Hükümlü hekim tarafından muayene edilir |
| Katlanamayacaksa | İnfaz sonraya bırakılır veya aralıklarla infaz edilir |
| İyileşemeyecekse | Hücreye koyma infaz edilmez |
| Rapor | Tam teşekküllü Devlet veya üniversite hastanesi sağlık kurulu |
| İkame ceza | Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma |
İkame cezanın süresi
| Hücre cezasının dayanağı | İkame süre |
|---|---|
| m.44/2 (bir-on gün) | İki ay ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma |
| m.44/3 (onbir-yirmi gün) | Dört ay ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma |
Sağlık durumu uygun olmayan hükümlüler bakımından bu hüküm doğrudan talep konusu yapılabilir. Ayrıntı için cezaevinde sağlık hakkı incelememize bakabilirsiniz.
Raporların infaz dosyasına konulması da kanunda ayrıca öngörülmüştür.
İnfaz takviminize etkisi için destek alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
9) Kaldırılma Süreleri (m.48/4)
Bu tablo, yazının en pratik bölümüdür ve hem tekrar hükmünü hem koşullu salıverilmeyi hem de açık kuruma ayrılmayı belirler.
| Bent | Ceza | Süre |
|---|---|---|
| a | Kınama | On beş gün |
| b | Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma | Bir ay |
| c | Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma | Üç ay |
| d | Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama | Üç ay |
| e | Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma | Üç ay |
| f | Hücreye koyma | m.44/2’de altı ay, m.44/3’te bir yıl |
| g | Hücre cezasına karşılık ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma | (f) bendindeki süre |
Süreler infaz edildiği tarihten itibaren işler; ceza verildiği tarihten değil.
Bu ayrım hesapta doğrudan fark yaratır ve sıkça yanlış yapılır.
İki şart birlikte
Sürenin dolması tek başına yeterli değildir: kanun ayrıca sonunda disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak şartlarını arar.
Kaldırma mercii
| Ceza | Kaldıran |
|---|---|
| (a) ve (b) bentleri | Kurum en üst amiri |
| Diğer bentler | Kurum en üst amirinin önerisi ve disiplin kurulu kararı |
İkinci satır önemlidir: ağır cezaların kaldırılması kurul kararı gerektirir ve bu karar takip edilmelidir.
10) Anayasa Mahkemesi İptali
Maddenin birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 3/10/2013 tarihli ve E.2013/28, K.2013/106 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Bu nedenle eski tarihli kaynaklarda yer alan birinci fıkra hükmüne dayanılamaz.
11) İtiraz Yolu
| Sıra | Merci |
|---|---|
| 1 | Disiplin kurulu kararı |
| 2 | İnfaz hâkimliğine şikâyet |
| 3 | Ağır ceza mahkemesine itiraz |
Şikâyet, İnfaz Hâkimliği Kanununda öngörülen süre içinde yapılmalıdır; süre kaçırıldığında esasa girilmez.
Şikâyette ileri sürülecekler
- Eylemin sayılan bentlerde olmadığı,
- Savunma alınmadığı,
- Kararın gerekçesiz olduğu,
- Yanlış bent uygulandığı,
- Tekrar penceresinin dolduğu,
- Toplu ceza yasağına aykırılık,
- Hücre cezasında onay bulunmadığı.
Beşinci ve yedinci maddeler bu yazıdaki en teknik ve en sonuç alıcı itirazlardır.
12) Açık Kuruma Ayrılmaya Etkisi
Disiplin cezasının en somut sonucu koşullu salıverilmeyle sınırlı değildir.
| Konu | Etki |
|---|---|
| Açık kuruma ayrılma | Engel oluşturabilir |
| Ölçüt | Hücreye koyma cezalarının sayısı |
| Eşik | Toplam beş ve daha fazla |
| Süre | Son cezanın kaldırılmasından itibaren bir yıl |
Üçüncü ve dördüncü satırlar birlikte aranır: hem sayı hem süre şartı gerçekleşmelidir.
Dördüncü satırdaki başlangıç noktası, bu yazıdaki kaldırılma sürelerinin neden titizlikle takip edilmesi gerektiğini gösterir.
Ayrıntı için açık kuruma ayrılma incelememize bakabilirsiniz.
Açıktan kapalıya iade
| Durum | Bekleme süresi |
|---|---|
| Kınama dışında disiplin cezasıyla bir defa iade | Altı ay |
| Birden fazla iade | Bir yıl |
| Başlangıç | Disiplin cezasının kaldırılma tarihi |
Birinci satır kınamayı kapsam dışında bırakır; bu, listenin en hafif cezasının tek somut avantajıdır.
Üçüncü satır ise yine kaldırılma tarihine bağlıdır ve ceza tarihine değil.
13) Disiplin Soruşturması
| Aşama | İşlem |
|---|---|
| 1 | Tutanak ve bildirim |
| 2 | Soruşturma başlatılması |
| 3 | Savunma alınması |
| 4 | Disiplin kurulu değerlendirmesi |
| 5 | Karar ve tebliğ |
| 6 | Şikâyet yolu |
Üçüncü aşama usulün çekirdeğidir: savunma alınmadan verilen karar, usul yönünden sakattır.
Beşinci aşama süreyi başlatır; bu nedenle tebliğ tarihi kaydedilmelidir.
Savunmada yer alması gerekenler
- İsnat edilen eylemin reddi veya açıklaması,
- Eylemin sayılan bentlerde olmadığı,
- Kusurun bulunmadığı,
- Tanık ve belge talebi,
- Kamera kayıtlarının istenmesi,
- Alt ceza talebi.
Beşinci madde pratikte çok değerlidir: kayıtların silinmeden istenmesi gerekir ve bu talep savunmada yazılı olarak yapılmalıdır.
Altıncı madde ise kanunun ceza aralığı tanıdığı hâllerde ileri sürülür.
14) Kaldırma Talebi
Kaldırılma kendiliğinden işlemez; takip ve çoğu hâlde kurul kararı gerekir.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | İnfaz tarihini tespit edin |
| 2 | m.48/4 süresini hesaplayın |
| 3 | Bu sürede yeni ceza olmadığını gösterin |
| 4 | İyi hâlli olduğunuzu belgeleyin |
| 5 | Yazılı talep verin |
| 6 | Kurul kararını takip edin |
Üçüncü ve dördüncü adımlar kanunun aradığı iki ek şarttır ve ikisi de belgeyle gösterilmelidir.
Altıncı adım ihmal edildiğinde, süre dolmuş olsa dahi ceza kayıtlarda durmaya devam edebilir ve koşullu salıverilme işlemini geciktirir.
Neden önemli?
| Sonuç | Bağlı olduğu |
|---|---|
| Koşullu salıverilme | Cezaların kaldırılması |
| Açık kuruma ayrılma | Son cezanın kaldırılması |
| Tekrar penceresi | m.48/4 süreleri |
| İzinler | İyi hâl değerlendirmesi |
Dört sonucun tamamı aynı tarihe bağlıdır: kaldırılma tarihi.
Bu nedenle disiplin dosyası, infaz dosyasının ayrılmaz bir parçası olarak takip edilmelidir.
15) Sürecin Bütünü
| Aşama | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| Eylem | Sayılan bentlerden biri | m.39-44 |
| Soruşturma | Savunma alınması | 5275 |
| Karar | Disiplin kurulu | 5275 |
| Tekrar | Bir üst ceza | m.48/2 |
| İnfaz | Hücre cezasında hâkim onayı | m.48/3 |
| Sağlık | Hekim muayenesi ve ikame | m.48/3 |
| Kaldırılma | m.48/4 süreleri | m.48/4 |
| Etki | Koşullu salıverilme ve açık kurum | m.48/3 |
| Denetim | İnfaz hâkimliği | İnfaz mevzuatı |
Beşinci satır en ağır cezaya getirilen yargısal güvencedir ve ilk kontrol edilecek husustur.
Yedinci ve sekizinci satırlar ise disiplin dosyasının infaz takvimine bağlandığı noktadır.
16) Çocuk Hükümlüler
Kanun çocuk hükümlüler için ayrı bir rejim öngörmüştür; yetişkinlere uygulanan cezalar burada geçerli değildir.
| Ceza | Kaldırılma |
|---|---|
| Uyarma ve kınama | Kararla birlikte |
| Onarma, tazmin etme ve eski hâle getirme | Yedi gün sonunda |
| Harcamalarına sınır koyma | Otuz gün sonunda |
| Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma | Otuz gün sonunda |
Birinci satır dikkat çekicidir: uyarma ve kınama cezaları kararla birlikte kaldırılmış sayılır; ayrıca süre beklenmez.
İkinci satırdaki onarma ve tazmin yaptırımı yetişkin listesinde bulunmaz ve çocuk hükümlülere özgü onarıcı bir yaklaşımı yansıtır.
Yetişkin rejiminden farklar
- Ceza türleri farklıdır,
- Süreler çok daha kısadır,
- Uyarma ayrı bir yaptırımdır,
- Onarma ve tazmin öngörülmüştür,
- Hücreye koyma bu listede yer almaz.
Beşinci madde en önemlisidir ve çocuk hükümlüler bakımından temel bir güvence oluşturur.
17) Özet Tablo
| Soru | Cevap | Dayanak |
|---|---|---|
| Kaç ceza türü? | Altı | m.38/1 |
| Toplu ceza? | Yasak | m.38/2 |
| Bedensel ceza? | Yasak | m.38/2 |
| Hücre cezası süresi? | 1-20 gün | m.44/1 |
| İki kademe? | 1-10 ve 11-20 | m.44/2-3 |
| Açık havaya çıkma? | Saklıdır | m.44/1 |
| Tekrar hâlinde? | Bir üst ceza | m.48/2 |
| Hücre infazı? | Hâkim onayı | m.48/3 |
| Birden fazla ceza? | Ayrı ayrı, kesinleşme sırasına göre | m.48/3 |
| Koşullu salıverilme? | Kaldırılmadıkça yapılmaz | m.48/3 |
| Sağlık engeli? | İki veya dört ay ikame | m.48/3 |
| Kınama kaldırılması? | On beş gün | m.48/4 |
| Hücre cezası kaldırılması? | Altı ay veya bir yıl | m.48/4 |
| Süre başlangıcı? | İnfaz tarihi | m.48/4 |
Sekizinci satır en güçlü usulî itirazı, on dördüncü satır ise en sık yapılan hesap hatasını gösterir.
Onuncu satır ise disiplin dosyasının neden infaz takviminin parçası olduğunu özetler.
Tek cümlelik özet
Disiplin cezası, cezaevi içinde kalan bir mesele değildir: tahliye tarihinizi ve açık kuruma geçişinizi doğrudan etkiler.
Bu nedenle her cezanın infaz ve kaldırılma tarihi, müddetname kadar dikkatle takip edilmelidir.
18) Kayıt Tablosu Tutun
Bu alanda savunmanın tamamı tarihler üzerine kuruludur; bu nedenle basit bir tablo tutmak en etkili yöntemdir.
| Sütun | Neden gerekli |
|---|---|
| Ceza türü | Kaldırılma süresini belirler |
| Dayanak bent | m.44/2 mi m.44/3 mü |
| Karar tarihi | Şikâyet süresi |
| Kesinleşme tarihi | İnfaz sırası |
| İnfaz tarihi | Kaldırılma süresinin başlangıcı |
| Kaldırılma tarihi | Koşullu salıverilme ve açık kurum |
Beşinci ve altıncı satırlar bu yazının iki merkezi tarihidir ve çoğu dosyada hiç kayıt altına alınmaz.
Dördüncü satır ise birden fazla ceza bulunduğunda infaz sırasını belirler; sıra kesinleşme tarihine göredir.
Tablo nasıl kullanılır?
- Tekrar penceresinin dolup dolmadığını gösterir,
- Kaldırma talebinin zamanını belirler,
- Koşullu salıverilme gecikmesini açıklar,
- Açık kuruma ayrılma engelini hesaplar,
- Şikâyet dilekçesine dayanak oluşturur.
Birinci madde en değerlisidir: bir üst ceza uygulanmışsa, pencerenin gerçekten açık olup olmadığı bu tabloyla denetlenir.
19) Örnek Zincir
Kuralların birlikte nasıl işlediğini görmek için tipik bir sıralama.
| Adım | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Kınama cezası verilir ve infaz edilir | Pencere on beş gün |
| 2 | Bu süre içinde yeni bir eylem | Bir üst ceza |
| 3 | Ceza zinciri yükselir | Sonunda hücreye koyma |
| 4 | Hücre cezası m.44/3 kapsamındaysa | Kaldırılma bir yıl |
| 5 | Bu süre boyunca | Koşullu salıverilme yapılmaz |
Zincirin başında duran şey, hafif görülen bir kınama cezasıdır.
Beşinci satır ise sonucu gösterir: tek bir ceza değil, zincirin tamamı tahliye tarihini geciktirir.
Zinciri kırmanın yolları
| Yol | Dayanak |
|---|---|
| İlk cezaya itiraz | Zincir başlamaz |
| Pencere hesabı | m.48/4 süreleri |
| Kaldırma talebi | Süre dolduğunda |
| Usul itirazı | Savunma ve gerekçe |
| Sağlık | İkame ceza |
Birinci satır en etkili olanıdır: zincir, ilk cezanın kesinleşmesiyle başladığından ilk halkada müdahale edilmelidir.
Üçüncü satır ise ihmal edildiğinde pencere gereksiz yere açık kalır ve sonraki her eylem bir üst cezayla karşılanır.
Son hatırlatma
Bu alanda üç tarih belirleyicidir: kesinleşme, infaz ve kaldırılma.
Üçü de 5275 sayılı Kanunun 48 inci maddesinde ayrı ayrı sonuç doğurur ve hiçbiri diğerinin yerine geçmez.
20) Yakınlar İçin
Hükümlü kurum içinde olduğundan, tarih takibini çoğu zaman yakınları yürütür.
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1 | Karar örneğini isteyin |
| 2 | Dayanılan madde ve bendi not edin |
| 3 | Tebliğ tarihini kaydedin |
| 4 | Süresinde şikâyet edin |
| 5 | İnfaz tarihini öğrenin |
| 6 | Kaldırma talebini planlayın |
Üçüncü ve dördüncü adımlar birlikte yürür: şikâyet süresi tebliğle işlemeye başlar.
Beşinci adım ise ikinci bir takvimi başlatır ve koşullu salıverilme hesabını doğrudan etkiler.
Hangi belgeler istenmeli?
- Disiplin kurulu kararı,
- Tebliğ belgesi,
- Savunma tutanağı,
- İnfaz kaydı,
- Disiplin durum belgesi,
- Hücre cezasında onay kararı.
Altıncı madde en sık atlanan ve en sonuç alıcı olanıdır: onay kararı yoksa infazın hukuka uygunluğu tartışmalıdır.
Beşinci madde ise tüm cezaların ve tarihlerinin tek belgede görülmesini sağlar.
21) Kapanış
| Aşama | Kritik nokta | Kaçırılırsa |
|---|---|---|
| Soruşturma | Savunma | Usul sakatlığı görülmez |
| Karar | Bent denetimi | Yanlış ceza kesinleşir |
| Tebliğ | Tarih | Şikâyet süresi kaçar |
| İnfaz | Hücrede onay | Güvence kullanılmaz |
| Süre | İnfaz tarihi | Pencere yanlış hesaplanır |
| Kaldırılma | Talep ve karar | Tahliye gecikir |
Altıncı satır bu yazının çıkış noktasıdır: disiplin cezası kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz.
Dördüncü satır ise en ağır cezaya getirilen ve çoğu dosyada hiç sorulmayan yargısal güvencedir.
Tek cümlelik özet
Disiplin dosyası, infaz dosyasının görünmeyen ikizidir: aynı takvimi, aynı hesabı ve aynı tahliye tarihini etkiler.
Kanun bu etkiyi 48 inci maddede açıkça kurmuştur; bu nedenle her ceza, verildiği anda değil kaldırıldığı anda gerçekten sona erer.
22) Şikâyet Usulü (4675 sayılı Kanun m.5)
Disiplin kararına karşı yol, ayrı bir kanunda düzenlenmiştir: 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu.
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin ya da Cumhuriyet savcısının ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin verdiği kararların kanun veya diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu karar, işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.
| Süre | Başlangıç |
|---|---|
| On beş gün | Öğrenme tarihi |
| Otuz gün | Yapılma tarihi (her hâlde) |
İkinci satır mutlak tavandır: sonradan öğrenilmiş olsa dahi, işlemden itibaren otuz gün geçmişse şikâyet süresinde sayılmaz.
Bu nedenle disiplin kararının tebliğ tarihi mutlaka kaydedilmelidir.
Nasıl ve nereye başvurulur?
| Yol | Açıklama |
|---|---|
| Doğrudan | Dilekçe ile infaz hâkimliğine |
| Savcılık aracılığıyla | Cumhuriyet başsavcılığı |
| Kurum aracılığıyla | Ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü |
| Gönderme | Dışarıda yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir |
Üçüncü satır kurum içindeki hükümlü için en pratik yoldur ve kayıt alınmasını sağlar.
Dördüncü satır ise bir güvencedir: yanlış mercie verilen dilekçe kaybolmaz, üç gün içinde iletilir.
Sözlü şikâyet
Kanun sözlü başvuruyu da kabul etmiştir: sözlü yapılan şikâyet tutanağa bağlanır ve bir sureti başvurana verilir.
Bu suret, sonraki aşamalarda başvurunun tarihini ispatlayan belgedir ve mutlaka saklanmalıdır.
Kimler başvurabilir?
| Başvurabilecek |
|---|
| Hükümlü veya tutuklunun kendisi |
| Eşi, annesi, babası |
| Ayırt etme gücüne sahip çocuğu veya kardeşi |
| Müdafii |
| Kanunî temsilcisi |
| Ceza infaz kurumu ve tutukevi izleme kurulu |
Üçüncü satırdaki “ayırt etme gücüne sahip” kaydı yalnızca çocuk ve kardeş bakımından aranır.
Altıncı satır ise az bilinen bir yoldur: izleme kurulu da şikâyet niteliğindeki konuları gündeme getirebilir.
23) Şikâyet İnfazı Durdurur mu?
Şikâyet yoluna başvurulması, verilen kararın, yapılan işlem veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimi giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve karar, işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda karar, işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir.
| Kural | İçeriği |
|---|---|
| Ana kural | Şikâyet durdurmaz |
| İstisna şartı 1 | Giderilmesi güç veya imkânsız sonuç |
| İstisna şartı 2 | Açıkça hukuka aykırılık |
| Şartlar | Birlikte gerçekleşmeli |
| Sonuç | Erteleme veya durdurma |
Dördüncü satır kritiktir: iki şarttan biri eksikse durdurma kararı verilemez.
Hücreye koyma cezalarında bu talep ayrıca önem taşır; infaz tamamlandıktan sonra verilen bir iptal kararı sonucu geri almaz.
Durdurma talebinde yazılacaklar
- Cezanın niteliği ve süresi,
- Geri dönülemez sonuç doğuracağı,
- Kararın hangi yönden açıkça hukuka aykırı olduğu,
- Somut dayanak,
- İki şartın birlikte gerçekleştiği.
Üçüncü madde soyut kalmamalıdır: hangi maddenin hangi bendinin ihlal edildiği gösterilmelidir.
24) İtiraz Süresi 2024’te Değişti
⚠️ İTİRAZ SÜRESİ DEĞİŞTİ
4675 m.6‘daki itiraz süresi, 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunla yedi gün olarak belirlenmiş; 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunun 37 nci maddesiyle “iki hafta” şeklinde değiştirilmiştir. Ancak değişiklik geriye yürümez: 7499 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi uyarınca yeni süre 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda önceki hükümler geçerlidir.
| Karar tarihi | İtiraz süresi |
|---|---|
| 1/6/2024 ve sonrası | İki hafta |
| 1/6/2024 öncesi | Önceki hükümler |
Bu geçiş kuralı eski tarihli dosyalarda hâlâ uygulanır ve süre hesabında ilk bakılacak husustur.
İtirazın mercii
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kim itiraz eder | Şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı |
| Başlangıç | Tebliğden itibaren |
| Merci | İnfaz hâkimliğinin yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi |
| Usul | Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri |
| Yasak | İnfaz hâkimi o mahkemenin üyesiyse karara katılamaz |
Beşinci satır bir tarafsızlık güvencesidir ve kararı veren hâkimin kendi kararını denetlemesini engeller.
Ayrıca Kanun, infaz hâkiminin onayına tabi olduğu belirtilen hususlarda da aynı itiraz hükmünün uygulanacağını öngörmüştür; hücreye koyma cezasındaki onay kararı bu kapsamdadır.
25) İnfaz Hâkimliğinin Yetki Alanı
İnfaz hâkimlikleri, Adalet Bakanlığınca Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak, yargı çevresinde ceza infaz kurumu ve tutukevi bulunan ağır ceza mahkemeleri ile coğrafi durum ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak ilçe asliye ceza mahkemeleri nezdinde kurulur. İnfaz hâkimliğinin yetki alanı, kurulduğu yer ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin yargı çevresi ile sınırlıdır.
| Unsur | Kural |
|---|---|
| Kuran | Adalet Bakanlığı |
| Görüş | HSYK olumlu görüşü |
| Nerede | Ağır ceza ve ilçe asliye ceza mahkemeleri nezdinde |
| Yetki | Kurulduğu yerin yargı çevresi ile sınırlı |
Dördüncü satır pratikte önemlidir: başvuru, hükümlünün bulunduğu kurumun bağlı olduğu infaz hâkimliğine yapılır.
Nakil hâlinde bu merci değişebilir; başvuru öncesinde güncel kurum bilgisi esas alınmalıdır.
Sürelerin tamamı bir arada
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Şikâyet | On beş gün (öğrenme) | 4675 m.5 |
| Şikâyet tavanı | Otuz gün (yapılma) | 4675 m.5 |
| Gönderme | En geç üç gün | 4675 m.5 |
| İtiraz | İki hafta (1/6/2024 ve sonrası) | 4675 m.6 |
| Kınama kaldırılması | On beş gün | 5275 m.48/4 |
| Hücre cezası kaldırılması | Altı ay veya bir yıl | 5275 m.48/4 |
İlk dört satır itiraz, son iki satır kaldırılma takvimidir; ikisi birbirinden bağımsız işler.
Birinci ve beşinci satırdaki sürelerin aynı olması tesadüftür; biri usul, diğeri esas süresidir ve karıştırılmamalıdır.
26) Sık Yapılan Sekiz Hata
- Kınamayı önemsiz saymak. Tekrar penceresini açar.
- Süreyi karar tarihinden saymak. İnfaz tarihinden işler.
- Kaldırılmayı beklememek. İnfaz yetmez, kaldırılma da gerekir.
- Onay kararını sormamak. Hücre cezasında zorunludur.
- Toplu cezaya itiraz etmemek. Mutlak yasaktır.
- Sağlık durumunu bildirmemek. İkame ceza mümkündür.
- Kaldırma kararını takip etmemek. Kurul kararı gerekir.
- Şikâyet süresini kaçırmak. Esasa girilmez.
27) Kontrol Listesi
- Karar örneğini alın.
- Dayanılan maddeyi ve bendi tespit edin.
- Savunma alınıp alınmadığını kontrol edin.
- İnfaz tarihini kaydedin.
- Kaldırılma süresini hesaplayın.
- Kaldırma kararını talep edin.
- Hücre cezasında onayı sorun.
- Süresinde şikâyet edin.
İlgili incelemelerimiz: açık kuruma ayrılma, cezaevi izinleri (5275 m.93-96) ve Ceza Hukuku Rehberi.
Dosyanız için hukuki değerlendirme alın
Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara
Sıkça Sorulan Sorular
Disiplin cezaları hangi maddelerde düzenlenmiştir?
5275 sayılı Kanunun 38 ilâ 48 inci maddelerinde.
Hangi disiplin cezaları uygulanabilir?
m.38/1 ağırlık derecesine göre altı ceza sayar: kınama, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma, haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma ve hücreye koyma.
Bu sıralamanın önemi nedir?
m.48/2’deki “bir üst ceza” kuralı doğrudan bu listeye göre işler.
Toplu ceza verilebilir mi?
Hayır. m.38/2 açıktır: toplu, bedensel, zalimane, insanlık dışı veya küçültücü cezalar disiplin cezası olarak uygulanamaz.
Bir koğuşun tamamına ceza verilebilir mi?
Bu, toplu ceza yasağına aykırılık oluşturur ve uygulamada en çok işe yarayan itirazlardan biridir.
Bu yasağın istisnası var mı?
Hayır, mutlaktır. Hiçbir eylemin ağırlığı bu cezaları meşru kılmaz.
Kınama cezası nedir?
m.39/1 uyarınca hükümlüye eyleminin kötü niteliğinin ve uygunsuzluğunun açıklanması ve tekrarı durumunda doğuracağı sonuçlara dikkatinin çekilmesidir.
Kınama önemsiz bir ceza mı?
Hayır. Hafif olması sonuçsuz olduğu anlamına gelmez; kınama da tekrar hâlinde bir üst cezaya zemin hazırlar.
Hücreye koyma cezası nedir?
m.44/1 uyarınca hükümlünün eylemlerinin nitelik ve ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar, açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere, geceli ve gündüzlü bir hücrede tek başına tutulması ve her türlü temastan yoksun bırakılmasıdır.
Hücre cezasında açık havaya çıkabilir miyim?
Evet. Madde “açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak üzere” ifadesini taşır; bu kanuni bir güvencedir.
Hücre cezasının iki kademesi mi var?
Evet. m.44/2 bir günden on güne kadar, m.44/3 onbir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektiren eylemleri sayar.
Firar hangi fıkrada?
Firar etmek veya tünel kazmak eylemi m.44/3’te düzenlenmiştir ve onbir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektirir.
Eylemler sınırlı sayıda mı?
Her iki fıkrada da eylemler tek tek sayılmıştır; savunmanın ilk adımı isnat edilen eylemin hangi bentte yer aldığının denetlenmesidir.
Tekrar hâlinde ne olur?
m.48/2 uyarınca, bir cezanın kesinleşmesinden sonra kaldırılma süresi geçinceye kadar yeniden disiplin cezasını gerektiren bir eylemde bulunan hükümlü hakkında her defasında bir üst ceza uygulanır.
Tekrar penceresi ne kadar?
m.48/4’teki kaldırılma süreleriyle belirlenir. Süre dolmuşsa tekrar hükmü uygulanamaz.
Hücre cezası hemen infaz edilir mi?
Hayır. m.48/3 uyarınca hücreye koyma ve odaya kapatma cezasının infazına infaz hâkiminin onayı ile başlanır.
Diğer cezalarda durum ne?
Kesinleşen diğer disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır.
Birden fazla cezam varsa nasıl infaz edilir?
Bu cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edilir; bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanmaz.
Disiplin cezası koşullu salıverilmeyi etkiler mi?
Evet. Disiplin cezalarının tamamı infaz edilip kaldırılmadıkça koşullu salıverilme işlemi yapılmaz.
İnfaz edilmiş olması yetmiyor mu?
Hayır. Madde iki ayrı şart arar: cezanın infaz edilmiş ve ayrıca kaldırılmış olması.
Bu gecikmenin sınırı var mı?
Evet. Bu süre hakederek salıverme tarihini geçemez.
Sağlık durumum hücre cezasına uygun değilse?
Hücreye koyma cezasının infazından önce ve infazı sırasında hükümlü hekim tarafından muayene edilir. Katlanamayacağı anlaşılırsa infaz sonraya bırakılır veya hekimin belirleyeceği aralıklarla infaz edilir.
Hiç infaz edilmemesi mümkün mü?
Koşullu salıverilme tarihine kadar iyileşemeyeceğinin tam teşekküllü Devlet veya üniversite hastanesi sağlık kurulu raporu ile saptanması hâlinde hücreye koyma cezası infaz edilmez.
Yerine hangi ceza uygulanır?
Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma: m.44/2’nin uygulandığı hâllerde iki ay, m.44/3’ün uygulandığı hâllerde dört ay.
Disiplin cezaları ne zaman kaldırılır?
m.48/4 süreleri belirler: kınama on beş gün, bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma bir ay, ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma üç ay, haberleşme kısıtlaması üç ay, ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma üç ay, hücreye koyma m.44/2’de altı ay ve m.44/3’te bir yıl.
Süre ne zaman başlar?
İnfaz edildiği tarihten itibaren; cezanın verildiği tarihten değil. Bu ayrım hesapta doğrudan fark yaratır.
Sürenin dolması yeterli mi?
Hayır. Kanun ayrıca sonunda disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak şartlarını arar.
Kaldırma kararını kim verir?
(a) ve (b) bentlerindeki cezalar kurum en üst amiri tarafından; diğer bentlerdeki cezalar kurum en üst amirinin önerisi ve disiplin kurulu kararıyla kaldırılır.
Bu maddede iptal edilen hüküm var mı?
Evet. 48 inci maddenin birinci fıkrası, Anayasa Mahkemesinin 3/10/2013 tarihli ve E.2013/28, K.2013/106 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.
Disiplin cezasına nasıl itiraz edilir?
Disiplin kurulu kararına karşı infaz hâkimliğine şikâyet, infaz hâkimliği kararına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır. Şikâyet süresinde yapılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.


