İnfaz Hukuku Bilgi Notu — Pratik Sorular

Cezaevi izinleri 5275 sayılı Kanunun 93 ilâ 96 ncı maddelerinde düzenlenmiştir. Üç ayrı izin türü vardır ve her birinin şartı, süresi ve onay zinciri farklıdır.

Hesap ve şartlar için koşullu salıverilme ve açık kuruma ayrılma incelemelerimize bakabilirsiniz.

1) Üç İzin Türü (m.93)

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş arama izni verilebilir. İzinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır.

Üçüncü satır en çok sorulan noktayı kesin biçimde cevaplar: izin süresi cezadan düşülmez, cezanın içinde sayılır.

İkinci satır ise tek genel istisnadır ve kurum türüne bağlıdır.

2) Mazeret İzni (m.94/1)

Hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olanlara hükümlünün isteği ile; a) Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü nedeniyle ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile, b) Yukarıdaki bentte sayılan yakınlarından birisinin yaşamsal tehlike oluşturacak önemli ve ağır hastalık hâllerinin veya deprem, su baskını, yangın gibi felâketler nedeniyle zarara uğradıklarının belgelendirilmesi koşuluyla kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı ile, yol dışında on güne kadar mazeret izni verilebilir.

İkinci satır atlanmamalıdır: mazeret izni resen verilmez, hükümlünün isteği aranır.

Dördüncü satırdaki “yol dışında” ibaresi önemlidir: yolda geçen süre on günlük süreye dâhil değildir.

İki bent, iki farklı onay zinciri

Bu ayrım çoğu kaynakta gösterilmez ve uygulamada süreyi doğrudan etkiler: (b) bendinde üç aşamalı bir zincir vardır ve son onay Adalet Bakanlığındadır.

Bu nedenle hastalık ve felaket hâllerinde başvurunun erken yapılması ve belgelerin eksiksiz sunulması gerekir.

(b) bendinde ayrıca belgelendirme açık bir şart olarak yazılmıştır.

3) Cenaze ve Hasta Ziyareti İzni (m.94/2)

Aynı maddede, daha kısa süreli ve farklı şartlara tabi ikinci bir rejim daha vardır.

İki ayrıntı bu fıkrayı birinci fıkradan ayırır.

Birincisi: (a) bendindeki yakınlık çevresi çok daha geniştir — ikinci derece dahil kan veya kayın hısımları. Birinci fıkrada ise yalnızca ana, baba, eş, kardeş ve çocuk sayılmıştır.

İkincisi: (b) bendinde eşin anne veya babası da kapsama alınmıştır ve bu izin, her bir yakın için toplam iki defaya mahsus kullanılabilir.

Gece konaklama

Hükümlünün, izin süresi içinde gece konaklaması gerektiği takdirde, kendi evi veya (a) bendinde belirtilen bir yakınının evinde, güvenli görülen başka bir yerde ya da gidilen yerde bulunan kapalı ceza infaz kurumunda kalmasına, güvenlik hususu değerlendirilmek ve gerekli güvenlik tedbirleri alınmak suretiyle, gidilen yerin valisi tarafından karar verilir.

Bu cümle 24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle değiştirilmiştir.

Karar mercii dikkat çekicidir: konaklama yerini kurum veya savcılık değil, gidilen yerin valisi belirler.

Refakatli cenazeye katılma

Kanunda ayrıca, tehlikeli hükümlüler dışında, infaz kurumunun bulunduğu yerde olmak ve dış güvenlik personelinin refakatinde bulunmak koşuluyla, hükümlünün talebi ve Cumhuriyet başsavcısının onayı ile ana, baba, eş, kardeş ve çocuklarının cenazesine katılabilecekleri düzenlenmiştir.

Bu imkân, izin şartlarını taşımayan hükümlüler bakımından da gündeme gelebilir; ancak yer ve refakat şartlarına bağlıdır.

4) Özel İzin (m.95)

Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlarla kapalı ceza infaz kurumunda olup da açık ceza infaz kurumlarına ayrılmaya hak kazananlara, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini veya güçlendirmelerini ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak amacıyla, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilerek kullandırılabilir.

Birinci satır önemli bir genişlemedir: fiilen açık kurumda bulunmak şart değildir, ayrılmaya hak kazanmış olmak da yeterlidir.

Altıncı satır 7242 sayılı Kanunun 39 uncu maddesiyle eklenmiştir ve izinlerin birleştirilerek kullanılmasına imkân tanır.

Bu nedenle açık kuruma ayrılma kararı, özel izin bakımından da doğrudan sonuç doğurur.

5) İş Arama İzni (m.96)

Ceza infaz kurumlarında hükümlülük sürelerinin en az altı ayını kesintisiz geçirmiş ve koşullu salıverilmelerine bir ay kalmış hükümlülere, olağan yaşantılarına döndüklerinde uyum sorunu ile karşılaşmamaları ve iş bulma olanakları sağlanmak üzere, kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı ile çalışma günleri içinde sekiz saate kadar izin verilebilir.

İki şart birlikte aranır ve ikisi de kesindir.

Üçüncü satır bu izni diğerlerinden ayırır: süre gün değil saat üzerinden ve yalnızca çalışma günlerinde hesaplanır.

6) Üç İzin Karşılaştırması

Birinci satır üç iznin birbirinin alternatifi olmadığını gösterir: her biri farklı bir aşamada gündeme gelir.

Beşinci satır ise pratik bir kazançtır: iki izin türünde de yol süresi izin süresine dâhil değildir.

7) Onay Zincirleri

Her izin türünde karar tek elde değildir; zincirin hangi halkasında beklendiği sürecin uzunluğunu belirler.

İkinci satırdaki üç halkalı zincir, kanun metninde fiil bazında ayrılmıştır: kurum amirinin işlevi burada öneri değil görüştür.

Bu nedenle hastalık ve felaket dosyalarında süreç doğal olarak daha uzun sürer ve başvurunun en erken anda yapılması gerekir.

Sürecin takibi

• Talebin kurum kaydına girdiği tarih,
• Kurum amirinin öneri veya görüşü,
• Savcılığa gönderilme tarihi,
• Gerekiyorsa Bakanlığa sevk,
• Sonuç ve tebliğ.

Dördüncü madde yalnızca mazeret izninin ikinci bendinde gündeme gelir ve gecikmenin en sık yaşandığı aşamadır.

8) Talep Dilekçesinin Kurgusu

Dördüncü satır talebi somutlaştırır: hangi maddeye dayanıldığı yazılmalıdır, çünkü her maddenin şartı ve onay zinciri farklıdır.

Beşinci satır ise mazeret izninde onda bir, iş arama izninde altı ay ve bir ay hesabının gösterilmesi anlamına gelir.

Eklenecek belgeler

İkinci satır kanunda açıkça aranan bir belgedir: hasta ziyareti izni Sağlık Kurulu raporu şartına bağlanmıştır.

Birinci satırdaki nüfus kayıt örneği, özellikle cenaze izninde yakınlık derecesini göstermek için gereklidir.

9) Ret Kararına Karşı

Üçüncü adım sıkça sonuç verir: onda bir hesabının yanlış yapılması, ret kararlarının en yaygın sebebidir.

Dördüncü adım ise en hızlı çözülen sorundur; eksik belge tamamlanarak talep yenilenebilir.

Şikâyette ileri sürülecekler

• Ön şartın sağlandığı,
• Sebebin maddede sayıldığı,
• Belgelerin sunulduğu,
• Gerekçenin somut olmadığı,
• Ölçülülük.

İkinci madde belirleyicidir: kanun sebepleri saymıştır, dolayısıyla sayılan bir sebebin varlığı gösterildiğinde ret gerekçesi daralır.

10) Sürecin Bütünü

Dördüncü satır sürecin başlangıcıdır ve atlanamaz: izin talep üzerine değerlendirilir.

Sekizinci satır ise sonucu gösterir ve hükümlü yakınlarının en çok sorduğu noktadır: izin süresi cezaya eklenmez.

11) İzinden Dönmeme

İzin, kurumdan geçici ayrılmadır; süresinde dönülmemesi ayrı sonuçlar doğurur.

Beşinci satır zincirleme etki yaratır: iyi hâl hem sonraki izinlerin hem açık kuruma ayrılmanın hem de koşullu salıverilmenin ortak şartıdır.

Gecikme kaçınılmazsa, en kısa sürede kuruma bildirim yapılması ve mazeretin belgelenmesi gerekir.

Mazeret belgeleri

• Sağlık raporu,
• Kaza veya olay tutanağı,
• Ulaşım kaydı,
• Resmî yazışma,
• Tanık beyanı.

Üçüncü madde pratikte en çok kullanılanıdır: iptal edilen sefer veya kapanan yol kayıtları gecikmeyi açıklayabilir.

12) Yakınlar İçin Yol Haritası

Dördüncü adım kritik olanıdır: talep hükümlü tarafından verilir, yakınların başvurusu bunun yerine geçmez.

Beşinci adım ise zamanı belirler: özellikle ölüm hâllerinde belgelerin aynı gün ulaştırılması gerekir.

Acil hâllerde

Dördüncü satır, izin şartlarını taşımayan hükümlüler bakımından değerlendirilebilecek ayrı bir imkândır.

Bu imkân yer ve refakat şartlarına bağlıdır ve tehlikeli hükümlüler bakımından uygulanmaz.

13) Özet Tablo

Üçüncü satır hükümlü yakınlarının en çok sorduğu sorudur ve cevabı kanunda açıktır.

Dördüncü ve onuncu satırlar ise eski kaynaklarda farklı geçen iki rakamdır; bu nedenle hesaplamada güncel metin esas alınmalıdır.

Tek cümlelik özet

Üç izin türü farklı aşamalara aittir: mazeret izni olağanüstü hâllerde, özel izin açık kurumda, iş arama izni ise tahliyeye bir ay kala gündeme gelir.

Üçünde de ortak olan iki şey vardır: yazılı talep ve belgelendirme.

14) Onda Bir Hesabı

Mazeret izninin tek sayısal şartı budur ve ret kararlarının en yaygın sebebidir.

Üçüncü adım sıkça atlanır: tutuklulukta geçen ve mahsup edilen süreler hesaba dâhil edilmelidir.

Dördüncü adım ise ayrı bir şarttır: sürenin dolmuş olması yetmez, iyi hâlle geçirilmiş olması aranır.

Hesap denetiminde bakılacaklar

• Toplam ceza süresi,
• İnfaza başlama tarihi,
• Mahsup edilen süreler,
• Disiplin kayıtları,
• Bugüne kadar geçen süre.

Dördüncü madde doğrudan iyi hâl şartını etkiler ve ret gerekçelerinde en çok kullanılan kalemdir.

15) Açık Kuruma Ayrılmanın İzinlere Etkisi

Özel izin doğrudan açık kuruma bağlandığından, iki konu birlikte planlanmalıdır.

İkinci satır çoğu kaynakta atlanır: fiilen açık kuruma geçmiş olmak şart değildir, hak kazanmış olmak yeterlidir.

Bu nedenle açık kuruma ayrılma talebi, özel izin bakımından da doğrudan sonuç doğurur.

Şartlar için açık kuruma ayrılma incelememize bakabilirsiniz.

16) Kapanış

İkinci ve dördüncü satırlar ret kararlarının büyük çoğunluğunu açıklar; ikisi de baştan denetlenebilir.

Beşinci satır ise özellikle hastalık ve felaket dosyalarında belirleyicidir, çünkü zincir üç halkalıdır.

Tek cümlelik özet

Cezaevi izinleri bir lütuf değil, kanunda şartları gösterilmiş haklardır; ancak hiçbiri kendiliğinden işlemez.

Her üçünde de süreç aynı iki adımla başlar: yazılı talep ve belgelendirme.

17) İzin ve İnfaz Zinciri

İzinler, infazın diğer aşamalarından bağımsız değildir; her biri zincirin belirli bir noktasında devreye girer.

Birinci satır tüm hükümlüler için geçerlidir: mazeret izni kapalı kurumda da kullanılabilir, tek şart onda bir ve iyi hâldir.

Dördüncü satır ise çok dar bir penceredir ve kaçırıldığında yeniden açılmaz.

Zincirin planlanması

• Müddetnameyi baştan alın,
• Onda bir tarihini işaretleyin,
• Açık kuruma ayrılma tarihini işaretleyin,
• Koşullu salıverilme tarihini işaretleyin,
• Bir ay öncesini iş arama için not edin.

İkinci ve beşinci maddeler tek bir belgeden okunur; bu nedenle müddetname bu planlamanın temel belgesidir.

18) Mevzuat Haritası

Beşinci satır üç iznin de ortak zeminidir: iyi hâl değerlendirmesi hepsinde doğrudan veya dolaylı olarak etkilidir.

Altıncı satır ise özel izin bakımından belirleyicidir ve kanunda değil yönetmelikte düzenlenmiştir.

Değişiklik notları

Bu iki değişiklik, uygulamada en çok işe yarayan iki imkânı getirmiştir.

İkincisi özellikle hastalık ve doğal afet hâllerinde, üç aylık dönemlere yayılmış izinlerin tek seferde kullanılmasına imkân tanır.

Son hatırlatma

Bu alanda üç sayı akılda tutulmalıdır: mazeret izninde on gün, özel izinde yedi gün, iş arama izninde sekiz saat.

Üçü de 5275 sayılı Kanunun 94, 95 ve 96 ncı maddelerinden okunur ve hiçbiri kurumun serbest takdirine bırakılmamıştır.

19) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Oranı beşte bir sanmak. Güncel metinde onda birdir.
• Özel izni üç gün sanmak. Yedi güne kadardır.
• Talep vermemek. Mazeret izni istek üzerine verilir.
• Yol süresini içeride saymak. Yol hariçtir.
• Onay zincirini bilmemek. Hastalıkta Bakanlık onayı gerekir.
• Belgeyi eksik sunmak. Belgelendirme açık şarttır.
• Cenaze iznini karıştırmak. Yakınlık çevresi daha geniştir.
• İş arama iznini geç istemek. Pencere yalnızca bir aydır.

20) Kontrol Listesi

• Hangi izin türü olduğunu belirleyin.
• Ön şartı hesaplayın.
• Talebi yazılı verin.
• Kayıt numarası alın.
• Belgeleri eksiksiz ekleyin.
• Onay zincirini takip edin.
• Ret hâlinde gerekçeyi isteyin.
• İnfaz hâkimliğine başvurun.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için Ceza Hukuku Rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Cezaevi izinleri hangi maddelerde düzenlenmiştir?

5275 sayılı Kanunun 93 ilâ 96 ncı maddelerinde. Üç izin türü vardır: mazeret izni, özel izin ve iş arama izni.

Kimler izinden yararlanamaz?

m.93 uyarınca yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar.

İzinde geçen süre cezadan düşülür mü?

Hayır, tam tersi: madde açıkça “izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır” demektedir. Yani izin süresi cezanın içinde sayılır.

Mazeret izni için ne kadar süre geçmiş olmalı?

Hükümlülük süresinin onda birinin iyi hâlle geçirilmiş olması gerekir.

Bu oran beşte bir değil mi?

Birçok kaynakta “beşte biri” olarak geçmektedir; güncel metinde oran onda birdir.

Mazeret izni kendiliğinden verilir mi?

Hayır. Madde “hükümlünün isteği ile” demektedir; talep şarttır.

Hangi yakınlar için mazeret izni verilir?

Ana, baba, eş, kardeş veya çocuk.

Mazeret izni ne kadardır?

Yol dışında on güne kadar.

Yol süresi izne dâhil mi?

Hayır. Madde “yol dışında” ifadesini kullanır; yolda geçen süre on günlük süreye dâhil değildir.

Ölüm hâlinde onay zinciri nedir?

Ceza infaz kurumu en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet Başsavcılığının onayı.

Ağır hastalık veya felaket hâlinde onay zinciri farklı mı?

Evet. Kurum en üst amirinin görüşü, Cumhuriyet Başsavcılığının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı gerekir; üç aşamalı bir zincirdir.

Bu farkın pratik sonucu nedir?

Hastalık ve felaket hâllerinde son onay Adalet Bakanlığındadır; bu nedenle başvurunun erken yapılması ve belgelerin eksiksiz sunulması gerekir.

Belgelendirme şart mı?

(b) bendinde belgelendirme açık bir şart olarak yazılmıştır.

Cenazeye katılmak için ayrı bir izin var mı?

Evet. İkinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşinin ölümü nedeniyle cenazeye katılmak için yol süresi dışında iki güne kadar izin verilebilir.

Cenaze izninde yakınlık çevresi daha mı geniş?

Evet. Burada ikinci derece dahil kan veya kayın hısımları sayılmıştır; birinci fıkrada ise yalnızca ana, baba, eş, kardeş ve çocuk vardır.

Hasta ziyareti izni var mı?

Sağlık Kurulu raporu ile belgelendirilmesi şartıyla ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babasından birinin yaşamsal tehlike oluşturacak ağır hastalığı nedeniyle, yol süresi dışında bir güne kadar izin verilebilir.

Hasta ziyareti kaç kez kullanılabilir?

Bunlardan her biri için toplam iki defaya mahsus olmak üzere.

Eşin annesi veya babası kapsamda mı?

Hasta ziyareti izni bakımından evet; madde eşin anne veya babasını ayrıca saymıştır.

İzinde gece kalmam gerekirse ne olur?

Kendi evinde, maddede belirtilen bir yakınının evinde, güvenli görülen başka bir yerde ya da gidilen yerde bulunan kapalı ceza infaz kurumunda kalmasına karar verilebilir.

Konaklama yerine kim karar verir?

Güvenlik hususu değerlendirilmek ve gerekli güvenlik tedbirleri alınmak suretiyle gidilen yerin valisi. Bu cümle 24/1/2013 tarihli ve 6411 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle değiştirilmiştir.

İzin şartlarını taşımıyorum, cenazeye katılabilir miyim?

Tehlikeli hükümlüler dışında, infaz kurumunun bulunduğu yerde olmak ve dış güvenlik personelinin refakatinde bulunmak koşuluyla, hükümlünün talebi ve Cumhuriyet başsavcısının onayı ile ana, baba, eş, kardeş ve çocuklarının cenazesine katılmak mümkündür.

Özel izinden kimler yararlanır?

Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlar ile kapalı ceza infaz kurumunda olup da açık ceza infaz kurumlarına ayrılmaya hak kazananlar.

Fiilen açık kurumda olmak şart mı?

Hayır. Ayrılmaya hak kazanmış olmak da yeterlidir.

Özel izin ne kadar ve ne sıklıkta?

Üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar.

Özel izin üç gün değil mi?

Eski metinlerde üç gün olarak yer alır. 14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeden sonraki metinde süre yedi güne kadardır.

Özel izinler birleştirilebilir mi?

Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde bu izinler birleştirilerek kullandırılabilir. Bu cümle 7242 sayılı Kanunun 39 uncu maddesiyle eklenmiştir.

İş arama izninin şartları neler?

Ceza infaz kurumlarında hükümlülük sürelerinin en az altı ayını kesintisiz geçirmiş olmak ve koşullu salıverilmelerine bir ay kalmış olmak. İki şart birlikte aranır.

İş arama izni ne kadardır?

Çalışma günleri içinde sekiz saate kadar.

İş arama izni neden farklı ölçülür?

Diğer izinler gün üzerinden hesaplanırken bu izin saat üzerinden ve yalnızca çalışma günlerinde kullanılır.

İzin talebim reddedilirse ne yapabilirim?

Kararın gerekçesini yazılı olarak isteyip infaz hâkimliğine başvurabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.