Tanıma ve Tenfiz: Yurt Dışı Boşanma Kararının Türkiye’de Geçerliliği

Yurt dışındaki bir mahkemeden boşanma kararı almak, o kararın Türkiye’de kendiliğinden geçerli olduğu anlamına gelmez. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, yeniden evlenebilme, nafaka ve velayet hükümlerinin uygulanabilmesi için kararın Türkiye’de tanınması, icra gerektiren kısımları için ise tenfizi gerekir. Bu rehberde farkları, şartları, gerekli belgeleri, dava sürecini ve dava açmadan nüfus müdürlüğü üzerinden tescil imkânını topluca anlatıyoruz.

Tanıma ile Tenfiz Arasındaki Fark

Tanıma; yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisinin kabulüdür. Boşanmanın kendisinin nüfusa işlenmesi için tanıma yeterlidir. Tenfiz ise kararın icra edilebilir kısımlarının (nafaka, tazminat, çocuk teslimi gibi) Türkiye’de zorla yerine getirilebilir hâle gelmesidir. Yalnızca boşanma statüsü isteniyorsa tanıma; karardaki edimlerin Türkiye’de icrası da isteniyorsa tenfiz talep edilir.

Aranan Koşullar (MÖHUK)

• Kesinleşme: Yabancı karar, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olmalıdır.
• Kamu düzeni: Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir.
• Savunma hakkı: Aleyhine tenfiz istenen taraf, yabancı yargılamada usulüne uygun çağrılmamış ya da temsil edilmemişse ve buna dayanarak itiraz ederse karar tenfiz edilmez.
• Münhasır yetki: Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmiş olmamalıdır.
• Karşılıklılık (yalnız tenfizde): Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında anlaşma, kanun hükmü ya da fiilî uygulama düzeyinde karşılıklılık aranır. Tanıma davasında karşılıklılık şartı aranmaz; bu, iki kurum arasındaki en önemli pratik farktır.

Gerekli Belgeler

• Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı örneği,
• Kararın kesinleştiğini gösteren şerh/belge,
• Apostil (Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde) ya da ilgili makam onayı,
• Kararın ve şerhlerin yeminli tercümanca yapılmış, noter veya konsolosluk onaylı Türkçe çevirisi,
• Vekille takipte, yurt dışından veriliyorsa usulüne uygun düzenlenmiş vekâletname.

Dava Süreci ve Yetkili Mahkeme

Boşanmaya ilişkin tanıma-tenfiz davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki yönünden; dava karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yerinde, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinde, bu da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir (MÖHUK 51). Yargılamada kararın esası yeniden incelenmez; mahkeme yalnızca yukarıdaki koşulların bulunup bulunmadığını denetler. Bu nedenle dosya belgeler yönünden eksiksiz hazırlanırsa süreç görece hızlı ilerler; taraflar duruşmaya bizzat gelmek zorunda olmayıp kendilerini vekille temsil ettirebilir.

Dava Açmadan: Nüfus Müdürlüğünde Tescil İmkânı

Belirli şartlarla, yabancı mahkeme boşanma kararları dava açılmadan nüfus müdürlüğü üzerinden idari yoldan da tescil edilebilmektedir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A). Bunun için kural olarak tarafların birlikte (bizzat ya da vekilleri aracılığıyla) başvurması ve kararın kesinleşmiş, kamu düzenine açıkça aykırı olmayan bir boşanma/evliliğin iptali kararı olması gerekir. Taraflardan biri başvuruya katılmıyorsa ya da karar nafaka-tazminat gibi icrai hükümler içeriyorsa, klasik tanıma-tenfiz davası yolu izlenir.

Neden Geciktirilmemeli?

Yabancı boşanma Türkiye’de tanınmadıkça kişi nüfusta evli görünmeye devam eder; bu durum yeniden evlenmeye engel olur, miras ve mal rejimi ilişkilerinde karışıklık yaratır ve eşler Türk hukuku bakımından evliliğin yükümlülüklerine tabi kalır. Kararı aldıktan sonra tescil veya dava sürecinin bekletilmemesi, ileride doğabilecek hak kayıplarını önler.