Vergi Hukuku Damga Vergisi Nedir? Vergi Hukuku Rehberi

(FAZLA ÖDENEN DAMGA VERGİSİ ve HARÇLARIN İADESİ)
BİLGİ NOTU
Vergi mevzuatına ve özel düzenlemelere rağmen birçok şirket, çeşitli işlemlerinde fazla ya
da haksız şekilde damga vergisi ve harç ödemektedir. Bu tür ödemelerin geriye dönük 5 yıl içinde
iadesi mümkündür.
UZMAN KADROMUZ
Uzun yıllar Vergi Uzmanlığı yapmış, özellikle vergi ve idare hukuku alanında
uzmanlarından oluşan kadromuz, bu tür iade süreçlerini hem idari yollarla hem de yargı süreciyle
başarıyla yürütmektedir.
İADE KONULARINDAN BAZILARI

1. Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamında: Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yer alan
   yatırım mallarına ilişkin olarak Yatırım Teşvik Belgesi sahibi yatırımcılarla bu malların
   üreticileri ve tedarikçileri arasında düzenlenen kâğıtlar, münhasıran yatırım döneminde
   belge kapsamındaki yatırıma yönelik gayri maddi hakların kiralanması ve satın alınmasına
   ilişkin düzenlenen kâğıtlar, belge kapsamında sabit kıymet yatırımlarının imal ve inşasına
   yönelik düzenlenen sözleşmeler, taahhütnameler, teminatlar ve bu mahiyetteki kâğıtlar ile
   söz konusu yatırımlara yönelik danışmanlık ve teknik müşavirlik hizmetlerine ilişkin
   düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden ve bunlarla ilgili işlemler harçlardan müstesna
   tutulmuştur. Buna rağmen söz konusu kağıtlardan, sözleşmelerden, taahhütnamelerden damga
   vergisi ile harçların tahsil edildiğine rastlanılmaktadır. Bu kapsamda, geriye dönük 5 yıl içinde
   haksız şekilde ödenmek zorunda bırakılan damga vergisi ve harçların, idari ve yargısal süreçlerden
   sonra, faiziyle birlikte iadesi mümkündür.
   • Yatırıma yönelik sözleşmeler, teminatlar ve danışmanlık hizmetleri damga
   vergisinden muaftır.
   • Teşvik belgesi kapsamındaki kâğıtlar damga vergisinden muaftır.
   Bu belgelere rağmen ödenmiş vergiler iade alınabilir.
2. Uluslararası İhaleler: Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan cari yıl yatırım programında
   yer alan yatırımlardan uluslararası ihaleye çıkarılanların ihalesini kazanan tam mükellef ana
   yüklenici firmalar, uluslararası ihalelerin tamamı üzerinden damga vergisi ve harçlardan müstesna
   tutulmuştur. Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yerli ve yabancı firmaların ayrı ayrı veya
   birlikte iştirakine açık olarak çıkılan ve yabancı firmalarca da teklif verilen ihale olarak tanımlanan
   uluslararası ihalenin koşulu olarak sayılan “yabancı firmalarca da teklif verilen” kısmı Anayasa
   Mahkemesince iptal edilmiştir.
   Bu kapsamda, yabancıların iştirakine açık olmasına karşın yabancı firmalar tarafından
   teklif verilmediğinden geçmişte uluslararası ihale sayılmayan ihaleler nedeniyle ödenen sözleşme
   damga vergisi, ihale karar pulu ile ilgili harçların geri alınmasının yolu açılmıştır.
   Bu bağlamda, geriye dönük 5 yıl içinde yabancıların iştirakine açık olmasına karşın
   yabancılar tarafından teklif verilmediğinden ilgili sözleşme nedeniyle tahsil edilen damga vergisi,
   ihale karar pulu(ihale karar damga vergisi) ve harçların, idari ve yargısal süreçlerden sonra, faiziyle
   birlikte geri alınması mümkündür.
   • Yabancı firmalara açık ihalelerde teklif verilmese bile muafiyet geçerlidir
   • Anayasa Mahkemesi kararı sonrası önemli bir iade hakkı doğmuştur.
3. Araç Kiralama Sözleşmeleri:
   488 sayılı Damga Vergisi Kanununa ek (1) sayılı Tablonun I/A/1. maddesi uyarınca
   mukaveleler üzerinden sözleşme bedelinin binde 9,48 oranında; ek (1) sayılı Tablonun I/A/2.
   maddesi uyarınca kira sözleşmeleri için kira bedeli üzerinden binde 1,89 oranında damga
   vergisi ödenmesi öngörülmüştür. Araç kiralama sözleşmesinde, sürücülü olarak hizmet alımı
   öngörülmesi halinde akdedilen sözleşme karma bir sözleşme olarak nitelendirildiğinden genel
   mukaveleler için öngörülen binde 9,48 oranında damga vergisinin tahsilinde yasaya aykırılık
   görülmemektedir. Ancak, aracın kiralanmasında şoför hizmeti öngörülmemişse, bu sözleşme
   bir kira mukavelesi olduğundan binde 1,89 oranında damga vergisi ödenmesi gerekirken
   vergi dairelerince binde 9,48 oranında damga vergisi tahsil edildiği görülmektedir.
   Bu bakımdan, araç kiralama sözleşmeleri üzerinden fazladan tahsil edilen damga
   vergisinin idari ve yargısal süreçlerden sonra, faiziyle birlikte iadesi mümkündür.
   • Şoförsüz kiralamalarda binde 1,89 oran geçerli olmalı,
   • Buna rağmen binde 9,48 uygulanan sözleşmelerde iade talep edilebilir.
   HUKUKİ SÜRECİN TAMAMI TARAFIMIZDAN YÜRÜTÜLMEKTEDİR
   • İdari başvuru ve vergi dairesi süreçleri
   • Vergi Mahkemesi ve Danıştay süreçleri
   • Gerekli tüm evrakların hazırlanması ve takibi
   • Faiziyle birlikte iade alınması
   Bu metin, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olay, kendi içeriği ve
   belgeleri çerçevesinde farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle kişisel hukuki durumlarla
   ilgili olarak zamanında ve doğru bilgi edinmek önemlidir.

Damga Vergisinin Konusu ve Mükellefi

Vergi, kâğıtlar üzerinden alınır.

Altıncı ve sekizinci satırlar iki pratik noktayı verir: nispi damga vergisine tabi bir kâğıdın yalnızca bir nüshası vergilendirilir (488 sayılı Kanun m.5, 6728 sayılı Kanunla değişik); maktu vergiye tabi kâğıtlarda ise her nüsha ayrı ayrı aynı miktarda vergiye tabidir; ayrıca nispi damga vergisi için her yıl belirlenen bir azami tutar bulunur ve bu tutar aşılamaz.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

Verginin Konusu ve “Kâğıt” Kavramı: 488 sayılı Kanun m.1, m.2, m.4 ve m.10

Damga vergisinde vergiyi doğuran olay bir işlem değil, o işlemi belgeleyen kâğıdın düzenlenmesidir. Kanun’un 1. maddesine göre Kanuna ekli (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtlar damga vergisine tabidir ve kâğıt terimi; yazılıp imzalanmak veya imza yerine geçen bir işaret konmak suretiyle düzenlenen, herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek belgeler ile elektronik imza kullanılmak suretiyle manyetik ortamda ve elektronik veri şeklinde oluşturulan belgeleri ifade eder.

m.2 uygulamada en çok gözden kaçan hükümdür: mevcut bir sözleşmeyi uzatan, değiştiren veya devreden bir yazı ya da şerh de başlı başına vergiye tabi bir kâğıttır. Ek protokoller, süre uzatım yazıları ve devir şerhleri bu nedenle ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Nüsha Kuralı: 2016’dan Bu Yana Nispi Vergide Tek Nüsha (m.5)

Damga vergisinde en yaygın yanlış bilgi, “her nüsha ayrı vergiye tabidir” şeklindeki eski kuraldır. 488 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci cümlesi 15/7/2016 tarihli ve 6728 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle değiştirilmiştir.

Pratik sonuç şudur: sözleşmenin iki, üç veya beş nüsha imzalanması nispi vergide maliyeti değiştirmez. Buna karşılık maktu vergiye tabi kâğıtlarda nüsha sayısı doğrudan vergiyi çoğaltır; bu yüzden nüsha politikası kâğıdın nispi mi maktu mu vergilendirildiğine bakılarak kurulmalıdır.

Damga Vergisinde İstisnalar ve Uygulama

Kanuna ekli listede geniş istisnalar vardır.

Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki pratik noktayı verir: kentsel dönüşüm kapsamındaki işlemler için damga vergisi ve harç muafiyetleri öngörülmüştür ve bu muafiyetler ciddi maliyet farkı yaratır; bu nedenle sözleşme düzenlenmeden önce kanuna ekli istisna listesinin kontrol edilmesi gerekir.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

Mükellef, Müteselsil Sorumluluk ve Kurumların Yükümlülüğü (m.3, m.24, m.26)

Verginin mükellefi kâğıtları imza edenlerdir (m.3). Resmî dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kâğıtların vergisini kişiler öder; bu, kamu ihalelerinde verginin yükleniciye ait olmasının kanuni sebebidir.

Sözleşmeye konulan “damga vergisini karşı taraf ödeyecektir” kaydı vergi dairesini bağlamaz; idare imza edenlerin herhangi birinden verginin tamamını isteyebilir. Bu kaydın hukuki değeri iç ilişkidedir: ödeyen taraf, sözleşmedeki kayda dayanarak diğerine rücu eder.

Damga Vergisinde Ödeme Şekilleri

Verginin ödenmesi farklı yöntemlerle yapılır.

Altıncı ve dokuzuncu satırlar iki pratik noktayı verir: süreksiz mükellefiyette damga vergisinin kâğıdın düzenlendiği tarihten itibaren on beş gün içinde beyan edilip ödenmesi gerekir; çok sayıda sözleşme düzenleyen işletmeler için sürekli damga vergisi mükellefiyeti tesis ettirmek takibi kolaylaştırır.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

Ödeme Şekilleri ve Süreler (m.15, m.21, m.22, m.23)

Damga vergisi üç şekilde ödenir: makbuz karşılığı, istihkaktan kesinti yapılması veya basılı damga konulması (m.15). Hangi ödeme şeklinin hangi kâğıtlar için kullanılacağını belirleme yetkisi Bakanlığa aittir.

Damga Vergisinde Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Üçüncü ve yedinci satırlar iki pratik noktayı verir: nispi vergiye tabi kâğıtlarda nüsha sayısı vergiyi artırmaz; yalnızca bir nüsha vergilendirilir (488 sayılı Kanun m.5); fazla veya yersiz ödenen damga vergisi ise beş yıllık düzeltme zamanaşımı içinde iade talep edilerek geri alınabilir.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

İstisnalar: m.9, (2) Sayılı Tablo ve Özel Kanunlar

İstisnaların kaynağı tek değildir: Kanun’un 9. maddesi (2) sayılı tabloda yazılı kâğıtları vergiden müstesna tutar; bunun dışında özel kanunlarda da damga vergisi istisnaları yer alır. Bu nedenle bir kâğıt için istisna araştırması hem (2) sayılı tabloyu hem ilgili özel kanunu kapsamalıdır.

Uluslararası ihalelerde uygulanan istisna bakımından önemli bir gelişme, Anayasa Mahkemesi’nin 24/12/2020 tarihli ve E.2020/15, K.2020/78 sayılı kararıdır: uluslararası ihale tanımında yer alan “yabancı firmalarca da teklif verilen” ibaresi iptal edilmiştir. Buna göre, yabancıların iştirakine açık olarak çıkılmakla birlikte fiilen yabancı firma teklif vermemiş olması, ihalenin uluslararası ihale sayılmasına ve istisnadan yararlanılmasına engel oluşturmaz. Bu karar, geçmişte tahsil edilmiş sözleşme damga vergisi ile ihale kararı damga vergisinin iadesi bakımından da dayanak oluşturur.

Damga Vergisinde Müteselsil Sorumluluk

İdare, imzalayan herkese başvurabilir.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: sözleşmede damga vergisini kimin ödeyeceğine ilişkin kayıt idareye karşı ileri sürülemez; vergi imzalayanların herhangi birinden tam olarak talep edilebilir; ancak bu kayıt taraflar arasındaki iç ilişkide rücu hakkının dayanağını oluşturur.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

Zamanaşımı ve Yeniden Doğan Vergi: VUK m.114

Damga vergisinde tarh zamanaşımı genel kurala tabidir: vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergi zamanaşımına uğrar (VUK m.114/1). Ancak bu vergiye özgü bir hüküm daha vardır ve uygulamada sürprizle karşılaşılan nokta budur.

Zamanaşımına uğramış bir sözleşmenin ihale dosyasına, hakediş ekine veya bir resmî daireye ibraz edilerek hükmünden yararlanılması, vergi alacağını yeniden doğurur ve beş yıllık süre bu tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle eski tarihli sözleşmelerin resmî işlemlerde kullanılmasından önce damga vergisi durumu kontrol edilmelidir. Fazla ödemelerin geri alınması için fazla ödenen damga vergisi ve harçların iadesi, ihale işlemleri için kamu ihale kararlarında ve sözleşmelerinde damga vergisi rehberine bakılabilir.

Damga Vergisinde Zamanaşımı ve Tarhiyat

Bu vergide de beş yıllık süre işler.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: damga vergisi ödenmemiş kâğıtların resmî dairelere ibraz edilmesi hâlinde durum vergi dairesine bildirilir ve tarhiyat yapılır; eksik ödeme kendiliğinden fark edildiğinde pişmanlık hükümlerinden yararlanılarak ceza tamamen önlenebilir.

Özel vergiler rehberlerimiz: değerli konut vergisi · emlak vergisi uyuşmazlıkları · motorlu taşıtlar vergisi · fazla ödenen damga vergisi · e-fatura ve e-arşiv · genç girişimci istisnası

Sıkça Sorulan Sorular — Damga Vergisi

Sözleşmeyi iki nüsha imzalarsak vergi iki kat mı olur?

Nispi damga vergisine tabi kâğıtlarda hayır. 488 sayılı Kanun’un 5. maddesi 6728 sayılı Kanun’la değiştirilmiş olup, nispi vergiye tabi kâğıtların yalnızca bir nüshası vergilendirilir. Maktu vergiye tabi kâğıtlarda ise her nüsha ayrı ayrı aynı miktarda vergiye tabidir.

Zamanaşımına uğramış bir sözleşmenin damga vergisi istenebilir mi?

Evet. VUK m.114/4 uyarınca, damga vergisine tabi olup vergi ve cezası zamanaşımına uğrayan evrakın hükmünden tarh zamanaşımı süresi dolduktan sonra faydalanılması hâlinde o evraka ait vergi alacağı yeniden doğar; beş yıllık süre bu tarihten itibaren yeniden başlar.

Damga vergisi nedir?

Belirli kâğıt ve belgeler üzerinden alınan, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nda düzenlenen bir işlem vergisidir. Sözleşmeler, kira sözleşmeleri, faturalar ve resmi belgeler başlıca kapsam alanlarıdır.

Hangi belgeler damga vergisine tabidir?

Sözleşmeler, anlaşmalar, kira sözleşmeleri, beyannameler, taahhütnameler, tahkimname ve protokoller başlıca damga vergisine tabi belgelerdir.

Damga vergisi oranı nedir?

488 sayılı Kanun eki (1) sayılı tabloya göre belge türüne bağlı olarak binde 1,89 ile binde 9,48 arasında değişen oranlarda alınır; sabit tutarlı kalemler de mevcuttur.

Damga vergisini kim öder?

Kâğıdı imzalayanlar müteselsilen sorumludur. Resmi dairelerde ilgili kişi; özel sözleşmelerde taraflar birlikte yükümlüdür.

Fazla ödenen damga vergisi iade alınabilir mi?

Evet. Hatalı veya fazla ödenen damga vergisi için 5 yıl içinde vergi dairesine düzeltme ve iade başvurusu yapılabilir.