Sendikal Haklar ve Sendikal Tazminat (6356 Sayılı Kanun)

Sendika kurma ve sendikaya üye olma özgürlüğü anayasal bir haktır; işçinin sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkarılması veya ayrımcılığa uğraması hâlinde en az bir yıllık ücreti tutarında sendikal tazminat doğar. Bu rehberde, sendikal hakları ve sendikal tazminatı 6356 sayılı Kanun çerçevesinde açıklıyoruz.

Sendikal Haklar Nelerdir?

Sendika özgürlüğü, Anayasa ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile güvence altına alınmıştır. İşçiler; sendika kurma, sendikaya üye olma veya olmama, üyelikten serbestçe çekilme ve sendikal faaliyette bulunma haklarına sahiptir. 6356 sayılı Kanun’un 25. maddesine göre işçilerin işe alınmaları; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri şartına bağlanamaz.

Ayrıca işveren, bir sendikaya üye olan işçilerle olmayanlar veya farklı sendikalara üye olanlar arasında, çalışma şartları veya çalıştırmaya son verilmesi bakımından ayrım yapamaz. İşçiler, sendikaya üye olmaları veya sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle işten çıkarılamaz veya farklı işleme tabi tutulamaz.

Sendikal Tazminat: En Az Bir Yıllık Ücret

6356 sayılı Kanun’un 25. maddesinin dördüncü fıkrası net bir güvence getirir: işverenin yukarıdaki kurallara aykırı hareket etmesi hâlinde işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir. Bu, işçiyi sendikal ayrımcılığa karşı koruyan güçlü bir yaptırımdır.

Sendikal tazminat, işçinin bir yıllık brüt ücreti esas alınarak hesaplanır ve bu miktar asgari sınırdır; somut olayın özelliğine göre daha yüksek belirlenebilir. Karşılaştırma için: İş Kanunu m.5’teki genel ayrımcılık (eşit davranma) tazminatı dört aya kadar ücretle sınırlıyken, sendikal tazminat en az bir yıllık ücrettir; bu da sendikal ayrımcılığın daha ağır bir ihlal sayıldığını gösterir.

Sendikal Nedenle Fesihte İşe İade ve Tazminat

İş sözleşmesi sendikal bir nedenle feshedilen işçi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 20 ve 21. maddelerine göre işe iade davası açma hakkına sahiptir. İş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği tespit edilirse, işçinin başvurusu ve işverenin işe başlatıp başlatmamasına bağlı olmaksızın sendikal tazminata karar verilir.

Önemli bir kolaylık: normalde işe iade davası için altı aylık kıdem şartı aranırken, sendikal nedenle fesihte bu altı aylık kıdem şartı aranmaz (Yargıtay uygulaması). Yani sendikal nedenle çıkarılan işçi, altı ayını doldurmamış olsa bile bu korumadan yararlanabilir.

İspat Yükü Kimdedir?

İspat konusunda 6356 sayılı Kanun ikili bir ayrım yapar: iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildiği iddiasıyla açılan davada, feshin nedenini ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını ve sendikal nedene dayandığını iddia ediyorsa bunu ispatlamalıdır. Fesih dışındaki ayrımcılık iddialarında ise ispat yükü işçidedir; ancak işçi sendikal ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsa, ispat yükü işverene geçer.

Sendika Yöneticisi ve Temsilcisi Güvencesi

Sendika yöneticisi olan işçinin iş sözleşmesi, yöneticilik süresince askıda kalır; yönetici dilerse iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatına hak kazanabilir. İşyeri sendika temsilcilerinin iş sözleşmeleri ise, işveren tarafından haklı bir neden olmadıkça ve nedeni yazılı, açık ve kesin belirtilmedikçe feshedilemez; bu, temsilcilere tanınan özel bir güvencedir.

Sıkça Sorulan Sorular