Terekede Finansal Kiralama (Leasing) ve Süregelen Kredi Sözleşmeleri: Taksitler Kime Kalır?

Miras bırakanın atölyesinde duran CNC tezgâhı, şantiyedeki iş makinesi veya kapıdaki kamyon terekede görünür. Ancak sicile bakıldığında mal başka bir şirketin adınadır. Bu, finansal kiralamanın klasik tablosudur ve mirasçıyı alışılmadık bir soruyla karşı karşıya bırakır: bu mal bizim mi, değil mi?

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Temel Ayrım: Mülkiyet Kimde?

Bir malın terekede nasıl değerlendirileceği, mülkiyetin miras bırakana geçip geçmediğine bağlıdır. Bu, kredi ile finansal kiralama arasındaki temel farktır.

Kredi ile leasing arasındaki temel farklar

Sözleşme Ölümle Sona Ermez

Finansal kiralama sözleşmesi, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir ilişki değildir. Kiracının ölümü sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez.

TMK m.599 uyarınca mirasçılar, miras bırakanın hak ve borçlarını doğrudan doğruya kazanır. Sözleşmeden doğan haklar ve borçlar da bu kapsamdadır.

Sözleşmeden mirasçıya geçen hak ve borçlar

Ancak sözleşmede ölüm hâline ilişkin özel bir hüküm bulunabilir. Bazı sözleşmelerde kiracının ölümü fesih sebebi olarak öngörülür veya kiralayana fesih hakkı tanınır. Bu nedenle ilk yapılacak iş sözleşme metnini bulup incelemektir.

Sözleşme Terekede Değer mi, Yük mü?

Bu, mirasçının vereceği kararı belirleyen asıl sorudur ve cevabı basit bir karşılaştırmaya dayanır.

Sözleşmenin terekedeki konumu

Mirasçının Seçenekleri

Seçenek 1: Sözleşmeyi sürdürmek

Mirasçılar taksitleri ödemeye devam eder ve süre sonunda satın alma hakkını kullanır. İşletme sürdürülecekse ve mal üretimde kullanılıyorsa mantıklı yoldur. Kiralayan şirkete ölüm bildirilmeli ve kayıtların güncellenmesi istenmelidir.

Seçenek 2: Sözleşmeyi devretmek

6361 sayılı Kanun ve sözleşme hükümleri çerçevesinde, kiralayanın yazılı izniyle sözleşmenin üçüncü kişiye devri mümkün olabilir. İşletmeyi sürdürmek istemeyen mirasçı için en temiz çıkıştır: hem taksit yükünden kurtulur hem de ödenmiş bedellerin karşılığını devir bedeliyle kısmen elde edebilir.

Seçenek 3: Anlaşarak sonlandırmak

Kiralayan şirketle görüşülerek malın erken satın alınması veya sözleşmenin karşılıklı sonlandırılması konuşulabilir. Şirketler çoğu zaman fesih ve icra sürecine girmektense anlaşmayı tercih eder.

Seçenek 4: Mirası reddetmek

Tereke bütün olarak borca batıksa TMK m.605 vd. uyarınca üç ay içinde ret beyanında bulunulur. Ret, sözleşme yükünden kurtarır; ancak terekedeki diğer değerler de kaybedilir.

Seçeneklerin karşılaştırması

Ödenmiş Taksitlerin Akıbeti

Mirasçıların en çok sorduğu husus budur: yıllardır ödenen taksitler ne olacak?

Sözleşme feshedilir ve mal iade edilirse, tarafların karşılıklı hak ve borçları 6361 sayılı Kanun ve sözleşme hükümlerine göre tasfiye edilir. Ödenmiş kira bedellerinin tamamının geri alınması kural olarak söz konusu değildir; çünkü bu bedeller malın kullanımının karşılığıdır.

Buna karşılık hesaplaşmada dikkate alınması gereken hususlar vardır:

• Malın iade edildiği tarihteki değeri
• Kiralayanın malı yeniden değerlendirmesinden elde ettiği kazanç
• Sözleşmede öngörülen cezai şart ve tasfiye hükümleri
• Kiracının yaptığı ve malda kalan iyileştirmeler

... FİNANSAL KİRALAMA A.Ş.'NE

Konu : Kiracının vefatı, sözleşmenin durumu ve devir talebimiz hakkında.

Sözleşme No : ...
Sözleşme Tarihi : .../.../....
Kiralanan Mal : ...  (Marka/Model/Seri No: ...)

Sayın Yetkili,

1. Şirketiniz ile aramızda ... numaralı finansal kiralama sözleşmesinin
   kiracısı olan ... , .../.../2026 tarihinde vefat etmiştir. Vefat
   belgesi ve ... Sulh Hukuk Mahkemesinin 2026/... sayılı mirasçılık
   belgesi ekte sunulmuştur.

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.599 uyarınca mirasçılar,
   miras bırakanın hak ve borçlarını doğrudan doğruya kazanırlar. Bu
   itibarla anılan sözleşmeden doğan hak ve borçlar tarafımıza
   intikal etmiştir.

3. Bu kapsamda şirketinizden aşağıdaki hususları talep ederiz:

   a) Sözleşmenin GÜNCEL DURUMUNU gösterir hesap dökümü; ödenmiş
      taksitler, kalan taksit sayısı ve toplam kalan borç tutarı,

   b) Sözleşmede KİRACININ ÖLÜMÜ hâline ilişkin özel bir hüküm bulunup
      bulunmadığı hususunda bilgi,

   c) Sözleşme kapsamında HAYAT SİGORTASI yapılıp yapılmadığı; yapılmışsa
      poliçe örneği ve ölüm hâlinde teminat kapsamı,

   d) Sözleşme sonundaki SATIN ALMA BEDELİ ve bu hakkın kullanım
      koşulları,

   e) Sözleşmenin ERKEN SONLANDIRILMASI hâlinde tarafımıza yansıyacak
      toplam maliyet,

   f) Kayıtlarınızın mirasçılar adına GÜNCELLENMESİ.

4. Ayrıca, 6361 sayılı Kanun ve sözleşme hükümleri çerçevesinde
   SÖZLEŞMENİN DEVRİ mümkün olduğu takdirde, devir için aranan
   koşulların ve izin sürecinin tarafımıza bildirilmesini talep ederiz.

5. Bu süreçte taksit ödemelerinin aksamaması için, ödeme yapılacak
   hesap bilgilerinin ve güncel ödeme planının tarafımıza iletilmesini
   rica ederiz.

6. 4721 sayılı Kanun m.605 vd. uyarınca mirasın reddi için öngörülen
   ÜÇ AYLIK SÜRE işlemekte olduğundan, yukarıdaki bilgilerin İVEDİLİKLE
   tarafımıza iletilmesi önem arz etmektedir.

Gereğini bilgilerinize arz ederiz.                .../.../2026

                                          Mirasçılar adına
                                          Av. ...

EKLERİ :
1- Vefat belgesi
2- Mirasçılık belgesi
3- Vekâletname
4- Sözleşme sureti (varsa)

Diğer Süregelen Finansal Sözleşmeler

Terekede leasing dışında da süregelen finansal ilişkiler bulunur ve her birinin miras bakımından sonucu farklıdır.

Terekedeki finansal sözleşmelerin durumu

Bireysel emeklilik ve hayat sigortası bakımından ayrıca bir nüans vardır: bu ödemeler poliçede belirlenen lehtara yapılır. Lehtar belirlenmişse ödeme doğrudan ona gider ve miras payı hesabına girmez. Bu nedenle terekede bu tür poliçeler varsa, lehtar kaydının kontrol edilmesi gerekir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Sözleşmeleri toplayın. Leasing, kredi, kefalet ve sigorta dosyaları çıkarılmalıdır.
2. Kiralayan ve bankalara yazılı bildirim yapın. Ölümü bildirin ve hesap dökümü isteyin.
3. Hayat sigortası poliçelerini araştırın. Borç kapanabilir.
4. Kalan borcu hesaplayın. Her sözleşme için kalan yük çıkarılmalıdır.
5. Malların rayiç değerini tespit ettirin. Karşılaştırma için gereklidir.
6. Değer mi yük mü karar verin. Kalan taksit ile mal değerini karşılaştırın.
7. Üç aylık ret süresini takvime alın. TMK m.606.
8. Devir imkânını araştırın. Kiralayanın yazılı izni gerekir.
9. Ödemeleri aksatmayın. Karar verilene kadar fesih riskini doğurmayın.
10. Gerekirse resmî defter tutulmasını isteyin. Sorumluluğu sınırlar.

Sayısal Örnek: Aynı Mal, İki Farklı Sonuç

Miras bırakanın atölyesinde finansal kiralamayla edinilmiş bir CNC tezgâhı bulunmaktadır. Tezgâhın bugünkü piyasa değeri 1.800.000 TL’dir. Sözleşmenin hangi aşamasında olunduğuna göre tablo tamamen değişir.

Sözleşmenin aşamasına göre terekedeki konum

Senaryo A’da mirasçının devraldığı şey bir varlık değil, yaklaşık 866.000 TL’lik net bir yüktür. Burada devir imkânı araştırılmalı, bulunamazsa terekenin bütünü içinde ret seçeneği değerlendirilmelidir.

Senaryo B’de ise durum tersidir. Dört taksit ve satın alma bedeli ödendiğinde, toplam 310.000 TL karşılığında 1.800.000 TL değerinde bir tezgâhın mülkiyeti kazanılır. Bu, terekedeki en kârlı kalem olabilir.

Sat ve Geri Kirala İşlemleri

Uygulamada karşılaşılan özel bir durum, miras bırakanın kendi malını finansal kiralama şirketine satıp aynı malı geri kiralamasıdır. İşletmeler bu yolu nakit ihtiyacını karşılamak için kullanır.

Bu işlemin miras bakımından sonucu şaşırtıcı olabilir: mirasçılar, aile şirketinin yıllardır kullandığı ve kendilerinin de mülkiyetinde sandıkları taşınmazın veya makinenin aslında başka bir şirkete satılmış olduğunu öğrenir.

Sat ve geri kirala işleminde tereke tablosu

Bu tabloda mirasçı için kritik nokta şudur: satış bedeli çoktan harcanmış olabilir, mal ise sicilde başkasının adınadır. Terekede görünen tek şey, taksit ödeme yükü ile sözleşme sonundaki satın alma hakkıdır. Tapuya veya sicile bakılmadan yapılan bir tereke tespiti, bu durumda tamamen yanlış sonuç verir.

Tereke Tespitinde Doğru Yöntem

Terekede süregelen finansal sözleşmeler varsa, mal varlığı tespiti fiilî durumla değil kayıtlarla yapılmalıdır.

Tereke tespitinde başvurulacak kayıtlar

TMK m.589 vd. uyarınca sulh hâkiminden terekenin tespiti ve defterinin tutulması istenebilir. Terekede işletme ve süregelen sözleşmeler varsa bu yol tercih edilmelidir; zira mirasçıların kendi imkânlarıyla tüm yükümlülükleri tespit etmesi çoğu zaman mümkün olmaz.

İşletme Kredilerinde Kişisel Kefalet

Terekedeki en sinsi yük çoğu zaman miras bırakanın kendi borcu değil, başkasının borcuna verdiği kefalettir. İşletme kredilerinde bankalar genellikle şirket ortağından kişisel kefalet ister.

Bu durumda mirasçı, ölen kişinin hiç kullanmadığı bir kredinin sorumlusu hâline gelebilir. Üstelik kefalet, borç ödendiği sürece hiçbir belirti vermez; borçlu ödemeyi durdurduğunda ortaya çıkar.

Kefaletin miras bakımından durumu

Bu nedenle terekede işletme veya şirket ortaklığı varsa, mal varlığı araştırması yalnızca aktiflerle sınırlı tutulmamalıdır. Miras bırakanın imzaladığı kefalet ve teminat senetleri de araştırılmalıdır. Risk raporu ve banka yazışmaları bu tespitin ana kaynağıdır.

Beşinci Seçenek ve Kefalet: TMK m.619, m.628 ve TBK m.598

Süregelen sözleşmelerin bulunduğu terekelerde asıl zorluk, borcun büyüklüğünün baştan bilinememesidir. Kanun bu belirsizlik için ret ile kabul arasında üçüncü bir yol öngörmüştür; kefalet borçları bakımından ise ayrı güvenceler vardır.

Resmî defter tutma: TMK m.619. Ret hakkına sahip mirasçılar, mirasbırakanın malvarlığının resmî defterinin tutulmasını isteyebilirler. Defter tutma istemi, ret süresi içinde sulh hâkimine yapılır ve kanun kolaylık sağlar: mirasçılardan birinin defter tutma istemi, diğerleri hakkında da geçerli olur. Leasing, kredi ve kefalet gibi kalemlerin bulunduğu dosyalarda bu, ret süresini bekleyerek risk almanın yerine geçen en güvenli yoldur.

Defter tutulurken koruma: TMK m.625. Süreç boyunca tereke korunur: defter tutma sırasında tereke, olağan yönetimi kapsamındaki işlemler dışında, sulh hâkiminin izni olmaksızın kullanılamaz; defterin tutulması sırasında mirasbırakanın borçları için takip yapılamaz. Yani defter tutulurken leasing şirketi veya banka, mirasçılara karşı icra takibi başlatamaz.

Defter sonrası dört seçenek: TMK m.627. Defter tamamlandığında mirasçılara beyanda bulunmaları için bir ay süre verilir ve dört seçenekten biri seçilir: mirası reddetmek, resmî tasfiye istemek, deftere göre kabul etmek veya kayıtsız şartsız kabul etmek. Beyanda bulunulmaması hâlinde, miras deftere göre kabul edilmiş sayılır. Bu son kural, sessiz kalan mirasçıyı da korur.

Kritik sonuç: TMK m.628. Deftere göre kabul edilen miraslarda şu kural işler: deftere göre kabul edilen mirasın mirasçıları, yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumludur. Alacaklarını zamanında yazdırmayan alacaklılara karşı ise mirasçılar, ne kişisel olarak ne de tereke ile sorumludurlar. Bildirilmemiş bir kefalet veya kredi borcu, bu sayede mirasçıyı bağlamaz.

Kefalet borçları özel olarak ayrılır: TMK m.630. Resmî tasfiye yolunda ayrıca şu hüküm vardır: mirasbırakanın kefaletten doğan borçları resmî defterde ayrı bir yere yazılır ve mirasçılar bu borçlardan, ancak mirasın iflâs hükümlerine göre tasfiyesi hâlinde alacaklıların alabilecekleri miktar oranında sorumlu olurlar. Bu, işletme kredilerine verilmiş kişisel kefaletlerde mirasçıların sorumluluğunu sınırlayan önemli bir kuraldır.

Kefalette azami miktar ve süre: TBK m.598. Kefalet borcunun kendisi de sınırsız değildir. Gerçek kişi kefaletlerinde kanun bir üst süre koyar: bir gerçek kişi tarafından verilmiş olan her türlü kefalet, buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Ayrıca kefalet sözleşmesinde kefilin sorumlu olacağı azami miktarın gösterilmesi zorunludur ve kefil, her durumda bu azami miktara kadar sorumlu olur.

Ölümün kefalete etkisi. Kefalet borcu ölümle sona ermez; tereke borcu olarak mirasçılara geçer. Ancak iki sınır birlikte işler: TBK m.598 uyarınca on yıllık süre dolmuşsa kefalet zaten ortadan kalkmıştır; kalmışsa da TMK m.628 uyarınca deftere yazdırılmamışsa mirasçıyı bağlamaz. Bu nedenle kefalet sözleşmesinin tarihi ve azami miktarı ilk incelenecek verilerdir.

Ödeme yapan mirasçının durumu: TMK m.641. Mirasçılar, tereke borçlarından müteselsilen sorumludurlar. Taksitleri tek başına ödeyen mirasçı, diğerlerine rücu edebilir; bu nedenle ödemeler tereke adına yapıldığını gösterecek biçimde belgelendirilmeli ve dekontlarda açıklama yazılmalıdır.

Doğru sıra. Süregelen sözleşme bulunan terekelerde izlenecek düzen şudur: ret süresi içinde TMK m.619 kapsamında defter tutma istemi; defter sırasında takip yasağından yararlanma; defter tamamlanınca bir ay içinde beyan; kefalet varsa TBK m.598 süresinin ve azami miktarın kontrolü; sözleşme sürdürülecekse kiralayan veya banka ile yazılı mutabakat.

Defter, kefalet ve sorumluluk haritası

Sık Yapılan Hatalar

• Leasingli malı terekede mal varlığı saymak. Mülkiyet kiralayandadır.
• Kalan yükü hesaplamadan karar vermek. Taksit ile mal değeri karşılaştırılmalıdır.
• Edilgen kalıp feshi beklemek. Hem mal hem ödenen bedel kaybedilir.
• Hayat sigortasını araştırmamak. Borç zaten kapanmış olabilir.
• Devir imkânını sormamak. En temiz çıkış yolu budur.
• Ret süresini sözleşmeleri incelemeden geçirmek. Üç ay kısadır.
• Satın alma hakkını göz ardı etmek. Son yıla gelmiş sözleşme değerli varlıktır.
• Malı satmaya kalkışmak. Mülkiyet mirasçıda olmadığından mümkün değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Borcun büyüklüğü belli değilse ret ile kabul arasında başka yol var mı?

TMK m.619 uyarınca ret hakkına sahip mirasçılar, ret süresi içinde sulh hâkiminden mirasbırakanın malvarlığının resmî defterinin tutulmasını isteyebilir; mirasçılardan birinin istemi diğerleri hakkında da geçerli olur.

Defter tutulurken alacaklılar takip başlatabilir mi?

TMK m.625 uyarınca defter tutma sırasında tereke, olağan yönetim kapsamındaki işlemler dışında sulh hâkiminin izni olmaksızın kullanılamaz ve defterin tutulması sırasında mirasbırakanın borçları için takip yapılamaz.

Defter tamamlanınca ne kadar sürem var?

TMK m.627 uyarınca mirasçılara beyanda bulunmaları için bir ay süre verilir; mirası reddetme, resmî tasfiye isteme, deftere göre kabul veya kayıtsız şartsız kabul seçeneklerinden biri seçilir. Beyanda bulunulmazsa miras deftere göre kabul edilmiş sayılır.

Deftere yazılmayan kredi veya kefalet borcundan sorumlu olur muyum?

TMK m.628 uyarınca deftere göre kabul edilen mirasın mirasçıları yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumludur; alacaklarını zamanında yazdırmayan alacaklılara karşı mirasçılar ne kişisel olarak ne de tereke ile sorumludur.

Kefalet borcu mirasçılara sınırsız mı geçer?

Hayır. TBK m.598 uyarınca bir gerçek kişi tarafından verilmiş her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar; TBK m.589 uyarınca kefil her durumda sözleşmedeki azami miktara kadar sorumludur. TMK m.630 uyarınca kefaletten doğan borçlar resmî defterde ayrı yazılır ve mirasçılar bunlardan iflâs tasfiyesinde alacaklıların alabileceği miktar oranında sorumlu olur.

Leasingli mal terekeye dâhil midir?

Malın mülkiyeti sözleşme süresince kiralayan şirkette kalır. Terekeye dâhil olan şey malın mülkiyeti değil, finansal kiralama sözleşmesinden doğan haklar ve borçlardır. Bu haklar arasında sözleşme sonunda malı satın alma hakkı da bulunur.

Sözleşme ölümle sona erer mi?

Finansal kiralama sözleşmesi kural olarak ölümle kendiliğinden sona ermez. TMK m.599 uyarınca sözleşmeden doğan hak ve borçlar mirasçılara geçer. Sözleşmede ölüm hâline ilişkin özel bir hüküm bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir.

Taksitleri kim öder?

Sözleşme devam ediyorsa kira bedellerini ödeme yükümlülüğü mirasçılara geçer. Ödenmeyen taksitler nedeniyle kiralayan şirket sözleşmeyi feshedebilir ve malı geri alabilir.

Ödenmiş taksitler geri alınabilir mi?

Sözleşme feshedilir ve mal iade edilirse, tarafların karşılıklı hak ve borçları 6361 sayılı Kanun ve sözleşme hükümlerine göre tasfiye edilir. Ödenmiş kira bedellerinin tamamının iadesi kural olarak söz konusu değildir; hesaplaşma sözleşme şartlarına göre yapılır.

Satın alma hakkı mirasçıya geçer mi?

6361 sayılı Kanun uyarınca sözleşmede, sürenin sonunda kiracının malın mülkiyetini satın alma hakkını haiz olacağı kararlaştırılabilir. Bu hak mal varlığı niteliğinde olduğundan mirasçılara geçer ve terekede değer taşır.

Mal kimin adına kayıtlıdır?

Finansal kiralamaya konu taşıt ve iş makinelerinde mülkiyet kiralayan şirkete aittir. Bu nedenle mirasçılar, aracı veya makineyi terekede kendi malları gibi değerlendiremez ve satamaz.

Mirasçı sözleşmeyi devredebilir mi?

Sözleşmenin devri, 6361 sayılı Kanun ve sözleşme hükümleri çerçevesinde kiralayanın yazılı izniyle mümkün olabilir. Devir imkânı, işletmeyi sürdürmek istemeyen mirasçı için önemli bir çıkış yoludur.

Kiralayan şirket malı geri alırsa ne olur?

Sözleşmenin feshi hâlinde kiralayan malın iadesini isteyebilir. Bu durumda mirasçılar hem malı hem de ödenmiş bedelleri büyük ölçüde kaybedebilir. Bu nedenle fesih öncesinde şirketle görüşülmesi ve devir imkânının araştırılması önemlidir.

Sözleşme terekede borç mu alacak mı sayılır?

Her ikisi de olabilir. Kalan taksit yükü malın rayiç değerinin altındaysa sözleşme terekede değer taşır; üstündeyse yük oluşturur. Karar vermeden önce kalan borç ile malın piyasa değeri karşılaştırılmalıdır.

Mirasın reddi bu borçtan kurtarır mı?

Miras reddedilirse mirasçılar tereke borçlarından sorumlu olmaz. Ancak sözleşmeden doğan haklar ile satın alma hakkı da kaybedilir. Karar, terekenin bütünü değerlendirilerek verilmelidir.

Krediyle alınmış mallarda durum farklı mı?

Evet. Kredi ile alınan malın mülkiyeti miras bırakana geçmiştir; mal terekeye dâhildir. Kredi borcu ise tereke borcudur. Leasingde ise mülkiyet hiç geçmemiştir; bu temel farktır.

Rehin veya ipotek varsa ne olur?

Rehin ve ipotek malın üzerinde kalır. Mirasçılar malı yükle birlikte devralır. Borç ödenmezse alacaklı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir.

Kredi kartı ve tüketici kredileri de geçer mi?

Miras bırakanın kredi kartı ve tüketici kredisi borçları tereke borcudur ve TMK m.641 uyarınca mirasçılara geçer. Hayat sigortası bulunup bulunmadığı mutlaka araştırılmalıdır.

Hayat sigortası borcu kapatır mı?

Kredi sözleşmelerinde çoğu zaman hayat sigortası yapılır ve ölüm hâlinde kalan borcu sigorta karşılar. Mirasçıların ilk kontrol etmesi gereken hususlardan biri budur; poliçe varsa borç mirasçılara yansımayabilir.