Noterlikte E-Evrak Dönemi + Genetik İnceleme ve Adli Tıp Değişiklikleri

Yargı paketlerinin manşetlere çıkmayan ama pratiği sessizce düzelten maddeleri vardır. 7589 sayılı Kanunda bu rolü noterlik e-evrak düzenlemesi, CMK m.80’deki genetik inceleme rejimi ve bir demet kurumsal değişiklik üstleniyor.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: kanunun kapsamı ve yürürlük takvimi, noterlik evrakının elektronik gönderimi, moleküler genetik inceleme verilerinde imha süreleri ve silme hakkı, Adli Tıp Kurumunda görev süresi, hâkim ve savcı yardımcılığı ile paketin diğer başlıkları.

1) Kanunun Kimliği

Yürürlük takvimi

İkinci ve üçüncü satırlar, teknik altyapı gerektiren hükümlerdir; bu nedenle yürürlükleri ertelenmiştir.

2) Noterlikte Elektronik Evrak

Kanun, noterlik evrakının yargı mercilerine gönderilmesinde posta dönemini fiilen kapatan bir düzenleme getirmiştir.

Bu düzenlemenin pratik değeri, sürelerdeki kazançtır: özellikle soruşturma aşamasında noterlik evrakının beklenmesi nedeniyle oluşan gecikmeler ortadan kalkar.

Aynı çerçevede Noterlik Kanununda resmî kurumlarla dijital entegrasyonu güçlendiren hükümler de yürürlüğe girmiştir.

3) Genetik İnceleme Verileri (CMK m.80)

Paketin hak koruması bakımından en önemli düzenlemesi budur ve bir Anayasa Mahkemesi kararına dayanır.

Gerekçe: Anayasa Mahkemesinin genetik verilerin saklanma usulündeki yasal boşluk nedeniyle verdiği ihlal kararını gidermek amacıyla; moleküler genetik inceleme sonuçlarının kimlikten arındırılarak, takipsizlik veya beraat hâllerinde derhâl, mahkûmiyet hâlinde ise azami yirmi yıl sonra imha edileceği kanun güvencesine alınmıştır.

Kayıt rejimi

İmha süreleri

Her iki durumda da imha Cumhuriyet savcısının huzurunda ve tutanağa bağlanarak gerçekleştirilir.

İlk dört satırın ortak özelliği, kişinin cezai sorumluluğunun doğmamış olmasıdır. Bu hâllerde verinin saklanmasını gerektiren amaç ortadan kalktığından, süre beklenmeksizin imha öngörülmüştür.

Erken silme hakkı

Bu, düzenlemenin unutulma hakkı boyutunu güçlendiren yönüdür: yirmi yıllık sürenin dolması beklenmeksizin silme talep edilebilir.

Kayıtlardan yararlanma ve itiraz

Üçüncü satır yeni bir güvencedir: moleküler incelemeye ilişkin savcılık tasarruflarına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz imkânı getirilmiştir.

4) Adli Tıp Kurumu (2659 s.K. m.26)

Üçüncü satırın amacı açıktır: ihtisas kurullarında görev boşluğu oluşmasının ve bilirkişilik hizmetlerinin aksamasının önüne geçmek.

Geçiş hükmü

Bu geçiş hükmü, kurumda görevde bulunanlar bakımından doğrudan sonuç doğurmuştur.

5) Hâkim ve Savcı Yardımcılığı (2802 s.K.)

Bu düzenlemeler, yargı teşkilatının insan kaynağına ilişkin olup doğrudan taraflara yönelik bir sonuç doğurmaz; ancak kurumsal işleyişi etkiler.

6) Genetik İnceleme Rejimi: Karşılaştırma

Değişikliğin ne getirdiğini görmek için eski ve yeni durumu yan yana koymak yararlı olur.

Birinci satır, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına dayanak oluşturan sorunun kendisidir: verilerin ne kadar süreyle saklanacağının kanunda gösterilmemiş olması, yasal boşluk olarak nitelendirilmiştir.

Bu boşluğun giderilmesi, kişisel verilerin korunması bakımından kanun düzeyinde bir güvence oluşturur.

Kimler için sonuç doğurur?

Beşinci satır, düzenlemenin en esnek yönüdür: yirmi yıllık süre bir üst sınırdır, mutlak bir bekleme süresi değildir.

Erken silme talebinde iki şarttan birinin gösterilmesi gerekir: saklamayı gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması.

Talep dilekçesinde gösterilecekler

• Soruşturma veya dava numarası ve karar bilgileri,
• Kararın kesinleşme tarihi,
• Hangi hâle dayanıldığı (beraat, takipsizlik, süre dolması, erken silme),
• Erken silme talebinde haklı nedenin açıklanması,
• Talep: kayıtların imhası veya sistemden silinmesi.

Talebin muhatabı, dayanılan hâle göre değişir: imha usulü Cumhuriyet savcısının huzurunda gerçekleştiğinden, erken silme talebi ise hâkim veya mahkemeye yöneltilir.

7) Yürürlük ve Geçiş: Neye Dikkat Edilmeli?

Paketin uygulanmasında en çok tereddüt doğuran nokta, hangi hükmün hangi dosyaya uygulanacağıdır.

Üçüncü satır, hukuk davaları bakımından önemli bir güvencedir: yürürlükten kaldırma, görülmekte olan davaları etkilememektedir.

Bu nedenle derdest bir belirsiz alacak davasında dava türünün değiştirilmesi veya ek bir usul işlemi yapılması gerekmez.

Yeni açılacak davalarda

Üçüncü satır en kritik noktadır: artırım hakkı tek kullanımlıktır. Bir kez kullanıldıktan sonra talep yeniden artırılamaz.

Bu nedenle artırımın zamanlaması, bilirkişi raporunun kesinleşmesi beklenerek planlanmalıdır.

8) Paketin Diğer Başlıkları

7589 sayılı Kanun, on üç temel kanunda değişiklik yapmıştır. Yazının konusu dışında kalan ancak uygulamayı doğrudan etkileyen başlıklar şunlardır:

Birinci satır, hukuk yargılamasında paketin en geniş etkili değişikliğidir. Ayrıntı için belirsiz alacak davasının kaldırılması ve HMK m.109/4 incelememize bakabilirsiniz.

Pakete girmeyenler

Hazırlık sürecinde gündeme gelen bazı düzenlemeler yasalaşan metne alınmamıştır:

Son satır özellikle vurgulanmalıdır: 7589 sayılı Kanunda genel af, özel af, infaz indirimi veya denetimli serbestlik düzenlemesi bulunmamaktadır.

9) Ceza Yargılamasındaki Diğer Değişiklikler

Paket, genetik inceleme dışında ceza muhakemesinde üç başlıkta daha doğrudan etki doğurmuştur.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231)

İkinci ve üçüncü satırlar önemli bir genişletmedir: eskiden zararın derhâl giderilmesi aranırken, artık taksitle giderim taahhüdü de yeterli sayılabilmektedir.

Dördüncü satır ise kanun yolunu değiştirir: HAGB kararına karşı başvurulacak yol artık istinaftır. Bu, denetimin kapsamını genişletir.

Yedinci satır bir sınırlama getirir: sayılan suçlar bakımından HAGB kararı verilemeyecektir.

Kaçak sanık (CMK m.247)

Üçüncü satır, savunma hakkı bakımından geriye dönük bir imkân sağlar: gıyabında mahkûm edilmiş bir sanık, sonradan yakalandığında yargılamanın yenilenmesini isteyebilir.

Başsavcı itirazı (CMK m.308)

Üçüncü satır, lehe kanun ilkesinin bir yansımasıdır: sanık lehine yapılacak itirazlarda süre sınırı kaldırılmıştır.

Dördüncü satır ise geçiş kuralıdır: yeni rejim, yürürlük tarihinden sonra Başsavcılığa teslim edilen dosyalara uygulanır.

Dolandırıcılık (TCK m.158)

İkinci satır, hazırlık sürecinde gündeme gelen ancak kanuna girmeyen bir öneriye ilişkindir: bu davaların asliye ceza mahkemesine devri gerçekleşmemiştir.

10) İcra, Satış ve Faiz Başlıkları

Paketin hukuk uygulamasını doğrudan etkileyen bir bölümü de icra ve satış hukukundadır.

Ortaklığın giderilmesi satışları (İİK m.114)

Bu düzenlemenin pratik anlamı, aile taşınmazının üçüncü kişiye geçmesini istemeyen mirasçılara kanunî bir öncelik tanınmasıdır.

Ancak eşik yüksek tutulmuştur: aile içi artırmada bedelin muhammen kıymetin tamamını geçmesi arandığından, bu öncelik tam değer üzerinden kullanılır.

Teminat ve yaptırım

Beşinci ve altıncı satırlar yeni bir yaptırım rejimi kurar: ihale bedelini yatırmayan alıcıya, ayrıca idari para cezası uygulanır ve bu ceza doğrudan icra dairesince kesilir.

Bu, artırmalarda ciddiyet dışı tekliflerin önlenmesine yöneliktir.

Kanuni faiz

Bu değişiklik, kanuni faizin uygulandığı bütün alacaklarda doğrudan sonuç doğurur ve tazminat hesaplarını etkiler.

Duruşma aralıkları (HMK m.147)

Bu düzenleme, yargılama sürelerinin kısaltılmasına yönelik en somut hükümlerden biridir.

İkinci satırdaki istisnalar dar tutulmuştur: yalnızca bilirkişi incelemesinin uzaması ve istinabe hâlleri sayılmıştır.

İdari yargı

Üçüncü satır, paketteki nadir geriye yürüyen yürürlük hükmüdür: Danıştay Kanunu değişikliği, yayım tarihinden önceki bir tarihten geçerli kılınmıştır.

Bu tür hükümlerde, hangi işlemlerin yeni düzenlemeye tabi olduğunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

11) Noterlik Düzenlemesinin Pratik Yansımaları

Elektronik evrak düzenlemesi teknik görünse de, uygulamada birkaç ayrı süreci doğrudan hızlandırır.

İkinci satır özellikle önemlidir: noterlik evrakının sahteliği iddiasında asıl belgeye erişimin hızlanması, delillendirme sürecini doğrudan etkiler.

Kimler talep edebilir?

Bu sayım, talebin resmî bir merciden gelmesi gerektiğini gösterir. Taraflar veya vekilleri bu usulden doğrudan yararlanamaz; talep ilgili mercie yöneltilir.

Dolayısıyla bir dosyada noterlik evrakına ihtiyaç duyulduğunda, mahkemeden veya savcılıktan müzekkere yazılması talep edilmelidir.

Güvenli elektronik imzanın rolü

Üçüncü satır düzenlemenin özüdür: elektronik ortamda üretilen örnek, güvenli elektronik imza sayesinde kâğıt onaylı örnekle aynı hukuki değeri taşır.

Bu, ayrıca aslın gönderilmesi veya sonradan kâğıt nüsha istenmesi ihtiyacını ortadan kaldırır.

Dijital entegrasyon

Aynı çerçevede Noterlik Kanununda resmî kurumlarla dijital entegrasyonu güçlendiren hükümler de yürürlüğe girmiştir. Bu, noterlik işlemlerinin diğer kamu kayıtlarıyla elektronik ortamda ilişkilendirilmesini kapsar.

Uygulamanın ayrıntıları ikincil düzenlemelerle netleşeceğinden, bu başlıkta yönetmelik ve genelgelerin takip edilmesi yerinde olur.

12) Sık Yapılan Yedi Hata

• Teklif metnini yürürlükteki metinle karıştırmak. Hazırlık sürecinde gündeme gelen birçok düzenleme kanuna girmemiştir.
• Pakette af aramak. Genel af, infaz indirimi veya denetimli serbestlik düzenlemesi yer almamaktadır.
• Tüm hükümleri aynı tarihte yürürlükte saymak. Bazı hükümler 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girer.
• Genetik veride tek imha süresi düşünmek. Beraat ve takipsizlikte derhâl, mahkûmiyette yirmi yıl.
• Erken silme hakkını bilmemek. Amaç ortadan kalkmışsa süre beklenmeden talep edilebilir.
• Savcılık kararına itiraz yolu olmadığını sanmak. Sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
• Belirsiz alacak davası açmaya devam etmek. HMK m.107 yürürlükten kaldırılmıştır.

13) Kontrol Listesi

• Derdest dosyalarınızı yeni hükümler bakımından gözden geçirin.
• Yeni açacağınız alacak davalarında kısmî dava kurgusunu kullanın.
• Genetik inceleme yapılmış bir dosyanız varsa imha şartlarını kontrol edin.
• Beraat veya takipsizlik kararı kesinleşmişse derhâl imha talep edin.
• Erken silme şartları oluşmuşsa hâkim veya mahkemeye başvurun.
• Savcılık tasarrufuna itiraz için sulh ceza hâkimliğini değerlendirin.
• Yönetmelik yayımını takip edin.

Konunun diğer başlıkları için belirsiz alacak davasının kaldırılması, Ceza Hukuku Rehberimiz ve İdare Hukuku Rehberimiz ile işçilik alacaklarında zamanaşımı incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

7589 sayılı Kanun nedir?

Resmî adı “Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” olup kamuoyunda 12. Yargı Paketi olarak anılır.

Ne zaman yürürlüğe girdi?

16 Temmuz 2026’da TBMM Genel Kurulunda kabul edilmiş, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kanun kaç maddeden oluşuyor?

Yirmi yedi madde ve bir geçici maddeden oluşmakta olup on üç temel kanunda değişiklik yapmaktadır.

Tüm hükümler aynı tarihte mi yürürlüğe girdi?

Hayır. Kural yayım tarihidir. Vesayet altındakilerin taşınmazlarının elektronik satış portalında satışı ile elektronik duruşmada imza düzenlemesi yayımdan üç ay sonra, 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girer.

Noterlikte ne değişti?

Mahkeme, sulh ceza hâkimliği, Cumhuriyet başsavcılığı veya soruşturmaya yetkili resmî daire noterlik evrakının onaylı örneğini istediğinde noter, evrakın aslını elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imzayla gönderecektir.

Bunun pratik faydası ne?

Evrak saniyeler içinde ilgili mercie ulaşır. Özellikle soruşturma aşamasında noterlik evrakının beklenmesi nedeniyle oluşan gecikmeler ortadan kalkar.

Noterlik Kanununda başka değişiklik var mı?

Evet, resmî kurumlarla dijital entegrasyonu güçlendiren hükümler de yürürlüğe girmiştir.

CMK m.80 neden değişti?

Anayasa Mahkemesinin genetik verilerin saklanma usulündeki yasal boşluk nedeniyle verdiği ihlal kararını gidermek amacıyla.

Genetik inceleme sonuçları nasıl kaydediliyor?

Sonuçlar kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde mahsus bir sisteme kaydedilir; bir örneği delil olarak dosyada saklanır.

Veriler ne zaman imha edilir?

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde derhâl; diğer hâllerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl sonra.

İmha nasıl yapılır?

Her iki durumda da Cumhuriyet savcısının huzurunda ve tutanağa bağlanarak.

Neden bazı hâllerde derhâl imha öngörülmüş?

Bu hâllerin ortak özelliği kişinin cezai sorumluluğunun doğmamış olmasıdır. Verinin saklanmasını gerektiren amaç ortadan kalktığından süre beklenmeksizin imha öngörülmüştür.

Yirmi yıl dolmadan silme talep edebilir miyim?

Evet. Bilgisi kaydedilen kişi, saklamayı gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden daha erken silme talep edebilir.

Bu neyi güçlendiriyor?

Düzenlemenin unutulma hakkı boyutunu. Yirmi yıllık sürenin dolması beklenmeksizin silme talep edilebilmektedir.

Kayıtlar başka bir soruşturmada kullanılabilir mi?

Kayıtların devam eden bir soruşturma veya kovuşturmada kullanılabilmesi mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısının kararına bağlanmıştır.

Bu karara itiraz edilebilir mi?

Evet. Mahkeme veya hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna; Cumhuriyet savcısının kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Usul ve esaslar nasıl belirlenecek?

İnceleme sonuçlarının kaydedilmesi, saklanması, imhası ve bu kayıtlardan yararlanmaya ilişkin esas ve usuller, Adalet Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Adli Tıp Kurumunda ne değişti?

2659 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinde yapılan değişiklikle adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeleri ile grup ve daire başkanlarının görev süresi dört yıl olarak belirlenmiştir.

Görev süresi biterse kurul boş mu kalır?

Hayır. Yeni atanan veya görevlendirilen kişiler görevlerine başlayıncaya kadar, görev süresi sona eren başkan ve üyelerin görevleri devam eder. Amaç, bilirkişilik hizmetlerinin aksamasını önlemektir.

Hâlihazırda görevde olanlar ne olacak?

Geçiş hükmü uyarınca yürürlük tarihinde dört yıl veya daha uzun süredir görevde olanların görevi sona ermiş; dört yıldan az süredir görevde olanlar süreyi tamamlayacaktır.

Hâkim ve savcı yardımcılığında ne değişti?

2802 sayılı Kanunun 10 ve 63 üncü maddelerinde değişiklik yapılmıştır; değişiklikler hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav süreçleri ile hâkim ve savcıların disiplin hükümlerine ilişkindir.

Pakette af var mı?

Hayır. 7589 sayılı Kanunda genel af, özel af, infaz indirimi veya denetimli serbestlik düzenlemesi bulunmamaktadır.

Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı?

Evet. HMK m.107 yürürlükten kaldırılmış, HMK m.109’a talep artırımına ilişkin dördüncü fıkra eklenmiştir.

HAGB kaldırıldı mı?

Hayır. CMK m.231’in beş ilâ on dördüncü fıkraları baştan yazılmış; kurum korunarak yeniden düzenlenmiştir.

Duruşma aralıklarına sınır geldi mi?

Evet. HMK m.147’ye eklenen fıkra uyarınca duruşmalar arasındaki süre üç aydan uzun olamaz.

İdari yargıda tek hâkim sınırı ne oldu?

Tek hâkimle görülecek davaların parasal sınırı 486.000 TL’ye çıkarılmıştır.

Kanuni faiz nasıl değişti?

Kanuni faiz, reeskont oranının yüzde sekseni olarak yeniden tanımlanmıştır.

Nafaka düzenlemesi bu pakette mi?

Hayır. Nafaka reformu teklif metninden çıkarılmış ve müstakil bir çalışmaya bırakılmıştır.

Nitelikli dolandırıcılık davaları hangi mahkemede görülüyor?

Bu davaların asliye ceza mahkemesine devri kanuna girmemiştir; ağır ceza mahkemesinde görülmeye devam eder.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.