Finansal Kiralama (Leasing) ve Konkordato

Finansal kiralamada malın mülkiyeti kiralayan şirkettedir; kiracı yalnızca kullanır. Borçlu konkordatoya girince kiralayan çoğu zaman malını geri ister. Oysa o makine, işletmenin can damarı olabilir. İşte bu kilit noktada İİK m. 307 devreye girer.

Bu dava türü nedir?

Kural olarak konkordato, finansal kiralama konusu malın iadesini tek başına engellemez. Ancak borçlunun talebi üzerine mahkeme, tasdik kararında bu malların iadesini karardan itibaren bir yılı geçmemek üzere erteleyebilir (İİK m. 307). Ertelemenin koşulları kanunda açıkça sayılmıştır: borçlu finansal kiralama sözleşmesinin aynen ifasını üstlenmiş olmalı (m. 294/7); kira alacağı konkordato talebinden önce doğmuş olmalı; ödenmemiş kira borcu üç aylık tutarı aşmamalı; erteleme nedeniyle malın değer kaybından doğabilecek zarar teminat altına alınmalı; ve borçlu, malın işletme faaliyeti için zorunlu olduğunu, iade edilmesi hâlinde ekonomik varlığının tehlikeye düşeceğini yaklaşık olarak ispat etmelidir. Borçlu malı rızasıyla devreder, iflâs eder veya ölürse erteleme kendiliğinden hükümsüz kalır.

Bu uyuşmazlık nasıl doğar?

Kiralayan, sözleşme ihlali ve ödenmemiş kiralar nedeniyle malı geri almak ister; borçlu ise o makine olmadan üretemeyeceğini, dolayısıyla konkordatonun da anlamsız kalacağını söyler. Mahkemeler kimi kararda malın faaliyet için zorunlu olduğunu kabul edip iadeyi ertelemiş, kimi kararda ise şartlar oluşmadığı ya da mühlet kararında bu mallar için tedbir alınmadığı gerekçesiyle iadeye engel görmemiştir.

Örnek (temsilî): Tekstil üreticisinin tüm dokuma tezgâhları leasingle alınmış olsun. Tezgâhlar iade edilirse üretim durur; ertelenirse borçlu üretmeye devam edip kirayı ve borçları ödeyecek nakdi yaratabilir. Denge, kiralayanın değer kaybını teminata bağlayarak kurulur.

Süreç adım adım nasıl işler?

1. Talep: Borçlu, tasdik aşamasında malların iadesinin ertelenmesini talep eder.
2. Şart denetimi: Mahkeme, m. 307’deki beş koşulu (aynen ifa taahhüdü, alacağın doğum tarihi, üç aylık sınır, teminat, zorunluluk) inceler.
3. Erteleme kararı: Koşullar varsa iade bir yıla kadar ertelenir.
4. Denetim: Şartlar değişir ya da yanlış bilgi ortaya çıkarsa kiralayan, ertelemenin kaldırılmasını isteyebilir.

Çözüm yaklaşımı

Anahtar, malın faaliyet için zorunluluğunu somut belgelerle ortaya koymak ve kiralayanın değer kaybı riskini teminatla karşılamaktır. Ödenmemiş kiranın üç aylık sınırın altında tutulması ve aynen ifa taahhüdünün usulüne uygun verilmesi, erteleme talebinin kabul şansını yükseltir. Leasing borcunun yapısı her dosyada farklıdır; sözleşmenin ve mühlet kararının birlikte okunduğu titiz bir hazırlık burada belirleyicidir.

Finansal Kiralama (Leasing) İlişkisinin Özellikleri

Finansal kiralama, işletmelerin ihtiyaç duydukları makine, ekipman veya taşıtları satın almak yerine leasing şirketinden belirli süre için kiralamasıdır. Türk hukukunda 6361 sayılı Kanunla düzenlenen bu ilişki, konkordato durumunda özel bir hukuki rejime tabidir.

Finansal kiralamada mülkiyet leasing şirketinde kalır; kiracı sadece kullanım hakkına sahiptir. Kira sözleşmesinin sonunda belirli koşullar altında mülkiyet devri yapılabilir. Bu yapı, konkordato durumunda leasing şirketinin haklarını korur.

Konkordato başvurusu yapan kiracının ödemediği kira taksitleri için leasing şirketi sözleşmeyi feshedebilir ve malı geri alabilir. Bu, konkordatoda ciddi bir tehdittir; işletme faaliyeti için kritik ekipman kaybedilebilir. Bu nedenle leasing şirketleri ile erken müzakere önemlidir.

Konkordato Mühletinde Leasing Sözleşmelerinin Durumu

İİK m. 296 kapsamında konkordato mühletinde sözleşmeler kural olarak devam eder. Ancak ödeme yükümlülüğü sürer; ödenmemesi durumunda leasing şirketinin fesih hakkı vardır. Bu, kira sözleşmelerinden farklı bir düzenlemedir.

Uygulamada leasing şirketleri, konkordato başvurusu yapan kiracılarla yeniden yapılandırma müzakeresi yapabilir. Kalan taksitlerin uzatılması, kısmi indirim veya ek teminat gibi alternatif çözümler değerlendirilir. Bu, hem kiracı hem leasing şirketi için avantajlıdır.

Leasing malının değeri konkordato masasında karmaşık bir değerleme konusudur. Kiracı mülkiyet sahibi olmasa da malı kullanma hakkı ekonomik değer taşır. Bu değer, alternatif kullanım seçenekleri ve piyasa koşulları göz önüne alınarak hesaplanır.

Leasing Fesih Sonrası Süreç

Leasing sözleşmesi fesih edilirse malın iadesi gerekir. Kiracının malı hemen teslim etmesi zorunludur; aksi hâlde icra takibi ile alınabilir. Bu, konkordato mühletinde de uygulanır; leasing malı için özel takip imkânı vardır (İİK m. 295 kapsamında).

Fesih sonrası leasing şirketi, kalan alacaklarını konkordato masasında talep edebilir. Bu alacaklar arasında; ödenmemiş kira taksitleri, cezai şart, kalan kira dönemi tazminatı yer alır. Değerleme ve tahsil somut olaya göre yapılır.

Alternatif çözümler her zaman değerlendirilmelidir. Konkordato projesinde leasing şirketinin özel statüsü belirlenebilir; taksit yeniden yapılandırması veya mülkiyet devri gibi çözümler tercih edilebilir. Bu, hem leasing şirketinin haklarını korur hem de kiracının işletme devamlılığını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Rehberler

• 📘 İcra ve İflas Hukuku Rehberi (Ana Rehber)
• Finansal Kiralama ve Konkordato
• Konkordatoda Teminat Mektupları
• Konkordato Hukuku Genel Rehber
• İmtiyazlı ve Rüçhanlı Alacaklar