Anayasa Mahkemesi’nden deprem zayi belgesi kararı: İdari tespit yargı denetimini engellemiyor

Anayasa Mahkemesi (AYM), 6 Şubat depremlerinin ardından getirilen bir vergi düzenlemesine ilişkin önemli bir karar verdi. E.2025/264, K.2026/54 sayılı karar (26 Şubat 2026 tarihli, oybirliğiyle), 21 Mayıs 2026 tarihli ve 33260 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Karar; 7440 sayılı Kanun kapsamında deprem nedeniyle defter ve belgelerini kaybeden mükelleflere ilişkin “zayi belgesi” düzenlemesinin Anayasa’ya uygunluğunu inceliyor.

İtirazın konusu

Somut norm denetimi yoluyla Anayasa Mahkemesi’ne başvuran Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi; 7440 sayılı Kanun’un 10. maddesinin ilgili fıkrasında yer alan bir hükmün, idareye verilen bir yetkiyle yargısal bir işlevi devrettiği ve bu nedenle Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyetini zedelediği gerekçesiyle iptalini talep etti. Tartışmanın özünde, depremde zarar gören defter ve belgelere ilişkin “zayi” durumunun belirlenmesinin niteliği yatıyordu: Bu belirleme bir mahkeme kararının yerine mi geçiyordu, yoksa idari nitelikte bir tespit miydi?

Anayasa Mahkemesi’nin değerlendirmesi

AYM, söz konusu hükmün yargı yetkisini idareye devretmediği sonucuna ulaştı. Mahkemeye göre, deprem nedeniyle defter ve belgelerin zayi olduğuna ilişkin belirleme, niteliği itibarıyla idari bir tespittir; bu tespit, mahkeme kararının yerini almaz ve ilgililerin yargı yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. İdari işlem niteliğindeki bu tespite karşı idari yargı yolu açık olduğundan, düzenleme Anayasa’nın 36. maddesindeki hak arama hürriyetiyle çelişmemektedir. Bu gerekçelerle Mahkeme, itirazı oybirliğiyle reddetti.

“İdari tespit” ile “yargısal karar” ayrımı

Kararın hukuki önemi, idari tespit ile yargısal karar arasındaki sınırı netleştirmesinde yatıyor. Türk hukukunda idarenin yaptığı maddi ve hukuki tespitler, kural olarak yargı denetimine tabidir; idari yargı, bu tespitlerin hukuka uygunluğunu denetleyebilir. Bir düzenlemenin idareye tespit yetkisi vermesi, tek başına yargı yetkisinin devri anlamına gelmez. Belirleyici ölçüt, ilgilinin bu işleme karşı etkili bir yargı yoluna sahip olup olmadığıdır. AYM’nin yaklaşımı, idari tespitlerin yargı denetimi güvencesiyle birlikte var olabileceğini bir kez daha teyit ediyor.

Deprem mağdurları açısından sonuçları

Karar, deprem nedeniyle ticari defter ve belgelerini kaybeden mükellefler bakımından uygulamada belirlilik sağlıyor. Zayi belgesine ilişkin idari sürecin geçerliliği korunurken; mükelleflerin, kendileri açısından olumsuz sonuç doğuran idari işlemlere karşı idari yargıda dava açma hakkı da güvence altında kalıyor. Böylece hem afet sonrası idari süreçlerin işlerliği hem de bireylerin yargısal koruması bir arada gözetilmiş oluyor.

Uygulayıcılar için pratik notlar

Deprem bölgesindeki mükellefler ve danışmanları açısından şu hususlar öne çıkıyor: zayi belgesine ilişkin idari sürecin usulüne uygun yürütülmesi; tespit işlemine karşı itiraz ve dava sürelerinin dikkatle takibi; olumsuz bir tespit hâlinde idari yargı yolunun değerlendirilmesi. Anayasa Mahkemesi’nin kararı, bu idari işlemlerin yargı denetimi dışında olmadığını açıkça ortaya koyduğundan, hak kaybı yaşamamak için süresinde başvuru büyük önem taşıyor.

Sonuç

Anayasa Mahkemesi, 7440 sayılı Kanun’daki deprem “zayi belgesi” düzenlemesini Anayasa’ya uygun bularak itirazı reddetti. Karar; idari tespit ile yargısal karar arasındaki ayrımı ve idari işlemlerin yargı denetimine tabi olduğu ilkesini pekiştiren, afet hukuku ve idari yargı uygulaması açısından yön gösterici bir içtihat niteliğindedir.

Künye

Karar: Anayasa Mahkemesi, E.2025/264, K.2026/54 (26 Şubat 2026, oybirliği) · Resmî Gazete: 21 Mayıs 2026, Sayı: 33260 · Başvuru: Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi (somut norm denetimi) · İlgili mevzuat: 7440 sayılı Kanun (m.10); Anayasa m.36.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.