Mala Zarar Verme Sucu (TCK 151-152) Ceza, Uzlasma ve Tazminat 2026

Bir baskasinin malina verilen zarar, Turk Ceza Kanunu’nun 151 ve 152. maddelerinde ayrintili bicimde duzenlenmistir. Aracin kaputunun cizilmesi, cam kirilmasi, duvarin tahrip edilmesi, bahce duvarinin yikilmasi, cevrenin kirletilmesi ya da bir bilgisayarin bozulmasi mala zarar verme sucunun tipik gorunumleridir. Suc; temel haliyle sikayete tabi iken nitelikli hallerinde kovusturma re’sen yapilir ve cezalar sekiz yila dek cikabilir. Bu yazida basit ve nitelikli mala zarar verme suclarinin unsurlari, ceza araliklari, uzlastirma, etkin pismanlik ve tazminat imkanlari tek tek ele alinmaktadir.

Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma

Basit Mala Zarar Verme – TCK m.151

TCK m.151/1 hukmune gore: “Baskasinin tasinir veya tasinmaz malini kismen veya tamamen yikan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanilamaz hale getiren veya kirleten kisi, magdurun sikayeti uzerine, dort aydan uc yila kadar hapis veya adli para cezasi ile cezalandirilir.” Fikra hukmuyle korunan hukuki deger; malin mulkiyet hakkidir. Suc, seyricikari (herkese karsi) islenebilen bir sucdur ve fiil su secimlik hareketlerden birinin gerceklestirilmesi ile olusur:

• Yikma: Tasinir ya da tasinmaz malin butunlugunu bozarak parcalamak.
• Tahrip veya yok etme: Mali islevini yerine getiremez hale sokmak, tumuyle ortadan kaldirmak.
• Bozma: Malin normal isleyisini engelleyecek sekilde islev kaybina neden olmak.
• Kullanilamaz hale getirme: Mali gecici veya surekli olarak kullanima elverissiz kilmak.
• Kirletme: Malin estetik, hijyen ya da islev bakimindan degerini dusurecek bicimde yabanci madde bulastirmak; grafiti, boya, atik atma bu kapsamdadir.

Suc yalnizca kasten islenebilir; taksirle mala zarar verme cezalandirilmaz. Fail, malin kendisine ait olmadigini bilmeli ve zarara yonelik iradeyle hareket etmelidir. Ayrica malin dis dunyaya yansiyan somut bir zarara ugramasi gerekir; salt tehdit veya baskisi kanit degildir.

TCK m.151/2 uyarinca ise “hakli bir neden olmaksizin, sahipli hayvani olduren, ise yaramayacak hale getiren veya degerinin azalmasina neden olan kisi hakkinda da yukaridaki fikra hukmu uygulanir.” Boylece sahipli bir hayvanin telef edilmesi ya da degerinin azaltilmasi hali de basit mala zarar verme cercevesinde ayni ceza araligi ile karsilanir. Hakli neden kavrami; kudurmus bir kopege karsi mesru mudafaa gibi hallerde geciktirmeksizin degerlendirilmelidir.

Nitelikli Haller – TCK m.152 (Kamu Mali, Yakma, Sel-Cig)

TCK m.152/1’e gore mala zarar verme sucu, bir yildan dort yila kadar hapis cezasini gerektiren su nitelikli hallerde islendiginde kovusturma re’sen yapilir; sikayet sarti aranmaz:

• Bent (a): Kamu kurum ve kuruluslarina ait, kamu hizmetine tahsis edilmis veya kamunun yararlanmasina ayrilmis yer, bina, tesis veya diger esya hakkinda islenmesi (belediye otobusu, okul binasi, hastane, adliye, park mobilyalari vb.).
• Bent (b): Yangina, sel ve taskina, kazaya ve diger felaketlere karsi korunmaya tahsis edilmis her turlu esya veya tesis hakkinda (yangin sondurme cihazi, sel bariyerleri, alarm sistemleri).
• Bent (c): Devlet ormani statusundeki yerler haric, nerede olursa olsun her turlu dikili agac, fidan veya bag cubugu hakkinda.
• Bent (d): Sulamaya, icme sularinin saglanmasina veya afetlerden korumaya yarayan tesisler hakkinda (baraj kapaklari, isale hatlari).
• Bent (e): Grev veya lokavt hallerinde isverenlerin veya iscilerin, sendika ve konfederasyonlarin bina ve tesisleri hakkinda.
• Bent (f): Siyasi partilerin, kamu kurumu niteligindeki meslek kuruluslarinin bina, tesis veya esyalari hakkinda.
• Bent (g): Gorevinden ayrilmis olsa bile bir kamu gorevlisine gorevinden oturu oc almak amaciyla mala zarar vermek.

TCK m.152/2 ise cezanin daha da agirlastirildigi ozel yontemleri duzenler. Nitelikli mala zarar verme sucu; (a) yakarak, yakici veya patlayici madde kullanarak; (b) toprak kaymasi, cig dusmesi, sel veya taskina neden olacak bicimde; (c) radyasyona maruz birakarak, nukleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak islenirse verilecek ceza bir katina kadar artirilir. Bu ihtimalde ceza araligi iki yildan sekiz yila kadar hapse ulasabilir.

Ibadet yerleri ve mezarliklar bakimindan ozel bir suc tipi olarak TCK m.153 uygulanir. Ibadethanelere, eklentilerine, esyalarina veya mezarliklara yikmak, bozmak ya da kirmak suretiyle zarar veren kisi bir yildan dort yila kadar hapis cezasiyla; bu yerleri kirleten kisi ise uc aydan bir yila kadar hapis veya adli para cezasi ile cezalandirilir. Fiilin, ilgili dini inanisi benimseyen toplum kesimini asagilamak amaciyla islenmesi halinde ceza uctebir oraninda artirilir.

Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma

Ceza Araliklari – 4 Ay ile 8 Yil Arasinda Degisen Spektrum

Mala zarar verme sucunda ceza araligi; fiilin islenis bicimine, kullanilan yonteme ve zarar goren malin niteligine gore genis bir yelpazede uygulanir:

• Basit mala zarar verme (TCK 151/1): 4 ay – 3 yil hapis veya adli para cezasi.
• Sahipli hayvana zarar verme (TCK 151/2): Yine 4 ay – 3 yil hapis veya adli para cezasi.
• Nitelikli haller (TCK 152/1): 1 yil – 4 yil hapis; adli para secenegi yoktur.
• Yakma, patlayici, sel-cig gibi agirlastirici yontemler (TCK 152/2): 152/1’e gore belirlenen ceza bir katina kadar artirilir; teorik ust sinir 8 yil hapse cikar.
• Ibadet yeri ve mezarliklar (TCK 153): 1 – 4 yil hapis; kirletmede 3 ay – 1 yil hapis veya adli para cezasi. Dini toplumu asagilama amaciyla islenirse ceza 1/3 oraninda artar.

Yargilamada verilecek somut ceza; zararin buyuklugu, failin gecmisi (sabika durumu), suca istirak bicimi (asli fail, azmettiren, yardim eden), kasit yogunlugu, tesebbus olup olmadigi ve hakimin TCK m.61 cercevesinde takdir edecegi ceza belirleme parametrelerine gore sekillenir. Basit hallerde alt sinirdan uzaklasmayan hapis cezalari, HAGB (hukmun aciklanmasinin geri birakilmasi) veya erteleme kurumlariyla infaz edilmeksizin sonuclanabilir. Sanigin daha once kasitli bir sucdan mahkum edilmemis olmasi ve zararin karsilanmis bulunmasi, HAGB icin belirleyici olcutlerdir.

Sikayete Tabi Olma ve Uzlastirma Kapsami

TCK m.151’de duzenlenen basit mala zarar verme sucu sikayete tabidir. Magdur, faili ve fiili ogrendigi tarihten itibaren 6 ay icinde sikayet hakkini kullanmalidir; aksi takdirde savciligin sorusturma baslatma yetkisi ortadan kalkar. Sikayet, dava surerken de geri alinabilir; bu durumda kamu davasi duser. Ayni maddedeki sahipli hayvana zarar verme fiili de sikayete tabidir.

Basit mala zarar verme sucu, CMK m.253 uyarinca uzlastirma kapsamindaki suclardandir. Sorusturma asamasinda dosya, uzlastirma burosuna gonderilir. Uzlastirmaci; taraflari cagirarak zararin giderilmesi, tazminat odenmesi ya da ozur dileme gibi cozumler uzerinde anlasma saglamaya calisir. Uzlasma saglandigi takdirde kovusturmaya yer olmadigina dair karar verilir; kamu davasi acilmissa dusme karari verilir. Uzlasma girisimi basarisizlikla sonuclanirsa dosya olagan yargilama yoluna yonlendirilir.

Buna karsilik TCK m.152’de sayilan nitelikli haller ile TCK m.153 kapsamindaki ibadethaneye ve mezarliga zarar verme suclari sikayete tabi degildir; savcilik ogrenildigi anda re’sen sorusturma baslatir. Bu suclar ayni zamanda uzlastirma kapsami disinda birakilmistir. Kamu malina, ibadethaneye ya da patlayici madde ile mala verilen zararin taraflar arasinda “cozulmesi” mumkun degildir; ancak zararin karsilanmasi asagida aciklanan etkin pismanlik cercevesinde indirimden yararlanmayi saglar.

Etkin Pismanlik – TCK m.168 (Iade veya Tazminde Indirim)

Mala zarar verme; malvarligina karsi islenen suclardandir ve TCK m.168 etkin pismanlik hukmunden yararlanabilir. Buna gore fail, sucun neden oldugu zarari aynen iade veya tazmin suretiyle tamamen giderirse cezada asamaya gore indirim uygulanir:

• Kovusturma baslamadan (sorusturma asamasinda) zarari gideren fail hakkinda verilecek cezada uctebi ikisine kadar indirim uygulanir.
• Kovusturma basladiktan sonra hukum verilinceye kadar zarar tamamen giderilirse cezanin yarisina kadar indirim yapilir.

Zarar kismen tazmin edilmisse etkin pismanlik hukumlerinin uygulanabilmesi icin magdurun acik rizasi aranir. Magdur “kismi odemeyi kabul ediyorum, ancak indirime riza gostermiyorum” derse fail bu indirimden yararlanamaz. Iade veya tazminin failin kendi iradesiyle yapilmasi gerekir; zorla veya tedbir kararina dayali icra sonucu tahsil, etkin pismanlik icin yeterli degildir.

Etkin pismanlik, uzlastirmadan farklidir. Uzlasma; taraflarin karsilikli iradesine dayanan bir cozum iken etkin pismanlik, tek tarafli olarak failin zarari gidermesi halinde cezada indirim saglayan bir kurumdur. Uzlasma saglanamamis ya da bu yola bavurulmamis olsa dahi fail, tazmin ederek TCK m.168 kapsaminda indirime hak kazanabilir. Nitelikli mala zarar verme suclarinda uzlastirma mumkun olmadigi icin etkin pismanlik, sanigin cezasini ciddi bicimde azaltmasinin en onemli yoludur.

Yargilama ve Tazminat – Asliye Ceza + Hukuk Davasi (TBK m.49)

Mala zarar verme suclarinin yargilama gorevi asliye ceza mahkemesine aittir. Ceza yargilamasi sucun sabit olup olmadigini ve cezai yaptirimi belirler; ancak zararin parasal olarak karsilanmasi ayri bir hukuki surec gerektirir.

Ceza davasinda hakim; uygulamada CMK m.253 cercevesindeki uzlasma yada TCK m.168 kapsamindaki etkin pismanlik uygulamalarini degerlendirir. Magdur; sorusturma veya kovusturma asamasinda muskeki-katilan sifatiyla dava dosyasina girerek delillerin toplanmasinda etkin rol ustlenebilir. Bilirkisi raporlari; arac ekspertizi, hasar tespiti, cevre kirlenmesi raporu, olay yeri incelemesi ceza dosyasi icin de belirleyicidir. Kamera kayitlari, tanik anlatimlari ve sosyal medya paylasimlari uygulamada en cok basvurulan delillerdir.

Zararin karsilanmasi icin asil yol Turk Borclar Kanunu m.49 kapsamindaki haksiz fiil sorumluluguna dayanan tazminat davasidir. Fail; hukuka aykiri fiiliyle mal sahibine verdigi zarari, onarim masrafi, deger kaybi, kullanim kaybi (aracin serviste kaldigi surece kirasi vb.) ve diger somut giderler bakimindan karsilamakla yukumludur. Manevi tazminat da somut olayin kosullarina gore; ozellikle kisisel esya, aile hatirasi tasiyan mal veya sanat eseri gibi manevi baglilik yuksek mallarda talep edilebilir. Tazminat davasinda gorevli mahkeme; talep miktari ne olursa olsun kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.

Ceza davasinda verilen mahkumiyet karari, hukuk davasinda delil degeri tasir. Ceza mahkemesinin kesin bicimde tespit ettigi maddi olgular; HMK m.303 ile birlikte degerlendirildiginde hukuk hakimini genellikle baglar. Magdur bu nedenle once ceza davasinin sonucunu bekleyip ardindan tazminat davasi acmayi ya da her iki sureci birlikte yurutmeyi tercih edebilir. Zamanasimi; haksiz fiilden dogan tazminat icin TBK m.72’ye gore kural olarak fiilin ve failin ogrenilmesinden itibaren iki yil, her halde on yildir. Ceza zamanasimi daha uzunsa TBK m.72/2 uyarinca ceza zamanasimi uygulanir.

Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma

Sikca Sorulan Sorular

Komsum bahce duvarimi yikti; ne yapmaliyim?

Fail ve fiili ogrendiginiz tarihten itibaren 6 ay icinde savciliga TCK m.151 kapsaminda mala zarar verme sikayetinde bulunmalisiniz. Ayni zamanda hasar tespit raporu aldirip asliye hukuk mahkemesinde TBK m.49 kapsaminda tazminat davasi acabilirsiniz. Sikayet uzerine dosya uzlastirma burosuna gonderilecek; anlasma saglanirsa hem cezai surec duser hem de zarariniz tazmin edilmis olur. Uzlasma olmazsa yargilama asliye ceza mahkemesinde surer.

Aracimin kaputunu cizen kisiye ne ceza verilir?

Basit mala zarar verme kapsaminda TCK m.151/1 uyarinca 4 aydan 3 yila kadar hapis veya adli para cezasi gundeme gelir. Suc sikayete tabidir. Zararin buyuklugune gore alt sinirdan hukum kurulmasi, HAGB veya erteleme mumkundur. Failin zarari gidermesi halinde uzlastirma yolu izlenebilir; uzlasma olmazsa dahi TCK m.168 geregince onemli oranli indirim uygulanir.

Belediye otobusunun camini kiran kisi hangi maddeden yargilanir?

Belediye otobusu kamu hizmetine tahsis edilmis tasinir maldir; bu durumda TCK m.152/1-a hukmu uygulanir ve fail 1 yildan 4 yila kadar hapis cezasi ile karsilasir. Sikayet aranmaz; savcilik re’sen sorusturma baslatir. Adli para cezasi secenegi bu nitelikli halde uygulanmaz. Zararin giderilmesi durumunda TCK m.168 kapsaminda indirim mumkundur.

Yakarak mala zarar verme daha agir mi cezalandirilir?

Evet. TCK m.152/2-a hukmune gore nitelikli mala zarar verme sucu yakarak, yakici veya patlayici madde kullanilarak islenirse verilecek ceza bir katina kadar artirilir. Boylece teorik ust sinir 8 yil hapse cikabilir. Ayni hukum cig, sel, toprak kaymasi ile radyasyon ve nukleer-kimyasal silah kullanimi icin de gecerlidir. Bu haller Agir Ceza Mahkemesinde gorulebilir.

Zarari odeyince beraat mumkun mudur?

Zararin odenmesi tek basina beraat saglamaz; ancak uzlastirma asamasinda anlasma saglanirsa kovusturmaya yer olmadigina veya dusmeye karar verilir. Uzlasma disi hallerde zarari gidermek etkin pismanlik hukmunden yararlanmayi saglar: sorusturma asamasinda odenirse ceza uctebi ikisine kadar, kovusturma asamasinda odenirse yarisina kadar indirilir.

Ibadethaneye zarar verme sucu sikayete tabi midir?

Hayir. TCK m.153 kapsamindaki ibadethanelere ve mezarliklara zarar verme sucu sikayete tabi degildir; savcilik ogrendigi anda re’sen sorusturma acar. Yikma-bozma-kirma fiili icin 1 yildan 4 yila, kirletme fiili icin 3 aydan 1 yila kadar hapis veya adli para cezasi ongorulmustur. Fiilin ilgili toplumu asagilamak amaciyla islenmesi halinde ceza 1/3 oraninda artar.

Ilgili Icerikler

• Ceza Davalari ve Savunma – Genel Rehber
• Hirsizlik Sucu (TCK 141-142) Nitelikli Halleri ve Cezasi
• Guveni Kotuye Kullanma (TCK 155) Hizmet Sebebiyle Nitelikli Hal
• Dolandiricilik Sucu (TCK 157-158) Nitelikli Haller