Oturma (İkamet) İzni Yabancılar İçin: 6458 SK m.30-49 Türleri ve Şartları

# Oturma (İkamet) İzni Yabancılar İçin: 6458 Sayılı Kanuna Göre Türler, Süreler ve ŞartlarTürkiye’de vize veya vize muafiyetiyle sağlanan sürelerden ya da doksan günlük süreden fazla kalacak yabancılar için oturma izni (ikamet izni) alınması zorunludur. Konu, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.30 ve devamı hükümlerinde düzenlenmiştir. İkamet izni türleri; kalış amacına, süreye ve yabancının hukuki durumuna göre farklılaşır. Bu yazıda oturma izni türleri, süreleri, temel şartları ve iptal sebepleri kanun maddeleri esas alınarak açıklanmıştır.## 1) İkamet İzni Kural ve Türleri — YUKK m.306458 sayılı Kanun m.30 hükmüne göre yabancılara verilebilecek ikamet izni türleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Bu türler; kısa dönem ikamet izni, aile ikamet izni, öğrenci ikamet izni, uzun dönem ikamet izni, insani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet iznidir. Her tür, farklı gerekçelerle ve farklı sürelerle verilir; her türün kendine özgü şartları, uzatma ve iptal sebepleri bulunur.İkamet izinleri kural olarak yurt dışındaki konsolosluklardan alınacak vize sonrasında Türkiye’ye giriş yapıldıktan sonra il valiliklerine (il göç idaresi müdürlüklerine) yapılan başvuru üzerine verilir. Başvurular günümüzde e-ikamet sistemi üzerinden alınır; değerlendirme ve karar mercii idaredir. İdare, başvuruyu reddedebilir, süre tanıyabilir, iptal edebilir. Bu işlemler idari işlem niteliğinde olduğundan idari yargı yolu açıktır.İkamet izni başvurusunda genel olarak; pasaport veya pasaport yerine geçen belgenin talep edilen ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli olması, Türkiye’de kalınacak adresin bildirilmesi, geçerli sağlık sigortasının bulunması ve idarece istenecek diğer bilgi ve belgelerin sunulması aranır. Kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından sakınca bulunması hâlinde başvuru reddedilir.## 2) Kısa Dönem İkamet İzni — YUKK m.31-33Kısa dönem ikamet izni, kanunun 31. maddesinde sayılan yabancılara verilir. Bu maddede; bilimsel araştırma amacıyla gelecekler, Türkiye’de taşınmaz malı bulunanlar, ticari bağlantı veya iş kuracaklar, hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar, ülkeler arası anlaşmalar ya da öğrenci değişim programları çerçevesinde eğitim veya benzeri amaçlarla gelecekler, turizm amaçlı kalacaklar, tedavi görecekler, Türkiye’deki yükseköğretim kurumundan mezun olduktan sonra altı ay içinde başvuranlar, çalışmayan ancak Cumhurbaşkanlığınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancı ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocukları gibi kategoriler yer alır.Kısa dönem ikamet izni, m.33 uyarınca her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir. Ancak; yükseköğretim kurumundan mezun olup altı ay içinde başvuranlara verilen kısa dönem ikamet izni en fazla bir yıl süreyle ve yalnızca bir defaya mahsus verilir. Kısa dönem ikamet izninin veriliş amacı dışında kullanıldığının tespiti, izin şartlarının yitirilmesi, son bir yıl içinde toplam olarak yüz yirmi günden fazla süre ile yurt dışında kalınması, geçerli sınır dışı etme kararı veya Türkiye’ye giriş yasağının bulunması hâllerinde izin verilmez, verilmişse iptal edilir veya süresi uzatılmaz.## 3) Aile İkamet İzni — YUKK m.34-37Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının, 5901 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamındaki (mavi kartlı) kişilerin veya Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıların ya da mülteci ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir. Bu türde destekleyici kavramı esaslıdır: eşini ve çocuklarını Türkiye’de bulundurmak için başvuran, destekleyici sıfatını taşır.Aile ikamet izni, m.34 uyarınca her defasında en fazla üç yıllık sürelerle verilebilir. Ancak sürenin belirlenmesinde destekleyicinin ikamet izni süresi aşılamaz. Destekleyicide ve aile bireyinde aranan şartlar m.35 hükmünde yer alır. Destekleyicinin son üç yılda düzenli gelirinin ailenin geçimini sağlayacak düzeyde olması, tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortasının bulunması, adres bilgilerinin sunulması ve son beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlar bakımından adli sicil kaydının incelenmesi öne çıkar. Evliliğin sırf ikamet izni alınabilmesi amacıyla yapıldığının belirlenmesi (anlaşmalı evlilik) hâlinde izin verilmez, verilmişse iptal edilir.On sekiz yaşını tamamlayanlar aile ikamet izni süresinin geri kalanını kullanmak istemezlerse, kısa dönem ikamet iznine geçebilirler. Aile ikamet izniyle Türkiye’de bulunan çocukların ilk ve orta öğretime devam edebilme hakkı m.37 hükmünde tanınmıştır.## 4) Öğrenci İkamet İzni — YUKK m.38-41Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara YUKK m.38 gereği öğrenci ikamet izni verilir. Bakımı ve masrafları gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta öğrenim görecek yabancılara ise velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle öğrenim süresince birer yıllık sürelerle öğrenci ikamet izni verilebilir ve uzatılabilir.Öğrenci ikamet izninin süresi öğrenim süresini aşamaz; öğrenim süresi bir yıldan kısa ise izin süresi de öğrenim süresini geçemez. Aynı zamanda öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda bir hak sağlamaz. Şartlarının karşılanmaması, öğrenimin sürdürülemeyeceğinin anlaşılması, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi veya geçerli sınır dışı etme kararı ya da Türkiye’ye giriş yasağı bulunması hâllerinde öğrenci ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi uzatılmaz.Türkiye’de örgün öğrenim gören ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri, m.41 uyarınca çalışma izni almak kaydıyla çalışabilirler. Ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar ve ilgili mevzuatla düzenlenir.## 5) Uzun Dönem İkamet İzni — YUKK m.42-45Uzun dönem ikamet izni, YUKK m.42 uyarınca Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan veya Göç Politikaları Kurulunun belirlediği şartlara uyan yabancılara Bakanlığın onayıyla valiliklerce süresiz olarak verilir. Bu izin, sürekli statü sağlaması bakımından diğerlerinden ayrılır.Uzun dönem ikamet iznine geçiş şartları m.43 hükmünde şu şekilde sıralanır: kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, kendisinin veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak, geçerli sağlık sigortasına sahip olmak ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.Sekiz yıllık kesintisiz kalış hesabında yurt dışında geçirilen süreler önemlidir; son beş yıl içinde her yıl bakımından belirli günden fazla süreyle yurt dışında kalınması kesinti sayılabilir. Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ile geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz.Uzun dönem ikamet izni sahiplerine, m.44 uyarınca Türk vatandaşlarına tanınan haklardan zorunlu askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme hakkı, kamu görevlerine girme hakkı, muaf olarak araç ithal etme hakkı gibi bazıları dışında yararlanma imkânı tanınmıştır; sosyal güvenlikle ilgili haklardan ilgili mevzuat çerçevesinde yararlanmaya devam ederler.## 6) İnsani İkamet İzni ve İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni — YUKK m.46-49İnsani ikamet izni, YUKK m.46 hükmünde sayılan istisnai hâllerde diğer ikamet izinlerinin veriliş şartları aranmaksızın Bakanlık onayıyla valiliklerce verilebilen bir ikamet izni türüdür. Bu hâller arasında; çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda, haklarında sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı alındığı hâlde yabancıların Türkiye’den çıkışlarının sağlanamadığı ya da Türkiye’den ayrılmalarının makul veya mümkün görülmediği durumlarda, m.55 kapsamında sınır dışı etme kararı alınmayan yabancılara yönelik başvurularda, olağanüstü durumlarda ve Bakanlıkça belirlenen diğer hâllerde insani ikamet izni verilebilir.İnsani ikamet izni her defasında en fazla bir yıllık sürelerle verilebilir ve uzatılabilir. Bu izinle geçirilen süreler, uzun dönem ikamet iznine geçişte aranan sekiz yıllık kesintisiz süre hesabında dikkate alınmaz. İnsani ikamet izninin veriliş sebeplerinin ortadan kalkması hâlinde izin iptal edilir veya süresi uzatılmaz.İnsan ticareti mağduru ikamet izni ise YUKK m.48 hükmünde düzenlenmiş özel bir korumadır. İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe duyulan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmeleri ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri amacıyla valiliklerce otuz gün süreli ikamet izni verilir. Bu süre, mağdurun güvenliği, sağlığı ya da özel durumu nedeniyle uzatılabilir; uzatma süreleri toplam üç yılı geçemez.## Uzman Görüşü İçin İletişimOturma izni türünün seçimi, başvuruya konu belgelerin hazırlanması ve red kararlarına karşı iptal davası açılması sürecinde yabancılar hukukuna hâkim hukuki destek almak; hak kaybı yaşanmaması bakımından belirleyicidir. Süreç değerlendirmesi için iletişime geçebilirsiniz.– Telefon: +90 554 648 37 15 – WhatsApp: wa.me/905546483715## İlgili İçerikler– Yabancılar Hukuku (Hub Sayfası) – Türk Vatandaşlığının Yatırım Yoluyla Kazanılması — TVK m.12/b – Yabancıların Çalışma İzni — 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu – Yabancılar için Türkiye’de Yaşama Rehberi## Görüşme TalebiSomut olayınızın değerlendirilmesi ve başvurunuz için uygun ikamet izni türünün belirlenmesi konusunda ön görüşme yapılabilir.– Telefon: +90 554 648 37 15 – WhatsApp: wa.me/905546483715## Sık Sorulan Sorular**Türkiye’de vize muafiyeti veya kısa süreli vizeyle kalmakta iken oturma izni başvurusu yapılabilir mi?** Türkiye’ye vize veya vize muafiyetiyle gelen yabancılar, kalış sürelerinin sona ermesinden önce ilgili il göç idaresi müdürlüğüne başvurarak ikamet izni talebinde bulunabilirler. Başvuru e-ikamet sistemi üzerinden randevu alınarak yapılır.**Kısa dönem ikamet izni en fazla ne kadar süre için verilir?** YUKK m.33 uyarınca kısa dönem ikamet izni, kural olarak her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir. Türkiye’deki yükseköğretim kurumundan mezun olup altı ay içinde başvuranlara ise en fazla bir yıl süreyle ve bir defaya mahsus olmak üzere verilir.**Aile ikamet izninin süresi destekleyicinin izin süresini aşabilir mi?** Hayır. YUKK m.34 hükmüne göre aile ikamet izni her defasında en fazla üç yıl için verilebilirse de sürenin belirlenmesinde destekleyicinin ikamet izni süresi aşılamaz. Destekleyicinin izni sona erdiğinde aile ikamet izni de bundan etkilenir.**Öğrenci ikamet izni öğrencinin ailesine ikamet izni hakkı sağlar mı?** Hayır. YUKK m.38 hükmünde açıkça belirtildiği üzere öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda bir hak sağlamaz. Bu yakınların ayrı bir gerekçe ile başvurmaları gerekir.**Uzun dönem ikamet iznine geçmek için gereken sekiz yıllık süre nasıl hesaplanır?** YUKK m.43 uyarınca Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak şartı aranır. Yurt dışında geçirilen süreler nedeniyle kesintinin oluşup oluşmadığı idarece değerlendirilir. Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahiplerine, insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz.**İnsani ikamet izni hangi hâllerde verilir?** YUKK m.46 hükmünde sayılan hâllerde, örneğin çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda ya da sınır dışı etme kararı alınamayan yabancılara yönelik durumlarda diğer ikamet izinlerinin veriliş şartları aranmaksızın Bakanlık onayıyla valiliklerce verilebilir. Bu izinle geçirilen süreler uzun dönem ikamet iznine geçişte aranan kesintisiz sekiz yıllık sürenin hesabına dahil edilmez.**İkamet izni başvurusunun reddedilmesi hâlinde ne yapılabilir?** İdarenin ret kararı, tebliğ tarihinden itibaren süresi içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Ret veya iptal işlemleri idari işlem niteliğindedir ve idari yargı denetimine tabidir.{ “@context”: “https://schema.org”, “@type”: “FAQPage”, “mainEntity”: [ { “@type”: “Question”, “name”: “Türkiye’de vize muafiyeti veya kısa süreli vizeyle kalmakta iken oturma izni başvurusu yapılabilir mi?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Türkiye’ye vize veya vize muafiyetiyle gelen yabancılar, kalış sürelerinin sona ermesinden önce ilgili il göç idaresi müdürlüğüne başvurarak ikamet izni talebinde bulunabilirler. Başvuru e-ikamet sistemi üzerinden randevu alınarak yapılır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Kısa dönem ikamet izni en fazla ne kadar süre için verilir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “YUKK m.33 uyarınca kısa dönem ikamet izni, kural olarak her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir. Türkiye’deki yükseköğretim kurumundan mezun olup altı ay içinde başvuranlara ise en fazla bir yıl süreyle ve bir defaya mahsus olmak üzere verilir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Aile ikamet izninin süresi destekleyicinin izin süresini aşabilir mi?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Hayır. YUKK m.34 hükmüne göre aile ikamet izni her defasında en fazla üç yıl için verilebilirse de sürenin belirlenmesinde destekleyicinin ikamet izni süresi aşılamaz. Destekleyicinin izni sona erdiğinde aile ikamet izni de bundan etkilenir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Öğrenci ikamet izni öğrencinin ailesine ikamet izni hakkı sağlar mı?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Hayır. YUKK m.38 hükmünde açıkça belirtildiği üzere öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda bir hak sağlamaz. Bu yakınların ayrı bir gerekçe ile başvurmaları gerekir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Uzun dönem ikamet iznine geçmek için gereken sekiz yıllık süre nasıl hesaplanır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “YUKK m.43 uyarınca Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak şartı aranır. Yurt dışında geçirilen süreler nedeniyle kesintinin oluşup oluşmadığı idarece değerlendirilir. Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahiplerine, insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “İnsani ikamet izni hangi hâllerde verilir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “YUKK m.46 hükmünde sayılan hâllerde, örneğin çocuğun yüksek yararı söz konusu olduğunda ya da sınır dışı etme kararı alınamayan yabancılara yönelik durumlarda diğer ikamet izinlerinin veriliş şartları aranmaksızın Bakanlık onayıyla valiliklerce verilebilir. Bu izinle geçirilen süreler uzun dönem ikamet iznine geçişte aranan kesintisiz sekiz yıllık sürenin hesabına dahil edilmez.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “İkamet izni başvurusunun reddedilmesi hâlinde ne yapılabilir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “İdarenin ret kararı, tebliğ tarihinden itibaren süresi içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Ret veya iptal işlemleri idari işlem niteliğindedir ve idari yargı denetimine tabidir.” } } ] }