Ayıplı mal satın alan tüketici, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 10. maddesi kapsamında dört seçimlik haktan birini kullanabilir. Sözleşmeden dönme, ayıpsız misli ile değiştirme, ayıp oranında bedel indirimi ve bedelsiz onarım hakları tüketicinin serbest tercihine bırakılmıştır. Bu yazıda ayıp tanımı (TKS m.8), satıcı ve üreticinin sorumluluğu (m.9 ve m.11), zamanaşımı süreleri (m.12), garanti belgesi ile satış sonrası hizmetler (m.13-14) ve Tüketici Hakem Heyeti ile Tüketici Mahkemesine başvuru (m.83-84) konuları uygulama örnekleriyle birlikte ele alınmaktadır. Amacımız, ayıplı mal tüketici seçimlik haklar bahsindeki hukuki çerçeveyi kavramsal ve pratik açıdan aktarmaktır.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Ayıplı Malın Tanımı ve Türleri (TKS m.8)
6502 sayılı Kanun’un 8. maddesine göre ayıplı mal; tüketiciye teslim edildiği anda taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmayan, objektif olarak beklenen özellikleri taşımayan, satıcının bildirdiği veya reklamlarda yer alan nitelikleri barındırmayan yahut kullanım amacına uygun olmayan mal olarak tanımlanır. Malın etiketi, ambalajı, tanıtma-kullanma kılavuzu ya da reklamlarında yer alan bilgilere aykırılık da ayıp sayılır. Ayıp; malın maddi, hukuki veya ekonomik özelliklerinde eksiklik biçiminde karşımıza çıkabilir.
Uygulamada ayıp türleri şu başlıklar altında sınıflandırılır:
- Açık ayıp: Mal teslim alınırken olağan bir gözle görülebilen ayıplardır. Buzdolabının kapağındaki çizik, mobilyanın yüzeyindeki lekeler, otomobil karoserindeki göçük tipik örneklerdir.
- Gizli ayıp: Teslim anında dış muayene ile fark edilemeyen, kullanım sırasında ortaya çıkan ayıplardır. Motorda seyir halinde duyulan ses, kışın ısıtmayan bir kombi ya da altı ay sonra çatlayan seramik gizli ayıba örnek gösterilebilir.
- Hukuki ayıp: Mal üzerinde üçüncü kişilere ait sınırlı ayni hak, rehin veya intifa gibi hakların bulunması yahut malın kaydının/tescilinin engellenmesi hukuki ayıp sayılır.
Kanun, ayıbın açık veya gizli olmasının tüketicinin haklarını kullanmasına engel oluşturmadığını düzenler. Teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında zaten var olduğu karine olarak kabul edilir; aksini ispat yükü satıcıya aittir. Bu düzenleme tüketici lehine önemli bir ispat kolaylığıdır. Satıcı, ayıbın sonradan doğduğunu somut delillerle ortaya koyamadıkça tüketicinin seçimlik hakları geçerlidir. Sözleşmenin kurulduğu anda tüketicinin ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olmasının kendisinden beklendiği hâllerde ise sözleşmeye aykırılıktan söz edilemez.
Tüketicinin Seçimlik Hakları: Dört Hak (TKS m.10)
Kanun’un 10. maddesi, ayıplı mal ile karşılaşan tüketiciye birbirinden bağımsız dört seçimlik hak tanımıştır. Tüketici bu haklardan hangisini kullanacağına kendisi karar verir; satıcı, tüketicinin tercih ettiği hakkı yerine getirmek zorundadır ve seçilen hakkı reddedemez. Ayıplı mal tüketici seçimlik haklar sisteminin temel taşı bu serbest tercih ilkesidir.
- Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme: Tüketici, malı iade etmeye hazır olduğunu bildirir ve ödediği bedelin tamamının kendisine geri verilmesini ister. Bu hak, ayıbın niteliği önemli olduğunda tercih edilir.
- Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme: Tüketici malı elinde tutar ve ayıbın piyasa değerine etkisi oranında satış bedelinden orantılı bir indirim talep eder.
- Bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın onarılmasını isteme: Aşırı masraf gerektirmemesi koşuluyla malın bedelsiz onarımı istenebilir. Onarım süresi ve koşulları Kanun’da düzenlenmiştir.
- İmkân dahilinde satılanın ayıpsız misli ile değiştirilmesini isteme: Tüketici, aynı model ya da örneğe uygun ayıpsız yeni bir malın verilmesini talep edebilir.
Onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme yönündeki talep, satıcıya, üreticiye ya da ithalatçıya yöneltilebilir. Bu talebin yöneltildiği tarihten itibaren azami otuz iş günü içinde, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise altmış iş günü içinde yerine getirilmesi zorunludur. Süreye uyulmaması halinde tüketici, kalan iki seçimlik haktan birine — yani sözleşmeden dönme veya bedel indirimine — yönelebilir.
Onarım hakkı seçilen malın garanti süresi içinde tekrar arızalanması veya tamir için gereken azami sürenin aşılması durumunda tüketici, sözleşmeden dönme veya bedel indirimi talep hakkını kullanabilir. Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin uğradığı zararların tazminini genel hükümler çerçevesinde talep etme hakkı ise ayrıca saklıdır.
Satıcının ve Üreticinin/İthalatçının Sorumluluğu (TKS m.9 ve m.11)
TKS’nin 9. maddesi, satıcının ayıplı maldan sorumlu olduğunu açık biçimde düzenler. Satıcı, malı ayıplı olarak teslim ettiği takdirde tüketicinin seçimlik haklarını yerine getirmekle yükümlüdür. Satıcının ayıptan haberdar olmaması sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ancak sözleşmenin kurulduğu tarihte tüketici ayıptan haberdar ise ya da haberdar olmasının kendisinden beklenmesi gerekiyorsa sözleşmeye aykırılıktan söz edilemez. Bunun dışındaki ayıplarda satıcının sorumluluğu devam eder.
Kanun’un 11. maddesi üretici ve ithalatçıya da sorumluluk yükler. Tüketici, seçimlik haklarından bedelsiz onarım ile ayıpsız misli ile değiştirme haklarını doğrudan üreticiye veya ithalatçıya yöneltebilir. Böylece tüketici, satıcı-üretici-ithalatçı zincirinden oluşan müteselsil sorumluluk sisteminden yararlanır. Üretici ve ithalatçı; malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra ayıbın doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir.
Bu üçlü sorumluluk yapısı, tüketiciye başvuruda esneklik sağlar. Perakende satıcının kapanmış olması ya da tüketicinin muhatap bulamaması durumunda üretici veya ithalatçıya karşı talep ileri sürülebilir. Aynı esneklik, satış sonrası hizmet ve garanti belgesi kapsamındaki talepler için de geçerlidir. Zincir üyelerinden birinin ödeme yapması, iç ilişkide diğer sorumlulara rücu hakkını doğurur.
Zamanaşımı ve Muayene-İhbar Yükümlülüğü (TKS m.12)
6502 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, tüketicinin seçimlik haklarını kullanma süresi malın teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Konut ve tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise bu süre teslim tarihinden itibaren beş yıldır. İkinci el satışlarda taraflarca daha kısa süre kararlaştırılabilir; ancak bu süre menkulde bir yıldan, konut/tatil amaçlı taşınmazda üç yıldan az olamaz.
Zamanaşımı süresinin uygulanmadığı önemli bir istisna vardır. Ayıp, satıcının ağır kusuru ya da hilesi ile tüketiciden gizlenmişse zamanaşımı süresinden yararlanılamaz. Yani satıcı ayıbı bilerek saklamışsa, aradan iki yıl geçmiş olsa dahi tüketici seçimlik haklarını kullanabilir. Bu düzenleme özellikle sıfır kilometre olarak satılan ancak sonradan boyalı çıkan araçlar, gizlenmiş yapı kusurları taşıyan konutlar gibi uyuşmazlıklarda kritik önem taşır.
- Menkul mallarda: teslim tarihinden itibaren 2 yıl
- Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda: teslim tarihinden itibaren 5 yıl
- İkinci el menkulde: anlaşmayla 1 yıla indirilebilir (asgari sınır)
- Ağır kusur veya hile ile gizlenmiş ayıpta: zamanaşımı işlemez
6502 sayılı Kanun, tacir ilişkilerinde uygulanan 6102 sayılı TTK m.23 muayene-ihbar rejimi kadar sıkı bir süre öngörmez. Tüketici, ayıbı öğrendikten sonra makul bir süre içinde satıcıya bildirmekle birlikte, zamanaşımı süresi içinde her zaman seçimlik haklarını kullanabilir. Yine de ispat kolaylığı açısından ayıbın öğrenildiği anda yazılı bildirim (noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta ya da sipariş/arıza kayıt sistemi üzerinden) yapılması önerilir. Bildirim tarihinin belgelenmesi hem hakem heyeti hem de mahkeme sürecinde delil değeri taşır ve karşı tarafın “haberdar edilmedim” savunmasının önünü keser.
Garanti Belgesi ve Satış Sonrası Hizmetler (TKS m.13 ve m.14)
Kanun’un 13. maddesi, Bakanlıkça belirlenen mallara ilişkin garanti belgesi düzenleme yükümlülüğünü getirir. Garanti süresi malın tesliminden itibaren başlar ve asgari iki yıl olarak öngörülmüştür. Bakanlık, malın niteliğine göre bu süreyi kullanım ömrüne veya çalışma saati/kilometre gibi ölçütlere bağlı olarak farklı belirleyebilir. Garanti kapsamındaki tüm arızalar için işçilik masrafı, değiştirilen parça bedeli ya da benzeri hiçbir ad altında tüketiciden ek ücret talep edilemez. Bakım-onarım işlemleri, malın normal kullanım süresini uzattığı ölçüde garanti süresini de etkiler.
14. madde, satış sonrası hizmetlere ilişkindir. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği kapsamındaki mallar için üretici ve ithalatçılar, Bakanlığın belirlediği asgari yeterli teknik personel, servis istasyonu ve yedek parça stoku ile satış sonrası hizmet sunmak zorundadır. Yedek parça temini kullanım ömrü boyunca sağlanır. Bu yükümlülüğün ihlali durumunda tüketici; onarım hakkını kullanmasına ilaveten bedel indirimi veya sözleşmeden dönme yollarına başvurabilir.
Garanti belgesinin verilmemesi ya da satış sonrası hizmet ağının yetersizliği idari para cezasını da gündeme getirir. Bu ihlaller Ticaret Bakanlığı tarafından tespit edilerek satıcı, üretici ve ithalatçı hakkında yaptırım uygulanır. Bakanlığın idari yaptırım kararlarına karşı, tebliğ tarihinden itibaren süresi içinde idari yargıda iptal davası açılabilir.
Uyuşmazlıkta Başvuru: Tüketici Hakem Heyeti ve Mahkemesi (TKS m.83-84)
Ayıplı mal nedeniyle tüketicinin ileri sürdüğü talepler uyuşmazlığa dönüştüğünde başvurulacak merci, uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenir. 2026 yılı için ilan edilen parasal sınır uyarınca değeri 186.000 TL’nin altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvuru zorunludur. Bu tutarı aşan uyuşmazlıklar ise doğrudan Tüketici Mahkemesinde görülür.
Tüketici Hakem Heyetine başvuru, tüketicinin yerleşim yeri ya da tüketici işleminin yapıldığı yerin bağlı olduğu ilçe/il hakem heyetine yapılır. Başvuru harç ve masraftan bağımsızdır. Hakem heyetinin verdiği kararlar bağlayıcı nitelikte olup icra takibine konu edilebilir. Karara itiraz, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Tüketici Mahkemesine yapılır. Mahkeme kararı verilinceye kadar hakem heyeti kararının icrası kural olarak durdurulmaz.
Tüketici Mahkemesinde açılacak davalarda tüketici, yerleşim yeri mahkemesinde de dava açma hakkına sahiptir (Kanun m.73/5). Tüketici davaları harçtan istisnadır; vekalet ücreti ve yargılama giderleri sonucuna göre karara bağlanır. Ayıplı mal davalarında bilirkişi incelemesi çoğu zaman belirleyici olur; makine, elektronik ya da inşaat alanında uzman görüşü delil değeri taşır. Bazı durumlarda mesafeli sözleşmelerde 14 günlük cayma hakkı ile ayıplı mal seçimlik hakları birlikte gündeme gelebilir; ancak bu iki kurumun aynı olmadığını unutmamak gerekir. Cayma hakkı gerekçe göstermeksizin ve süre şartı ile kullanılırken, ayıplı mal hakları ayıbın varlığına bağlıdır ve zamanaşımı süresi çok daha uzundur.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Sık Sorulan Sorular
1) Ayıplı ürünü iade edip param geri alınabilir mi?
Evet. TKS m.10 kapsamında sözleşmeden dönme hakkı, tüketicinin dört seçimlik hakkından biridir. Ayıplı malı iade etmeye hazır olduğunuzu bildirerek ödediğiniz bedelin tamamının iadesini talep edebilirsiniz. Satıcı bu talebi reddedemez; ancak ayıbın niteliği bakımından önemli olması aranır. Basit bir kozmetik kusur, sözleşmeden dönme yerine bedel indirimi ile karşılanabilir.
2) Ayıplı mal için zamanaşımı süresi ne kadardır?
Menkul mallarda teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıl uygulanır. Satıcı ayıbı ağır kusuru veya hilesiyle gizlemişse zamanaşımı süresi işlemez; süreye takılmadan hak talep edilebilir. İkinci el menkul satışlarında süre anlaşmayla bir yıla indirilebilir.
3) Ayıbı ne zaman ve nasıl bildirmeliyim?
Ayıbın öğrenildiği anda makul süre içinde satıcıya bildirilmesi önerilir. Bildirim; noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup, kayıtlı elektronik posta (KEP) ya da mağazanın arıza kayıt sistemi üzerinden yapılabilir. Yazılı bildirim, ispat kolaylığı sağladığı için tercih edilmelidir. Sözlü bildirim geçerli olsa da uyuşmazlıkta ispat sorunu doğurur.
4) Satıcı talebimi kabul etmezse ne yapabilirim?
Uyuşmazlığın değeri 2026 yılı için 186.000 TL’nin altında ise Tüketici Hakem Heyetine, üstünde ise Tüketici Mahkemesine başvurabilirsiniz. Hakem heyeti başvurusu, tüketicinin yerleşim yerinin bağlı olduğu heyete yapılır ve harçtan istisnadır. Hakem heyeti kararına on beş gün içinde Tüketici Mahkemesinde itiraz edilebilir.
5) Onarım için tanınan azami süre nedir?
Bedelsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme talebi, satıcı-üretici-ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren azami otuz iş günü içinde, konut/tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Bu süreye uyulmadığında tüketici sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi haklarını kullanabilir.
Ayıplı mal ihtilafları; delil toplama, süre yönetimi ve karşı tarafa yöneltilen bildirimin hukuki dili bakımından profesyonel destek gerektirebilir. Hakem heyeti başvuru dilekçesinin doğru hazırlanması, bilirkişi incelemesinin talebi ve mahkeme sürecinin takibi noktasında hukuk büromuz ile iletişime geçebilirsiniz. Konuyla bağlantılı olarak abonelik sözleşmelerinde güvence bedeli iadesi ve haricen tahsil başlıklı yazılarımıza da göz atabilir; tüketici hukukunun yakın konularını birlikte değerlendirebilirsiniz.
{“@context”:”https://schema.org”,”@type”:”FAQPage”,”mainEntity”:[ {“@type”:”Question”,”name”:”Ayıplı ürünü iade edip param geri alınabilir mi?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Evet. TKS m.10 kapsamında sözleşmeden dönme hakkı, tüketicinin dört seçimlik hakkından biridir. Ayıplı malı iade etmeye hazır olduğunuzu bildirerek ödediğiniz bedelin tamamının iadesini talep edebilirsiniz. Satıcı bu talebi reddedemez; ancak ayıbın niteliği bakımından önemli olması aranır.”}}, {“@type”:”Question”,”name”:”Ayıplı mal için zamanaşımı süresi ne kadardır?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Menkul mallarda teslim tarihinden itibaren iki yıldır. Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıl uygulanır. Satıcı ayıbı ağır kusuru veya hilesiyle gizlemişse zamanaşımı süresi işlemez; süreye takılmadan hak talep edilebilir.”}}, {“@type”:”Question”,”name”:”Ayıbı ne zaman ve nasıl bildirmeliyim?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Ayıbın öğrenildiği anda makul süre içinde satıcıya bildirilmesi önerilir. Bildirim; noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup, kayıtlı elektronik posta (KEP) ya da mağazanın arıza kayıt sistemi üzerinden yapılabilir. Yazılı bildirim, ispat kolaylığı sağladığı için tercih edilmelidir.”}}, {“@type”:”Question”,”name”:”Satıcı talebimi kabul etmezse ne yapabilirim?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Uyuşmazlığın değeri 2026 yılı için 186.000 TL’nin altında ise Tüketici Hakem Heyetine, üstünde ise Tüketici Mahkemesine başvurabilirsiniz. Hakem heyeti başvurusu, tüketicinin yerleşim yerinin bağlı olduğu heyete yapılır ve harçtan istisnadır.”}}, {“@type”:”Question”,”name”:”Onarım için tanınan azami süre nedir?”,”acceptedAnswer”:{“@type”:”Answer”,”text”:”Bedelsiz onarım veya ayıpsız misli ile değiştirme talebi, satıcı-üretici-ithalatçıya yöneltildiği tarihten itibaren azami otuz iş günü içinde, konut/tatil amaçlı taşınmazlarda altmış iş günü içinde yerine getirilmelidir. Bu süreye uyulmadığında tüketici sözleşmeden dönme ya da bedel indirimi haklarını kullanabilir.”}} ]}
