Emeklilik yasi, sigortalinin ilk defa sigortali sayildigi tarihe gore ciddi bicimde degisen bir kavramdir. 5510 sayili Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanunu’nun 28. maddesi yaslilik ayligi baglanmasinin temel yas, prim gun sayisi ve sigortalilik suresi sartlarini duzenlerken; 4447 sayili Kanun’un getirdigi kademeli gecis rejimi ve 3 Mart 2023 tarihli 7438 sayili “Emeklilikte Yasa Takilanlar” (EYT) Kanunu bu sartlarin somut olayda nasil uygulanacagini belirler. Sigortali bir kisinin bugun kac yasinda ve kac gunle emekli olabilecegini anlayabilmek icin oncelikle sigortalilik baslangic tarihinin hangi doneme (08.09.1999 oncesi, 09.09.1999 – 30.04.2008 arasi veya 01.05.2008 sonrasi) dustugunun tespit edilmesi gerekir. Bu yazida 2026 yili itibariyle uygulanan yas hadleri, kademeli tablolar ve prim gun sayilari sistematik bicimde ele alinmaktadir.
Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma
Emeklilik Yasi – 5510 SK m.28 Temel Sartlari
5510 sayili Kanun’un 28. maddesinin ikinci fikrasinin (a) bendine gore ilk defa bu Kanun’a tabi olarak sigortali sayilanlara kadin ise 58, erkek ise 60 yasini doldurmus olmalari ve en az 9000 gun maluluk, yaslilik ve olum sigortalari primi bildirilmis olmasi sartiyla yaslilik ayligi baglanir. Ancak ayni fikranin devaminda 4/1-(a) kapsamindaki sigortalilar (hizmet akdiyle calisanlar, yani SSK’lilar) icin bu sart 7200 gun olarak uygulanacagi acikca hukum altina alinmistir. Boylece uygulamada 4/1-(a) sigortalisi 58/60 yas + 7200 gun; 4/1-(b) sigortalisi (Bag-Kur) ve 4/1-(c) sigortalisi (memur) 58/60 yas + 9000 gun sartlarina tabidir.
Ayni maddenin sonraki fikralarinda alternatif emeklilik yollari da duzenlenmistir. Sigortali; ikinci fikranin (a) bendinde yer alan yas hadlerine 65 yasini gecmemek uzere uc yil eklenmek ve adina en az 5400 gun prim bildirilmis olmak sartiyla da yaslilik ayligindan yararlanabilir. Bu, “yas haddinden” veya halk arasinda “kismi emeklilik” adiyla bilinen ikinci yoldur; kadin icin 61 yas + 5400 gun, erkek icin 63 yas + 5400 gun seklinde uygulanir. Ayrica 5510 m.28/5 malulen emeklilik hakkini, m.28/8 ise 2008 sonrasi sigortalilarin kademeli yas artislarini duzenlemektedir. Uc temel sartin (yas, prim gun sayisi ve sigortalilik suresi) esasen ayni anda saglanmasi zorunludur; birinin eksik kalmasi durumunda ayligin baglanma tarihi ileri atilir.
Sigortalilik Baslangic Tarihine Gore Farklar – Uc Donem
Turk sosyal guvenlik sisteminde emeklilik hesabinin cikis noktasi, sigortalinin ilk defa sigortali olarak calismaya basladigi tarihtir. Bu tarih; 08.09.1999 oncesi, 09.09.1999 – 30.04.2008 arasi ve 01.05.2008 sonrasi olmak uzere uc doneme ayrilir ve her donem farkli bir mevzuat rejimine tabidir:
- 08.09.1999 oncesi sigortalilar: 506 sayili eski SSK Kanunu doneminde sigortali olanlardir. Bunlar icin 4447 sayili Kanun’un getirdigi yas sarti sonradan yururluge girmistir. 7438 sayili Kanun ile bu grupta yas sarti tamamen kaldirilmistir.
- 09.09.1999 – 30.04.2008 arasi sigortalilar: 4447 sayili Kanun’un yururluge girdigi tarih ile 5510 sayili Kanun’un uygulanmaya basladigi tarih arasinda ilk defa sigortali olanlardir. Bunlar 506 sayili Kanun’un gecici 81. maddesi ve 5510 m.28’in gecis fikralari kapsaminda kademeli tabloya tabidir.
- 01.05.2008 sonrasi sigortalilar: 5510 sayili Kanun’a ilk defa tabi olanlardir. Bunlar icin yas hadleri 58/60 iken 5510 m.28/8 uyarinca 2036’dan itibaren kademeli olarak 65 yasa cikartilacaktir.
Sigortalilik baslangic tarihinin tespitinde askerlik borclanmasi, dogum borclanmasi ve yurt disi hizmet borclanmalarinin sigortalilik baslangicini geriye tasiyip tasimayacagi kritik onemdedir. 3201 sayili Kanun kapsaminda yapilan yurt disi borclanmalarinda ilk giris tarihi belirli sartlarla yurt disi calismaya cekilebilir; ancak 7438 sayili Kanun EYT bakimindan geriye cekilerek 08.09.1999 oncesine getirilen borclanmalar da bu kapsama alinmistir.
EYT – 7438 Sayili Kanun: 08.09.1999 Oncesi Sigortalilar
Kamuoyunda EYT adiyla bilinen 7438 sayili “Sosyal Sigortalar ve Genel Saglik Sigortasi Kanunu ile 375 Sayili Kanun Hukmunde Kararnamede Degisiklik Yapilmasina Dair Kanun” 3 Mart 2023 tarihli 32121 sayili Resmi Gazete’de yayimlanarak yururluge girmistir. Kanun 5510 sayili Kanun’a eklenen gecici madde ve degisik hukumlerle 08.09.1999 (dahil) tarihinden onceki bir tarihte maluluk, yaslilik ve olum sigortalari kapsaminda ilk defa sigortali olanlar yonunden yas sartini kaldirmistir.
Yeni duzenlemeye gore bu gruptaki sigortali; digger tum sartlari (prim gun sayisi ve sigortalilik suresi) saglamak kosuluyla yas haddini beklemeksizin yaslilik ayligi talep edebilir. Ornegin 506 sayili eski Kanun uyarinca 5000 gun ve 20 yil sigortalilik suresini tamamlamis bir kadin sigortali ya da 5000 gun ile 25 yil sigortalilik suresini tamamlamis bir erkek sigortali, artik yas sartinin dolmasini beklemeksizin ayligini alabilir. Sartlar 506 SK gecici m.81 ile 1479 SK gecici m.10 hukumlerine ve 5510’un ilgili gecis hukumlerine gore hesaplanir; bu nedenle prim gun sayisi kisiden kisiye 5000 – 5975 gun aralikinda degisebilmektedir.
7438 sayili Kanun’un onemli sinirlarindan biri, geriye donuk odemenin yapilmayacagi ve geriye donuk hak talebinde bulunulamayacagidir. Bir baska deyisle EYT’li sigortalinin ayligi ancak talep tarihinden itibaren baglanir ve gecmise donuk (2023 oncesine) fark odemesi soz konusu degildir. Kanun ayni zamanda EYT’li sigortalinin isten ayrilis kod 8 (emeklilik nedeniyle) ile bildiriminin yapilmasi ve ayni isyerinde yeniden ise baslanmasi halinde isveren SGK prim tesviki imkani da getirmistir. Yurt disi borclanmasi ile sigortalilik baslangici 08.09.1999 oncesine cekilenler de bu kapsama girer; ancak sigortalilik baslangicinin yurt disi calismaya bagli olarak geriye alinip alinamayacagi somut olayin ozelliklerine baglidir.
Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma
1999-2008 Arasi Kademeli Gecis – 4447 SK m.60/A
25 Agustos 1999 tarihli ve 4447 sayili “Issizlik Sigortasi Kanunu” 08.09.1999 tarihinde yururluge girmis ve 506 sayili eski Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 60. maddesini degistirerek yaslilik ayligi icin ilk kez yas sartini getirmistir. Yeni kural, 08.09.1999 sonrasi ilk defa sigortali olan kadinlar icin 58, erkekler icin 60 yasindan asagi olmamak uzere yaslilik aylik hakki taniyordu. Ancak ayni Kanun’un gecici hukumleriyle 08.09.1999 tarihinden once sigortali olanlar icin kademeli bir gecis rejimi ongorulmustur.
Kademeli gecis; sigortalilik baslangic tarihine gore kadinlar ve erkekler icin yas ile prim gun sayilarinin asamali olarak artirilmasi esasina dayanir. 506 SK gecici m.81/B uyarinca hukumden hak sahibi olabilmek icin sigortalinin gerekli sigortalilik suresi (25 yil erkek, 20 yil kadin) ve prim gun sayisini (kural olarak 5000-5975 arasi) tamamlamis olmasi sarttir. Sigortalilik baslangic tarihi ne kadar erken ise yas ve gun sartlari da o oranda dusuktur; baslangic tarihi 08.09.1999’a yaklastikca yas ve gun kademeli olarak artar.
Ornek olarak 09.09.1999 – 23.05.2002 arasi ilk defa sigortali olan bir kadin 58 yas ve 5975 gun; ayni sekilde bir erkek 60 yas ve 5975 gun sartina tabidir. 24.05.2002 – 23.05.2005 arasi sigortali olan kadin icin sart 58 yas ve 7000 gun; erkek icin 60 yas ve 7000 gun olarak yukselir. 24.05.2005 – 30.04.2008 arasinda ise sart 58 yas + 7000 gun (kadin) ile 60 yas + 7000 gun (erkek) olarak uygulanir. Bu tabloda gun sayisi kademeli olarak yukseldigi icin 2000 – 2008 arasi ilk defa sigortali olanlarin yakin gelecekte kismi emeklilikte ne olacagi tartisilmaktadir; kanun koyucudan bu grup icin ek bir duzenleme (kamuoyunda “ikinci EYT” olarak anilan tartisma) beklenmektedir.
2008 Sonrasi Sigortali – 65 Yasa Kademeli Artis (5510 m.28/8)
5510 sayili Kanun’un 28. maddesinin sekizinci fikrasi 01.05.2008 sonrasi (yani 5510 SK’ya ilk defa tabi olan) sigortalilar icin genel yas hadlerini kademeli olarak arttirmaktadir. Fikraya gore ikinci fikranin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen yas sartlari (kadin 58, erkek 60); prim gun sayisi 01.01.2036 tarihinden itibaren yerine getirilmesi halinde, sigortali kadinlar icin 58, erkekler icin 60 yas hadleri kademeli olarak arttirilmaya baslanir. Kademe; 01.01.2036 – 31.12.2037 arasi kadin 59, erkek 61; 01.01.2038 – 31.12.2039 arasi kadin 60, erkek 62 seklinde her iki yilda bir bir yas artmak suretiyle ilerler. 01.01.2048 tarihinden itibaren hem kadin hem de erkek icin yas haddi 65 olarak sabitlenecektir.
Ayni fikranin devaminda, sigortali; yas sartlarina 65 yasini gecmemek uzere uc yil eklenmek ve en az 5400 gun prim bildirilmis olmak sartiyla yaslilik ayligindan yararlanabilir. Bu, 2008 sonrasi sigortalilar icin de gecerli olan “yas haddinden emeklilik” yoludur. Ornegin 2008 sonrasi ilk defa sigortali olan bir kadin; 2036 oncesinde 5400 gunu tamamlayip 61 yasini doldurdugunda ya da 2036 sonrasinda kademeli artirilmis yasa uc yil eklenmis haliyle yaslilik ayligi talep edebilir. Erkek sigortali icin ayni yol 63 yas (2036 oncesi) uzerinden isler. 2008 sonrasi sigortalilar yonunden yaslilik ayligi hesabi tamamen 5510 rejimine gore yapilir; bu grubun uygulanacak katsayilari, guncelleme oranlari ve ortalama aylik kazanc hesabi 506 SK’ya tabi olanlardan farklidir.
Prim Gun Sayisi ve Sigortalilik Suresi – 3600 / 5400 / 7200 / 9000
Emeklilik yasi kadar prim gun sayisi ve sigortalilik suresi de aylik hakkinin dogmasi bakimindan kurucudur. Turk sisteminde en cok karsilasilan gun sayilari sunlardir:
- 3600 gun: Kidem tazminatina hak kazanma sartidir. 1475 sayili eski Kanun’un 14. maddesinin son fikrasi uyarinca, 5510 SK gecici m.4 kapsaminda 08.09.1999 oncesi sigortali olup en az 15 yil sigortalilik ve 3600 gun prim odemesi bulunanlar SGK’dan alacaklari “kidem tazminatina hak kazandigina” dair yazi ile isten ayrilarak kidem tazminati alabilirler. Aylik icin ise 3600 gun tek basina yeterli degildir.
- 5400 gun: Yas haddinden emeklilik yolu icin gerekli asgari gun sayisidir. Kadin 61, erkek 63 yas ile birlikte kullanilir.
- 7200 gun: 5510 m.28/2-a hukmu geregince 4/1-(a) sigortalisi icin normal yas emekliliginde gerekli gun sayisidir. 58/60 yas ile birlikte istenir.
- 9000 gun: 4/1-(b) (Bag-Kur) ve 4/1-(c) (memur) sigortalilari icin normal emeklilikte gerekli gun sayisidir. 58/60 yas ile birlikte aranir.
Sigortalilik suresi ise, sigortalinin ilk defa sigortali olarak calismaya basladigi tarihten yaslilik ayligina hak kazandigi tarihe kadar gecen sureyi ifade eder. 4447 oncesi donemde 20 yil (kadin) / 25 yil (erkek) olan bu sure, 4447 sonrasi doneme gecisle birlikte tek bir olcut olmaktan cikmis; kademeli tabloda yer alan sigortalilik suresi sartlari doneme gore uygulanmaktadir. Bir onemli nokta: prim gun sayisi ile sigortalilik suresi farkli seylerdir. Sigortalilik suresi, ilk giristen ayligin talebine kadar gecen takvim suresi iken; prim gun sayisi, bu sure icinde fiilen prim odenmis (veya odenmis sayilan) gun sayisidir. Iki yil boyunca isyerinde calisip prim odenen sigortalinin gun sayisi 720; sigortalilik suresi ise ilk giristen aylik talebine kadar (ornegin 15 yil) uzayabilir.
Emeklilik Basvurusu, Ret Halinde Dava ve Zamanasimi
Yaslilik ayligi talebinde bulunacak sigortali, e-Devlet uzerinden ya da SGK sube mudurluklerine dilekce ile basvurur. SGK basvuruyu inceleyerek sigortalilik baslangic tarihi, prim gun sayisi ve sigortalilik suresi bakimindan hak sahipligini denetler ve ret ya da kabul karari verir. Sart eksikligi gerekcesiyle ret karari verildiginde sigortali; karari SGK’ya itiraz ederek yeniden inceleme talep edebilir. Itirazin reddi veya cevapsiz kalmasi halinde, karara karsi Is Mahkemesinde tespit ve aylik baglama davasi acilmasi gerekir. Yetki ve gorev bakimindan 7036 sayili Is Mahkemeleri Kanunu uygulanir; dava, sigortalinin ikametgahi veya SGK il mudurlugu bulundugu yer is mahkemesinde acilabilir.
SGK’ya karsi dava acilmadan once 7036 sayili Kanun m.4 uyarinca arabuluculuga basvurulmasi zorunludur; ancak Yargitay uygulamasinda SGK ile sigortali arasindaki tespit ve aylik baglama uyusmazliklarinin arabuluculuk kapsamina girip girmedigi tartismali oldugu icin dosyanin niteligine gore arabuluculuk sarti degerlendirilmelidir. Aylik alacaklarindaki zamanasimi bakimindan 5510 SK m.97 ve 88. maddeler ile Borclar Kanunu genel hukumleri birlikte uygulanir; muaccel olmus aylik alacaklari icin 5 yillik zamanasimi gecerlidir. Bir baska deyisle sigortali kendisine ayligi baglanmasi gerekirken baglanmamis olmasi durumunda geriye donuk en fazla 5 yillik farki isteyebilir.
Avukatla Gorusun: 0554 648 37 15WhatsApp Danisma
Sikca Sorulan Sorular
08.09.1999 oncesi sigortali oldum, EYT’den nasil faydalanabilirim?
7438 sayili Kanun kapsaminda 08.09.1999 (dahil) tarihinden onceki bir tarihte ilk defa maluluk, yaslilik ve olum sigortalari kapsaminda sigortali olduysaniz yas sarti kaldirilmistir. Prim gun sayisi (kural olarak 5000-5975 arasi kademeli olarak) ve sigortalilik suresi (kadin 20, erkek 25 yil) sartlarini saglamaniz durumunda SGK’ya basvurarak yaslilik ayligi talep edebilirsiniz. Geriye donuk odeme yapilmaz; aylik talep tarihinden itibaren baglanir.
2000 yilinda sigortali oldum, ne zaman emekli olurum?
09.09.1999 – 30.04.2008 arasi sigortali olanlar 4447 sayili Kanun’un getirdigi kademeli gecis rejimine tabidir. Baslangic tarihi 2000 yili olan bir kadin 58 yas + 5975 gun, erkek 60 yas + 5975 gun sartlarina tabidir. 2036 oncesinde 5400 gun ile yas haddinden emeklilik yolu da vardir. Somut yas ve gun sayisi ilk giris tarihinin ay/gun bilgisine gore degistiginden SGK hizmet dokumu ile detayli hesap yapilmasi gerekir.
3600 gunle emekli olabilir miyim?
3600 gun tek basina yaslilik ayligina hak vermez; sadece kidem tazminati icin yeterlidir (5510 SK gecici m.4 + 1475 SK m.14). Ancak 3600 gun + kadin 61 / erkek 63 yas sartini saglayan sigortali “yas haddinden” emeklilikte 5400 gun sartina tabi kalmaya devam eder. 3600 gun ile emeklilik yalnizca 08.09.1999 oncesi sigortali olup 5510 SK gecici m.4 uyarinca 15 yil sigortalilik + 3600 gun sartini saglayanlar icin kidem tazminatina donuk bir haktir.
2008 sonrasi ilk kez sigortali oldum, hangi yasta emekli olurum?
5510 SK m.28/8 kapsaminda 2036’ya kadar 58 yas (kadin) / 60 yas (erkek) + 7200 gun (4/1-a) veya 9000 gun (4/1-b ve 4/1-c) sartlarina tabisiniz. 2036’dan sonra gun sartinin yerine getirildigi tarih araligindaki yas haddi uygulanir; bu tarih 01.01.2048 sonrasinda hem kadin hem erkek icin 65 yas olarak sabitlenir. Yas haddinden emeklilikte ise +3 yas kural ve 5400 gun gecerlidir.
Bag-Kur sigortalisiyim, sartlar farkli mi?
Evet. 4/1-(b) (Bag-Kur) sigortalilari icin 5510 m.28/2 uyarinca genel gun sartinin ozel bir azaltmasi yoktur; asgari 9000 gun aranir. Kadin 58 / erkek 60 yas ile birlikte 9000 gun sarti saglanmadikca yaslilik ayligi baglanmaz. Prim borcu bulunan Bag-Kur’lu icin ayligin baslamasi, borcun temizlenmesi (odenmesi ya da yapilandirilmasi) sarttir.
SGK basvurumu reddederse ne yapmaliyim?
Ret islemine karsi 60 gun icinde SGK’ya itiraz edebilir, itiraz reddedilirse Is Mahkemesinde tespit ve aylik baglama davasi acabilirsiniz. Yargilamada hizmet suresi, ilk giris tarihi ve prim gun sayisi bakimindan tanik, kayit ve bilirkisi delilleriyle ihtilaf cozulur. Geriye donuk aylik alacaklari 5 yillik zamanasimina tabidir; bu nedenle ret kararindan sonra sureyi beklemeden hukuki yollara basvurulmalidir.
