İşçinin hastalanması, kadın sigortalının analık haline girmesi, iş kazası ya da meslek hastalığı yaşanması halinde çalışılamayan günler için gelir kaybının kısmen karşılanması amacıyla ödenen sosyal güvenlik yardımı, uygulamada rapor parası olarak bilinen geçici iş göremezlik ödeneğidir. İş göremezlik ödeneği 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 18 ve 19’uncu maddelerinde düzenlenmiş olup; geçici iş göremezlik ödeneği ile iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan sürekli iş göremezlik geliri birbirinden farklı hukuki nitelikte iki ayrı hak olarak karşımıza çıkar. Bu yazıda kapsam, hesap yöntemi, rapor koşulları, SGK’ya başvuru süresi ve işverenin rücu sorumluluğu ayrıntılı biçimde incelenmektedir.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Geçici İş Göremezlik Ödeneği (5510 m.18): Kapsam ve Yararlanacaklar
5510 sayılı Kanunun 18’inci maddesi, geçici iş göremezlik ödeneğinin verileceği halleri iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı olarak sayar. Ödenek, sigortalının belirtilen sebeplerle geçici olarak çalışamadığı ve gelir kaybına uğradığı dönem boyunca SGK tarafından günlük olarak ödenir. Yararlanma bakımından temel kural, sigortalının 5510 m.4/1-a kapsamında hizmet akdiyle çalışan ya da m.4/1-b kapsamında bağımsız çalışan olarak Kuruma bildirilmiş ve prim borcunun bulunmamasıdır. 4/1-b kapsamındaki bağımsız çalışanlara hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneği kural olarak yatarak tedavi için, iş kazası ve meslek hastalığı ile analık için ise Kanun’da belirtilen koşullarda ödenir.
Ödenek, sadece iş sözleşmesi devam edenlere değil, hastalık ya da iş kazasının meydana geldiği tarihte sigortalılık niteliği devam eden herkese ödenir. Sigortalının işten ayrılmasından sonra ortaya çıkan hastalıklarda kural olarak geçici iş göremezlik ödeneği alınamaz. İşveren, sigortalının kullanamadığı ücret alacağını değil, prim gün sayısı üzerinden hesaplanan SGK tarafından karşılanan bir kamu ödeneğini almasını sağlar. Kısa vadeli sigorta kollarına tabi olan bu ödenek, uzun vadeli sigorta olan malullük aylığından tamamen farklı hukuki nitelik taşır.
Hastalık, Analık, İş Kazası ve Meslek Hastalığı: Günlük Ödenek Oranları
5510 m.18/1 hükmü, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneğinin yatarak tedavilerde Kanun’un 17’nci maddesine göre hesaplanacak günlük kazancın yarısı (%50), ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi (yaklaşık %66,67) olarak ödeneceğini düzenler. Ödenek oranındaki bu ayrım, olayın hastalık, analık ya da iş kazası olmasından değil, tedavinin şeklinden kaynaklanır. Yatarak tedavide oranın düşük tutulmasının gerekçesi Kurumun hastane masraflarını ayrıca karşılamasıdır.
Günlük kazanç 5510 m.17 uyarınca, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki on iki ayın son üç ayına ait prime esas kazançlar toplamının bu döneme ilişkin prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. Örneğin 2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan, asgari ücretle çalışan bir sigortalının günlük kazancı 1.101 TL’ye denk gelir. Bu sigortalıya ayakta tedavide günlük yaklaşık 734 TL, yatarak tedavide ise günlük 550,5 TL ödenek verilir. Prime esas kazancı asgari ücretin üzerinde olan sigortalılarda günlük tutar SGK tavanına kadar orantılı biçimde yükselir.
- Hastalık halinde: Son bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması aranır; ödenek istirahatin başladığı tarihten önceki ilk 2 gün için ödenmez, 3’üncü günden itibaren verilir.
- Analık halinde: Doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün prim bildirilmiş kadın sigortalıya, doğumdan önceki ve sonraki 8’er haftalık (çoğul gebelikte doğumdan önceki süreye 2 hafta eklenir) sürede günlük ödenek verilir.
- İş kazası ve meslek hastalığı halinde: Prim gün şartı ya da bekleme süresi aranmaz; sigortalılık niteliğinin kazanılmış olması yeterlidir. İstirahatin ilk gününden itibaren tüm günler için ödenek verilir.
Rapor Koşulları ve SGK Bildirim Süreci
Geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanabilmek için Kurumca yetkilendirilmiş sağlık hizmet sunucusundan (devlet hastanesi, üniversite hastanesi veya SGK ile sözleşmeli özel sağlık kuruluşu) usulüne uygun bir iş göremezlik raporu alınmalıdır. Tek hekim raporlarında verilebilecek istirahat süresi 10 gün ile sınırlı olup, kontrol muayenesi sonucu 10 gün daha uzatılabilir. 20 günü aşan raporlar için sağlık kurulu kararı gereklidir. Raporlar Sağlık Bakanlığı sistemi üzerinden SGK’ya elektronik ortamda otomatik iletilir; sigortalının ayrıca bir bildirim yapması aranmaz.
İşveren yönünden ise SGK’nın 2016/21 sayılı Genelgesi ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.39 uyarınca sigortalının istirahatli olduğu dönem için Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi’nde “istirahatli” olarak bildirim yapılması ve çalışılmadığına dair bildirim girişinin yapılması gerekir. Bu bildirim yapılmadan ödenek SGK tarafından hesaplanıp banka aracılığıyla sigortalıya ödenmez. İş kazalarında ayrıca 5510 m.13 uyarınca kazanın işveren tarafından üç iş günü içinde, kolluk kuvvetlerine derhal bildirim yapılması yükümlülüğü vardır; meslek hastalığında bildirim öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günüdür. Bildirim yükümlülüğünün ihlali idari para cezasını ve tespit halinde işverenin sorumluluğunun ağırlaşmasını beraberinde getirir. İşyerinde yaşanan bir kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı bakımından geniş değerlendirme için iş kazasında işveren sorumluluğu ve tazminat yazımız incelenebilir.
Sürekli İş Göremezlik Geliri (5510 m.19): Hesap Yöntemi
Sürekli iş göremezlik geliri, geçici iş göremezlik ödeneğinden farklı olarak yalnızca iş kazası veya meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünde kalıcı kayıp oluşan sigortalılara bağlanan bir uzun vadeli sigorta yardımıdır. 5510 m.19/1 uyarınca Kurum Sağlık Kurulu tarafından meslekte kazanma gücünde en az %10 oranında azalma tespit edilen sigortalı gelir hakkına kavuşur. Meslekte kazanma gücü kaybı, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği hükümlerine göre saptanır.
Aynı maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarına göre gelir şu şekilde hesaplanır:
- Sürekli tam iş göremezlikte (meslekte kazanma gücü kaybı %100), 5510 m.17’ye göre hesaplanan aylık kazancın %70’i oranında gelir bağlanır.
- Sürekli kısmi iş göremezlikte, tam iş göremezlik geliri yukarıdaki gibi bulunur ve tespit edilen iş göremezlik derecesi (%) ile çarpılır. Örneğin aylık kazancı 40.000 TL olan ve meslekte kazanma gücü kaybı %30 tespit edilen sigortalının aylık geliri: 40.000 × 0,70 × 0,30 = 8.400 TL olarak hesaplanır.
- Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı %100’e çıkarılır.
Aylık kazancın hesabında son 12 ayın prime esas kazancı ile prim ödeme gün sayısı esas alınır; kısa süreli çalışanlar için Kanun’da özel formüller öngörülmüştür. Bağlanan gelir, memur maaş katsayısı ve TÜİK verileri esas alınarak Kurumca her yıl güncellenir. Sigortalının ölümü halinde bu gelir 5510 m.20 uyarınca hak sahiplerine (eş, çocuk, ana-baba) paylaştırılır. Sürekli iş göremezlik geliri bağlanan sigortalı ayrıca çalışabilir; bu durumda gelirin ödenmesine devam edilir. Meslek hayatının sona ermesi ile ilgili emeklilik parametreleri için SGK emeklilik yaşı ve sigortalılık süresi yazımıza da bakılabilir.
Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve Başvuru
5510 m.97 hükmü, Kurumdan istenilecek gelir ve aylıkların hak kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmının zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Bu hüküm hem geçici iş göremezlik ödeneği hem de sürekli iş göremezlik geliri bakımından uygulanır. Beş yıllık süre, sigortalının SGK’ya karşı ileri sürebileceği kamu hukuku alacaklarına ilişkin olup Yargıtay 10. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatlarında bu süre hak düşürücü değil zamanaşımı süresi olarak yorumlanmaktadır; bu nedenle borçlunun (Kurumun) def’i olarak ileri sürmesi gerekir.
Sigortalı, iş göremezlik ödeneği ya da geliri talebini SGK il müdürlüklerine dilekçe ile veya e-Devlet üzerinden yapabilir. Geçici iş göremezlik ödeneği için ödemeler PTT veya banka aracılığıyla sigortalının kayıtlı hesabına yapılır. SGK Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü kaybının tespiti kararına karşı sigortalı; kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilir. İtirazın reddi halinde ise Kurumun genel sağlık kurulu kararlarına karşı iş mahkemesinde dava açılması yolu açıktır. Görevli mahkeme 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5 uyarınca iş mahkemesi, dava şartı ise arabuluculuk değil; SGK’ya karşı açılan davalarda öncelikle Kuruma başvuru yapılıp Kurumun cevabının beklenmesi gerekir.
İşverenin Sorumluluğu ve SGK’nın Rücu Hakkı
İş kazası ya da meslek hastalığı sonucu SGK tarafından sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği ile sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin kaynağını çoğu zaman işverenin bir kusuru oluşturur. 5510 m.21 hükmü, iş kazası ve meslek hastalığı işverenin kastı veya işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir davranışı sonucu gerçekleşmişse, Kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yapılan/yapılacak ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri toplamını, sigortalının işverenden isteyebileceği miktarla sınırlı olmak üzere işverenden rücu yoluyla tahsil edeceğini düzenler. Uygulamada işverenler yönünden ciddi mali sonuçlar doğuran bu rücu davası kural olarak on yıllık zamanaşımına tabi olup SGK tarafından iş mahkemesinde açılır.
Bunun yanında sigortalı ya da hak sahipleri, TBK m.417 ve iş sağlığı-güvenliği mevzuatına aykırılıktan doğan maddi ve manevi tazminat davalarını işverene karşı ayrıca açabilir. SGK’nın yaptığı ödemeler bu tazminatların hesabında denkleştirme yoluyla dikkate alınır, ancak manevi tazminat SGK ödemelerinden bağımsızdır. İşyeri hekimi ya da sağlık kuruluşunun hatalı tedavisi nedeniyle iş kazası sonrasında ağırlaşan bir tablo söz konusuysa malpraktis davası ve doktor-hastane tazminatı yazımızda açıklanan sorumluluk esasları da gündeme gelebilir. İşçilik alacakları, sigortalılık ve iş kazası hukukunun bütününe ilişkin ana rehber için iş hukuku sayfamız üzerinden diğer başlıklara ulaşılabilir.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Sık Sorulan Sorular
Geçici iş göremezlik ödeneği hangi durumlarda ödenir?
5510 m.18 uyarınca ödenek; iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı hallerinde verilir. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi oranında ödenir. Hastalıkta ilk 2 gün ödenmez ve son bir yılda en az 90 gün prim şartı aranır; iş kazası ve meslek hastalığında bekleme süresi veya prim şartı yoktur.
Rapor parası hangi günlük kazanç üzerinden hesaplanır?
5510 m.17 uyarınca günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 ayın son 3 ayına ait prime esas kazançlar toplamının bu dönemdeki prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. 2026’da brüt asgari ücretle çalışanın günlük kazancı 1.101 TL olduğundan ayakta tedavide yaklaşık 734 TL, yatarak tedavide 550,5 TL ödenek alınır.
Sürekli iş göremezlik geliri nasıl hesaplanır?
5510 m.19 uyarınca Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 tespit edilenlere gelir bağlanır. Tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i, kısmi iş göremezlikte bu tutar iş göremezlik derecesi ile çarpılarak bulunur. Başkasının bakımına muhtaç sigortalıda oran %100’e çıkarılır.
Hastalık raporunda ilk 2 gün neden ödenmez?
5510 m.18/4 hükmü, hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneğinin istirahatin başladığı tarihten önceki ilk iki gün için ödenmeyeceğini düzenler. Bu kural yalnızca hastalık için geçerlidir; iş kazası, meslek hastalığı ve analık hallerinde ilk günden itibaren tüm günler için ödenek verilir.
SGK’dan iş göremezlik geliri talebi ne kadar sürede yapılmalıdır?
5510 m.97 uyarınca gelir ve aylıkların hak kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde talep edilmeyen kısmı zamanaşımına uğrar. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre bu süre hak düşürücü değil zamanaşımıdır; Kurumun def’i olarak ileri sürmesi gerekir.
İşverenin iş kazası nedeniyle SGK’ya rücu sorumluluğu var mıdır?
Evet. 5510 m.21 uyarınca iş kazası ya da meslek hastalığı işverenin kastı veya iş sağlığı-güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK sigortalıya yapılan ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerini işverene rücu ederek tahsil eder. Ayrıca sigortalı, TBK m.417 kapsamında maddi ve manevi tazminat davası açabilir.
Rapor parası veya sürekli iş göremezlik geliri süreçlerinde günlük kazancın doğru hesaplanması, meslekte kazanma gücü kaybı raporuna itiraz süresinin kaçırılmaması, SGK’nın rücu davalarında kusur oranı ve zamanaşımı def’ilerinin doğru ileri sürülmesi belirleyicidir. Hak kaybını önlemek ve olası dava süreçlerini sağlıklı yürütmek için sosyal güvenlik ve iş hukuku alanında deneyimli bir avukatla erken aşamada iletişime geçilmesi ve tıbbi belge, işyeri kayıtları, kaza tutanağı, tanık beyanları gibi delillerin eksiksiz derlenmesi önerilir.
{ “@context”: “https://schema.org”, “@type”: “FAQPage”, “mainEntity”: [ { “@type”: “Question”, “name”: “Geçici iş göremezlik ödeneği hangi durumlarda ödenir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “5510 m.18 uyarınca ödenek; iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı hallerinde verilir. Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavide üçte ikisi oranında ödenir. Hastalıkta ilk 2 gün ödenmez ve son bir yılda en az 90 gün prim şartı aranır; iş kazası ve meslek hastalığında bekleme süresi veya prim şartı yoktur.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Rapor parası hangi günlük kazanç üzerinden hesaplanır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “5510 m.17 uyarınca günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 ayın son 3 ayına ait prime esas kazançlar toplamının bu dönemdeki prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunur. 2026’da brüt asgari ücretle çalışanın günlük kazancı 1.101 TL olduğundan ayakta tedavide yaklaşık 734 TL, yatarak tedavide 550,5 TL ödenek alınır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Sürekli iş göremezlik geliri nasıl hesaplanır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “5510 m.19 uyarınca Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü kaybı en az %10 tespit edilenlere gelir bağlanır. Tam iş göremezlikte aylık kazancın %70’i, kısmi iş göremezlikte bu tutar iş göremezlik derecesi ile çarpılarak bulunur. Başkasının bakımına muhtaç sigortalıda oran %100’e çıkarılır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Hastalık raporunda ilk 2 gün neden ödenmez?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “5510 m.18/4 hükmü, hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneğinin istirahatin başladığı tarihten önceki ilk iki gün için ödenmeyeceğini düzenler. Bu kural yalnızca hastalık için geçerlidir; iş kazası, meslek hastalığı ve analık hallerinde ilk günden itibaren tüm günler için ödenek verilir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “SGK’dan iş göremezlik geliri talebi ne kadar sürede yapılmalıdır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “5510 m.97 uyarınca gelir ve aylıkların hak kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde talep edilmeyen kısmı zamanaşımına uğrar. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre bu süre hak düşürücü değil zamanaşımıdır; Kurumun def’i olarak ileri sürmesi gerekir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “İşverenin iş kazası nedeniyle SGK’ya rücu sorumluluğu var mıdır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Evet. 5510 m.21 uyarınca iş kazası ya da meslek hastalığı işverenin kastı veya iş sağlığı-güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK sigortalıya yapılan ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerini işverene rücu ederek tahsil eder. Ayrıca sigortalı, TBK m.417 kapsamında maddi ve manevi tazminat davası açabilir.” } } ] }
