Dolar veya Euro alacağınızı doğrudan döviz olarak icraya koyamazsınız. Türk hukukunda yabancı para alacağında icra takibi, alacağın Türk Lirası karşılığının takip talebinde gösterilmesini zorunlu kılar (İİK m.58/3). Bu, kamu düzenine ilişkin bir kuraldır. Ancak alacaklı, fiili ödeme tarihindeki kuru talep ederek kur farkını da koruyabilir. Bu rehberde döviz alacağının doğru tahsil yolunu açıklıyoruz.
Döviz Üzerinden Doğrudan Takip Yapılabilir mi?
Hayır. İcra ve İflas Kanunu m.58/3, alacak yabancı para ise, alacağın Türk Lirası tutarının ve hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğinin takip talebinde gösterilmesini zorunlu kılar. Bu kural kamu düzenine ilişkindir; alacaklı TL karşılığını göstermezse, icra müdürü takip talebini kendiliğinden (re’sen) reddetmek zorundadır. Buna rağmen ödeme emri gönderilirse, süresiz şikâyet yoluna gidilebilir.
Alacaklının Seçimlik Hakkı (TBK m.99)
Türk Borçlar Kanunu m.99, yabancı para borcunun vadesinde ödenmemesi halinde alacaklıya seçimlik hak tanır. Alacaklı, alacağını:
Vade tarihindeki kur üzerinden TL’ye çevirip isteyebilir; veya takip tarihindeki kur üzerinden TL isteyebilir; ya da fiilî ödeme günündeki kur üzerinden TL ödenmesini talep edebilir. Bu seçim önemlidir çünkü TL’nin değer kaybettiği dönemlerde, “fiilî ödeme günündeki kur” seçeneği alacaklıyı kur farkına karşı korur.
“Aynen Ödeme” Kaydı Varsa
Eğer taraflar sözleşmede “aynen ödeme” (borcun mutlaka o döviz cinsinden ödenmesi) kaydı koymuşsa, borç TL ile değil aynen o yabancı para ile ödenmelidir. Ancak icra takibinde harç ve takip talebi yine TL karşılığı üzerinden işler. Aynen ödeme kaydı yoksa, borçlu borcunu TL olarak da ödeyebilir.
Döviz Alacağında Faiz
Faiz, seçilen yönteme göre değişir. Alacaklı fiilî ödeme günündeki kuru seçtiyse, alacak tahsil tarihine kadar yabancı para alacağı sayılır ve 3095 sayılı Kanun m.4/a uyarınca, devlet bankalarının o yabancı para ile açtığı bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır. Alacaklı takip tarihindeki kuru seçip TL’ye çevirdiyse, bu tarihten sonra TL alacağına yasal/ticari faiz işler.
Kur Farkı Otomatik Tahsil Edilir mi?
Takip talebinde “fiilî ödeme tarihindeki kur” kaydı düşülmüşse, icra müdürlüğü tahsilat anındaki kur farkını kendiliğinden hesaplayarak borçludan tahsil eder; ayrı bir dava açmaya gerek kalmaz. Bu yüzden döviz alacağını takibe koyarken, kur kaydının doğru yazılması alacaklının lehine kritik bir ayrıntıdır.
Tahsilat Nasıl Yapılır?
Borçlu gönüllü öderse ve takip “aynen ödeme”ye dayanıyorsa döviz olarak ödeme mümkün olabilir. Ancak zorunlu icra (haciz) yoluyla yapılan tahsilatlar icra dairesi kasasına TL olarak girer ve alacaklıya o günkü kur üzerinden TL ödenir. Yabancı uyruklu alacaklılar için, mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesi çerçevesinde teminat yatırma zorunluluğu gündeme gelebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Döviz alacağımı doğrudan dolar/euro olarak icraya koyabilir miyim?
Hayır. İİK m.58/3 uyarınca takip talebinde alacağın TL karşılığını ve hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiğini göstermek zorunludur. Aksi halde icra müdürü takibi re’sen reddeder.
Hangi kuru seçmeliyim?
TBK m.99 size seçimlik hak verir: vade tarihi, takip tarihi veya fiilî ödeme günündeki kur. TL’nin değer kaybettiği dönemde ‘fiilî ödeme günündeki kur’, kur farkına karşı sizi korur.
TL karşılığını göstermezsem ne olur?
Bu kural kamu düzenine ilişkindir; icra müdürü takip talebini kendiliğinden reddetmek zorundadır. Buna rağmen ödeme emri çıkarsa süresiz şikâyetle takibin iptali sağlanabilir.
Döviz alacağında faiz nasıl işler?
Fiilî ödeme kurunu seçtiyseniz, 3095 sayılı Kanun m.4/a gereği devlet bankalarının o döviz için açtığı bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz uygulanır. Takip tarihi kurunu seçip TL’ye çevirdiyseniz TL faizi işler.
Kur farkını ayrıca dava açmadan alabilir miyim?
Evet. Takip talebine ‘fiilî ödeme tarihindeki kur’ kaydını düştüyseniz, icra müdürlüğü tahsilat anındaki kur farkını kendiliğinden hesaplayıp borçludan tahsil eder.
Aynen ödeme kaydı varsa borç nasıl ödenir?
Sözleşmede ‘aynen ödeme’ kaydı varsa borç o döviz cinsinden ödenmelidir; TL ile ödeme istenemez. Yine de takip talebi ve harç TL karşılığı üzerinden işler.
Döviz alacağınızı doğru kurla ve usulle takibe koymak için uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
