Alacağı bir çek, bono veya poliçeye dayanan alacaklılar, daha hızlı işleyen özel bir takip yoluna başvurabilir: kambiyo senetlerine özgü haciz yolu. Bu takipte süreler ve itiraz usulü, sıradan (ilamsız) takipten önemli farklılıklar gösterir.
Kambiyo takibinde, itirazın kural olarak takibi durdurmaması borçlu açısından kritik bir noktadır. Bu yazıda kambiyo takibinin koşullarını, ödeme emrini, itiraz ve şikâyet yollarını ve sürelerini genel hatlarıyla açıklıyoruz; somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.
Kambiyo Senedi Nedir?
Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen çek, bono (emre muharrer senet) ve poliçedir. Bu takip yoluna başvurabilmek için alacağın bu senetlerden birine bağlı olması zorunludur.
Senedin Aslı Zorunludur
Kambiyo yoluyla takip başlatabilmek için senedin (veya çekin) aslının, takip talebiyle birlikte icra dairesine sunulması gerekir (İİK m.167). Yalnızca fotokopi ile bu takip yapılamaz; icra müdürü senedin kambiyo vasfını, alacaklının yetkisini ve vadenin gelip gelmediğini re’sen inceler.
Ödeme Emri ve Süreler
Koşullar tamamsa borçluya ödeme emri gönderilir. Burada iki ayrı süre vardır: borcu ödeme süresi on gün, itiraz ve şikâyet süresi ise beş gündür (İİK m.168). Bu sürelerin farklı olması uygulamada sık karıştırıldığından özellikle dikkat gerektirir.
İtiraz İcra Mahkemesine Yapılır
Sıradan takipten farklı olarak, kambiyo takibinde itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine ve yazılı dilekçeyle yapılır. İtiraz türleri başlıca borca itiraz ve imzaya itirazdır; ayrıca senedin kambiyo vasfı taşımadığı yönünde şikâyet ileri sürülebilir.
Borca İtiraz
Borca itiraz; borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı, ertelendiği veya esasen mevcut olmadığı (örneğin hatır senedi) gibi iddiaları kapsar. Bu itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılır.
İmzaya İtiraz
Borçlu, senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürüyorsa, beş gün içinde açıkça ve ayrıca imzaya itiraz etmelidir (İİK m.170). İmzaya itiraz edilmezse, imza kural olarak borçluya ait sayılır. İmzanın haksız yere inkârı hâlinde kanunda öngörülen para cezası gündeme gelebilir.
İtiraz Kural Olarak Takibi Durdurmaz
Kambiyo takibinin en kritik özelliği budur: borca veya imzaya itiraz, kural olarak satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. Yani itiraza rağmen alacaklı, on günlük ödeme süresi geçtikten sonra haciz isteyebilir; yalnızca satış aşamasına geçemez.
İcranın Durdurulması ve Teminat
Hacizlerin durması için kural olarak icra mahkemesinden tedbir niteliğinde durdurma kararı alınması ya da dosya borcunu karşılayacak teminat gösterilmesi gerekir. Mahkeme, itirazı veya delilleri ciddi bulursa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
Senet Kambiyo Vasfı Taşımıyorsa
Senet, kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşımıyorsa kambiyo vasfı bulunmaz; bu durumda şikâyet yoluyla takip iptal ettirilebilir. Zamanaşımına uğramış bir senet de kambiyo vasfını yitirir ve ancak genel haciz yolu veya alacak davası ile takip edilebilir.
Çeke Özgü Bazı Hususlar
Çek, görüldüğünde ödenen bir kambiyo senedidir; bu nedenle uygulamada en sık kambiyo takibine konu olan belgelerden biridir. Karşılıksız çek hâlinde, alacaklının icra takibi yanında ayrıca kanunda öngörülen başvuru yollarına gidebileceği de unutulmamalıdır. Her senet türünün vade, ibraz ve zamanaşımı kuralları farklı olduğundan, somut belgenin ayrıca incelenmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Çek/senet ile takipte ödeme ve itiraz süresi nedir?
Ödeme süresi on gün, itiraz ve şikâyet süresi ise beş gündür; bu iki sürenin farklı olduğuna dikkat edilmelidir.
İtiraz nereye yapılır?
Sıradan takipten farklı olarak, kambiyo takibinde itiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yazılı dilekçeyle yapılır.
İtiraz edince haciz durur mu?
Kural olarak hayır. İtiraz satış dışındaki işlemleri durdurmaz; hacizlerin durması için mahkeme kararı veya teminat gerekir.
Fotokopi senetle takip yapılabilir mi?
Hayır. Kambiyo yoluyla takip için senedin aslının icra dairesine sunulması zorunludur (İİK m.167).
İmzanın bana ait olmadığını nasıl ileri sürerim?
Beş gün içinde icra mahkemesine ayrıca ve açıkça imzaya itiraz etmeniz gerekir; aksi hâlde imza kural olarak size ait sayılır.
Sonuç
Kambiyo senetlerine özgü takip, alacaklıya hız sağlayan; borçluya ise çok kısa süreler ve özel bir itiraz usulü dayatan güçlü bir yoldur. Elinizdeki çek/senede veya size tebliğ edilen bir ödeme emrine ilişkin değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
