Güveni Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası (TCK 155)

Birine emanet edilen bir eşyanın geri verilmemesi veya amacı dışında kullanılması, çoğu zaman sanılandan farklı bir suç oluşturur: güveni kötüye kullanma. Bu suç, hırsızlık ve dolandırıcılıkla karıştırılır. Bu yazıda konuyu yalın biçimde açıklıyoruz.

Güveni Kötüye Kullanma Nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun 155. maddesine göre güveni kötüye kullanma; başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, devir amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da bu devir olgusunu inkâr etmektir. Kısacası: emanet edilen bir mala ihanet edilmesidir.

Diğer Suçlardan Temel Farkı

Bu suçu hırsızlık ve dolandırıcılıktan ayıran kritik nokta, malın mağdur tarafından özgür iradesiyle faile teslim edilmiş olmasıdır. Hırsızlıkta mal, mağdurun rızası olmadan alınır; dolandırıcılıkta mal, hileyle (aldatılarak) elde edilir. Güveni kötüye kullanmada ise mal, herhangi bir hile veya zorlama olmaksızın gönüllü olarak teslim edilmiş; sonradan bu güvene aykırı davranılmıştır.

Seçimlik Hareketler

Suç iki şekilde işlenebilir: malı satma, rehin etme, tüketme veya başka bir mala dönüştürme gibi devir amacı dışında bir tasarrufta bulunmak; ya da malın kendisine verilmediğini iddia ederek devir olgusunu inkâr etmek. Her iki davranış da güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur.

Basit Hâlin Cezası

Basit güveni kötüye kullanmada (TCK 155/1) ceza altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Bu hâl şikâyete bağlıdır; mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Basit hâl ayrıca uzlaştırma kapsamındadır.

Hizmet Nedeniyle Nitelikli Hâl

Suçun; meslek, sanat, ticaret ilişkisi ya da herhangi bir hizmet ilişkisi nedeniyle veya başkasının mallarını idare yetkisi gereği kendisine teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi nitelikli hâldir (TCK 155/2). Bu durumda ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasıdır. Bu hâl şikâyete bağlı değildir; savcılık kendiliğinden soruşturur ve uzlaşma kapsamında değildir. Emlakçının satış yetkisi verilen taşınmazı habersiz kiraya vermesi, muhasebecinin şirket parasını zimmetine geçirmesi gibi örnekler bu kapsamdadır.

Araçlara İlişkin Yeni Düzenleme

Yakın tarihli bir değişiklikle (7571 sayılı Kanun, 24/12/2025), güveni kötüye kullanma suçunun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması hâlinde cezanın bir kat artırılması öngörülmüştür. Bu düzenleme, özellikle araç kiralama sözleşmelerinde yaşanan uyuşmazlıklar nedeniyle getirilmiştir; kiralanan aracın iade edilmemesi gibi durumlarda gündeme gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

Güveni kötüye kullanmanın cezası nedir?

Basit hâlin cezası altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK 155/1). Hizmet ilişkisi nedeniyle işlenirse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasına çıkar (TCK 155/2).

Güveni kötüye kullanma ile hırsızlık farkı nedir?

Güveni kötüye kullanmada mal, mağdur tarafından özgür iradesiyle faile teslim edilmiştir; hırsızlıkta ise mal rıza dışı alınır. Dolandırıcılıkta ise mal hileyle elde edilir.

Bu suç şikâyete bağlı mı?

Basit hâl (155/1) şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır; mağdur altı ay içinde şikâyet etmelidir. Hizmet nedeniyle nitelikli hâl (155/2) ise şikâyete bağlı değildir, re’sen soruşturulur.

Kiralanan araç iade edilmezse hangi suç oluşur?

Araç kiralama gibi ilişkilerde aracın iade edilmemesi güveni kötüye kullanma kapsamında değerlendirilebilir. Yakın tarihli düzenlemeyle, suçun konusu motorlu taşıt ise ceza bir kat artırılır.

Emanet eşyayı geri vermemek suç mu?

Evet. Belirli amaçla teslim edilen malı amacı dışında kullanmak veya teslim olgusunu inkâr etmek güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur (TCK 155).