İhtiyati Haciz Nedir? Şartları ve Uygulanması (İİK 257-268)

İhtiyati haciz, alacaklının para alacağını güvence altına almak için borçlunun mallarına dava/takipten önce ya da sırasında geçici olarak el konulmasını sağlayan bir koruma yoludur (İİK m. 257). Kural olarak rehinle teminat edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağı ile teminat gerekir.

İhtiyati Haciz Nedir?

İhtiyati haciz, kesin (icrai) bir haciz değil; alacaklının alacağına kavuşmasını güvence altına alan geçici bir hukuki koruma tedbiridir. Borçlunun, takip veya dava sonuçlanana kadar mallarını elden çıkarıp alacaklının teminatını azaltmasının önüne geçer. İhtiyati tedbirin özel bir türü olup, ihtiyati tedbirden farklı olarak doğrudan bir para alacağının tahsilini güvenceye almaya yöneliktir.

İhtiyati Haczin Şartları (İİK m. 257)

İhtiyati haciz istenebilmesi için kural olarak şu şartlar aranır: alacağın bir para alacağı olması, rehinle teminat altına alınmamış olması ve kural olarak vadesinin gelmiş olması. Vadesi gelmemiş borçlar için ihtiyati haciz yalnızca kanunda sayılan istisnai hâllerde istenebilir; örneğin borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa ya da taahhütlerinden kurtulmak amacıyla kaçması, kaçma hazırlığı yapması veya mallarını kaçırması gibi durumlarda.

Teminat (İİK m. 259)

İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haksız çıktığı takdirde borçlunun ve üçüncü kişilerin uğrayacağı zararlara karşı teminat göstermek zorundadır; uygulamada bu teminat genellikle alacağın yaklaşık yüzde on beşi oranında belirlenir. Alacak bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde bir belgeye dayanıyorsa mahkeme teminat gerekip gerekmediğini takdir eder. Haksız ihtiyati hacizden zarar görenler, alacaklıya karşı tazminat davası açabilir.

İhtiyati Haciz Kararının Uygulanması

Mahkeme kararı verdikten sonra alacaklı, karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesine başvurup ihtiyati haczin uygulanmasını (infazını) istemek zorundadır. Bu süre içinde uygulama istenmezse karar kendiliğinden kalkar. Yabancı para alacaklarında uygulama, kararın verildiği tarihteki Merkez Bankası kuru esas alınarak yapılır.

İhtiyati Haczi Tamamlayan İşlemler (İİK m. 264)

İhtiyati haciz, dava veya takiple tamamlanmazsa hükümsüz kalır. Dava/takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından (gıyapta ise tutanağın tebliğinden) itibaren yedi gün içinde ya icra/iflas takibi başlatmak ya da dava açmak zorundadır. Takipte borçlu ödeme emrine itiraz ederse, itiraz alacaklıya tebliğ edilir ve alacaklı yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemeli veya genel mahkemede dava açmalıdır. Dava sırasında konulan ihtiyati hacizde ise hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunulur.

İhtiyati Hacze İtiraz (İİK m. 265)

Borçlu, kendisi dinlenmeden (yokluğunda) verilen ihtiyati hacze; dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı itiraz edebilir. Süre, huzurda yapılan hacizlerde haczin uygulanması, yokluğunda yapılanlarda tutanağın tebliği tarihinden itibaren yedi gündür (hak düşürücü). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de yedi gün içinde sebeplere ve teminata itiraz edebilir (yetkiye itiraz edemezler). İtiraz, ihtiyati haczi veren mahkemeye yapılır; mahkeme gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır; istinaf, ihtiyati haczin uygulanmasını durdurmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

İhtiyati haciz nedir?

Alacaklının para alacağını güvence altına almak için borçlunun mallarına dava/takipten önce veya sırasında geçici olarak el konulmasını sağlayan bir koruma tedbiridir (İİK m. 257). Kesin haciz değildir.

İhtiyati haciz için hangi şartlar gerekir?

Alacağın para alacağı olması, rehinle teminat altına alınmamış olması ve kural olarak vadesinin gelmiş olması gerekir. Vadesi gelmemiş borçlarda yalnız kanundaki istisnai hâllerde istenir.

İhtiyati haciz için teminat gerekir mi?

Evet, kural olarak gerekir; uygulamada genellikle alacağın yaklaşık yüzde on beşi oranındadır. Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (m. 259).

İhtiyati haciz kararı ne kadar sürede uygulanmalı?

Karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesine başvurulup uygulama istenmelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar.

İhtiyati hacizden sonra ne yapılmalı?

Dava/takipten önce alınmışsa, haczin uygulanmasından itibaren yedi gün içinde takip başlatılmalı veya dava açılmalıdır; aksi hâlde ihtiyati haciz hükümsüz kalır (m. 264).

İhtiyati hacze itiraz nasıl yapılır?

Borçlu, yokluğunda verilen ihtiyati hacze; sebeplerine, mahkemenin yetkisine ve teminata karşı yedi gün içinde ihtiyati haczi veren mahkemeye itiraz edebilir (m. 265).