“Komşunun Çocuğu Eşyama Zarar Verdi” – Çocuğun Verdiği Zararda Sorumluluk

Ne yaşandı?

Bir komşunun veya tanıdığın küçük çocuğu, bir kişiye ya da eşyaya (cam, araç, eşya) zarar verir. Zarar gören, kimden tazminat isteyeceğini merak eder.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Kuralı bilin: TMK m.369’a göre ev başkanı, ev halkından olan küçüğün başkalarına verdiği zarardan; durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu ispat etmedikçe sorumludur.
• Gözetim yükümünü değerlendirin: Ana-baba/ev başkanı, çocuğu yeterince gözetip gözetmediğine göre sorumlu olur.
• Çocuğun durumunu ayırın: Çok küçük çocukların kusur ehliyeti bulunmayabilir; bu hâlde sorumluluk gözetim yükümlüsüne yönelir, ayrıca hakkaniyet sorumluluğu da gündeme gelebilir.
• Zararı belgeleyin: Olayı, çocuğun eylemini ve zararı kanıtlarla ortaya koyun.
• Doğru muhatabı belirleyin: Talep, kural olarak gözetimle yükümlü ana-babaya/ev başkanına yöneltilir.

Küçüğün verdiği zarardan, gerekli gözetimi gösterdiğini ispat edemeyen ana-baba/ev başkanı sorumludur. Bu nedenle talep çoğunlukla onlara yöneltilir.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.

Kural: Ev Başkanının Sorumluluğu (TMK m.369)

Küçük bir çocuğun üçüncü bir kişiye ya da eşyasına verdiği zararda ilk başvurulacak kişi, kural olarak ev başkanıdır (uygulamada genellikle ana-baba). TMK m.369, ev başkanının; ev halkından olan küçüğün, kısıtlının veya akıl hastalığı/zayıflığı bulunan kişinin verdiği zarardan, alışılmış şekilde durum ve koşulların gerektirdiği dikkatle onu gözetim altında bulundurduğunu veya bu dikkat ve özeni gösterseydi dahi zararın meydana gelmesini engelleyemeyeceğini ispat etmedikçe sorumlu olduğunu düzenler. Bu, kusura dayanmayan bir sebep sorumluluğudur: özen ödevinin yerine getirilmediği bir karine sayılır ve ispat yükü ev başkanındadır. Ev başkanı, yalnızca çocuğa iyi terbiye verdiğini söyleyerek kurtulamaz; sorumluluk velayet hakkı olmasa dahi aynı evde yaşayan çocuğu gözetme yükümünün sonucudur.

Çocuğun Kendi Sorumluluğu: Ayırt Etme Gücü

İkinci bir sorumluluk hattı çocuğun kendisidir. Çocuk ayırt etme gücüne (temyiz kudretine) sahipse, verdiği zarardan haksız fiil hükümlerine göre bizzat sorumlu olur. Bu durumda zarar gören, dilerse hem ev başkanına hem de çocuğa birlikte ya da ayrı ayrı dava açabilir; her ikisi de kendi malvarlığıyla sorumludur (aynı zararın iki kez tahsili engellenmek kaydıyla). Ayırt etme gücünün varlığı belirli bir yaşa bağlı değildir; hâkim çocuğun yaşını, olgunluğunu, tehlikeyi idrak ve önleme yeteneğini ve sosyal çevresini değerlendirerek karar verir. Not: TMK m.369 yalnızca üçüncü kişiye verilen zararda işler; aynı evdeki çocuklardan birinin diğerine verdiği zararda uygulanmaz.

Ayırt Etme Gücü Yoksa: Hakkaniyet Sorumluluğu (TBK m.65)

Çocuk çok küçük olup ayırt etme gücünden yoksunsa kusurlu sayılamaz; bu, zararın karşılıksız kalacağı anlamına gelmez. TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gerektiriyorsa, tarafların ekonomik durumları gözetilerek hâkim, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zararın tamamen veya kısmen giderilmesine karar verebilir. Ayrıca ev başkanının TMK m.369 sorumluluğu bağımsız olarak sürer. Ev başkanı; mücbir sebep, zarar görenin ağır kusuru ya da üçüncü kişinin kusurunu ispatlarsa sorumluluktan kurtulabilir — nitekim Yargıtay, çocuğun vazgeçilmez oyun oynama hakkı kapsamında, tehlike yaratmayan olağan bir oyun sırasında doğan beklenmedik zararda ev başkanını sorumlu tutmamıştır. Zamanaşımı bakımından haksız fiil kuralları geçerlidir: öğrenmeden 2 yıl, her hâlde fiilden 10 yıl (TBK m.72).

Sık Sorulan Sorular