İflasın Alacaklara Etkisi: Muacceliyet, Faiz ve Takas (İİK 195-200)

İflasın açılmasıyla müflisin borçları, vadesi gelmemiş olsa bile muaccel hale gelir (İİK m. 195). İflas tarihinden sonra rehinsiz (adi) alacaklara kural olarak faiz işlemez (m. 196); konusu para olmayan ve yabancı para alacaklar iflas tarihindeki değer üzerinden TL’ye çevrilir (m. 198). Takas mümkündür, ancak üç halde yasaktır (m. 200).

Borçların Muaccel Hale Gelmesi (İİK m. 195)

İflasın açılmasıyla müflisin borçları, vadesi gelmemiş olsa dahi muaccel olur; böylece tüm alacaklar aynı anda iflas masasına karşı ileri sürülebilir. İflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ve takip masrafları, ana paraya eklenerek masaya kaydedilir. Bu kuralın iki istisnası vardır:

• Müflisin taşınmaz rehniyle teminat altına alınmış borçları iflasın açılmasıyla muaccel olmaz; vadesi beklenir (m. 195/1),
• Müflisle birlikte müşterek borçlu olan veya kefil bulunan kişiler bakımından borç muaccel olmaz.

Ayrıca müflisin üçüncü kişilerdeki alacakları iflasla muaccel hale gelmez; bunlar kendi vadelerinde tahsil edilir.

Faizin Durumu (İİK m. 196)

İflas tarihinden sonra rehinsiz (adi) alacaklara faiz işlemez. Müflisin malvarlığı paraya çevrilip ana para borçları ödendikten sonra bir bakiye kalırsa, iflastan sonra işleyen faizler 196/son uyarınca ödenir; bu faiz, ticari olmayan işlere uygulanan yasal faiz oranıdır. Rehinli alacaklar için ise istisnai bir rejim vardır: rehinli alacaklı, rehnin paraya çevrilmesinden elde edilecek bedelle sınırlı olmak üzere iflas tarihinden sonra da faiz isteyebilir; ancak bu faiz rehin bedelini aşamaz. Rehin alacağı tam karşılamazsa, karşılanamayan kısım rehinsiz alacak niteliği kazanır ve yalnızca yasal faize tabi olur.

Konusu Para Olmayan ve Yabancı Para Alacaklar (İİK m. 198)

Alacaklılar arasında eşitliği sağlamak için, konusu para olmayan alacaklar iflasın açılması anındaki değeri kadar para alacağına dönüştürülür. Aynı şekilde konusu yabancı para olan alacaklar, iflas tarihindeki T.C. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden TL’ye çevrilerek masaya kaydedilir.

İflasta Takas ve Yasakları (İİK m. 200-201)

Alacaklı, alacağını müflisteki borcuyla takas edebilir. İflasta takas, Türk Borçlar Kanunu’ndaki takastan iki yönden daha kolaydır: alacaklardan yalnızca birinin muaccel olması yeterlidir ve alacakların aynı türden olması şart değildir (çünkü m. 198 ile para olmayan alacaklar paraya çevrilir). Buna karşılık üç halde takas yasaktır (m. 200/2):

1. Müflisin borçlusu, iflas açıldıktan sonra müflisin alacaklısı olursa,
2. Müflisin alacaklısı, iflas açıldıktan sonra müflisin veya masanın borçlusu olursa,
3. Alacaklının alacağı hamile yazılı bir senede dayanıyorsa.

Borçlunun (müflisin) alacağı muaccel olmasa da takas mümkündür; ancak alacaklının borcu muaccel değilse takas yapılamaz (m. 201). Bu yasaklar, alacaklılar arasında eşitlik (par conditio creditorum) ilkesini korumaya yöneliktir.

Müşterek Borçlu ve Kefalet Halleri (İİK m. 202-205)

Müflisin kefil olduğu borçlar, vadesi gelmese bile masaya kaydedilir; masa ödediği oranda asıl borçluya rücu eder (m. 202/2). Bir borcu birlikte taahhüt edenlerin iflas tasfiyeleri aynı zamana denk gelirse, alacaklı alacağının tamamını her bir müflisin masasından isteyebilir (m. 203). Şirket iflas etmeden ortaklardan biri iflas ederse, şirket alacaklıları alacaklarının tamamıyla bu ortağın masasına kabul olunur (m. 205).

Sıkça Sorulan Sorular

İflasın açılması borçları muaccel yapar mı?

Evet. İflasla müflisin borçları, vadesi gelmemiş olsa bile muaccel olur (İİK m. 195). İstisnalar: taşınmaz rehniyle teminatlı alacaklar ve müşterek borçlu/kefil bakımından borç muaccel olmaz.

İflastan sonra alacağa faiz işler mi?

Rehinsiz (adi) alacaklara iflas tarihinden sonra faiz işlemez (m. 196); ana paralar ödenip bakiye kalırsa iflas sonrası faiz ödenir. Rehinli alacakta faiz rehin bedeliyle sınırlı devam eder.

Döviz (yabancı para) alacağı nasıl masaya yazılır?

İflas tarihindeki T.C. Merkez Bankası efektif satış kuru üzerinden TL’ye çevrilerek masaya kaydedilir (m. 198).

İflasta takas yapılabilir mi?

Evet, kural olarak yapılabilir ve TBK’dan daha kolaydır. Ancak üç halde yasaktır (m. 200/2): iflastan sonra alacaklı/borçlu olma ve alacağın hamile yazılı senede dayanması.

İflasta takas neden TBK’dan kolaydır?

İflasta alacaklardan birinin muaccel olması yeterlidir ve alacakların aynı türden olması şart değildir; çünkü para olmayan alacaklar m. 198 ile paraya çevrilir.

Müflisin kefil olduğu borç ne olur?

Vadesi gelmese bile masaya kaydedilir; masa ödediği oranda asıl borçluya rücu eder (m. 202/2).