Boşanmada mal paylaşımının kalbinde “artık değere katılma alacağı” yer alır. Bu kavram teknik görünse de mantığı bellidir: Her eş, diğerinin evlilik boyunca biriktirdiği net değerin yarısında hak sahibidir. Bu yazıda katılma alacağının nasıl hesaplandığını adım adım açıklıyoruz.
📘 Ana Rehber: Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi — Tüm Konular
Edinilmiş Mal Nedir?
Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği değerlerdir (TMK 219). Buna; çalışma karşılığı edinilen kazançlar, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatları ve edinilmiş malların gelirleri dahildir. Bunların aksine; evlilik öncesi mallar, miras veya bağışla edinilenler ve kişisel kullanım eşyaları “kişisel mal” sayılır ve paylaşıma girmez.
Artık Değer Nasıl Bulunur?
Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasından sonra kalan miktardır (TMK 231). Hesaba; eklenecek değerler (TMK 229) ve denkleştirmeden (TMK 230) elde edilen tutarlar da dahil edilir. Değer eksilmeleri ise hesaba katılmaz. Kısaca: Artık değer = Edinilmiş mallar + Eklenecek değerler + Denkleştirme − Borçlar.
Katılma Alacağı: Artık Değerin Yarısı
Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir (TMK 236/1). İki eşin de artık değeri varsa, alacaklar takas edilerek aradaki fark ödenir. Önemli ilke: Bu alacak için katkıda bulunmuş olmak gerekmez; alacak doğrudan yasadan doğar.
Hangi Tarihteki Değer Esas Alınır?
Malların değeri hesaplanırken, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların, tasfiye tarihindeki (karar tarihindeki) sürüm (rayiç) değerleri esas alınır. Yani malın bugünkü güncel piyasa değeri dikkate alınır. Bu nedenle özellikle taşınmazlarda değer, bilirkişi tarafından güncel piyasa koşullarına göre belirlenir.
Alacak Ayni mi Şahsi mi?
Katılma alacağı şahsi (kişisel) bir alacak hakkıdır, ayni bir hak değildir. Yani eş, diğerinin malının doğrudan mülkiyetini (tapuda payını) isteyemez; sadece para olarak alacak talep edebilir. Borçlu eş, dilerse borcunu ayın (mal) olarak da ödeyebilir (TMK 239).
Sıkça Sorulan Sorular
Katılma alacağı tam olarak nedir?
Eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerin yarısı üzerindeki alacaktır (TMK 236/1). Her eş diğerinin net birikiminin yarısında hak sahibidir.
Hangi tarihteki değer dikkate alınır?
Malların tasfiye tarihindeki (karar tarihindeki) güncel rayiç değeri esas alınır. Taşınmazların değeri bilirkişi tarafından güncel piyasa koşullarına göre belirlenir.
Malın mülkiyetini (tapusunu) isteyebilir miyim?
Hayır. Katılma alacağı şahsi bir alacaktır, ayni hak değildir. Malın doğrudan mülkiyetini değil, para olarak alacak talep edebilirsiniz. Borçlu dilerse ayın olarak ödeyebilir.
Mala katkım yoksa yine de alabilir miyim?
Evet. Katılma alacağı yasadan doğar; talep eden eşin gelirinin olması veya mala katkıda bulunmuş olması gerekmez. Ev hanımı eş de bu alacağa hak kazanır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız ve güncel mevzuat ile uzman hukuki görüşü esas almanız önerilir.
