Eşlerden biri, diğerinin malının edinilmesine veya korunmasına maddi katkıda bulunmuşsa, boşanmada bu katkının karşılığını talep edebilir. ‘Değer artış payı’ olarak adlandırılan bu alacak, mal rejimi tasfiyesinin önemli bir parçasıdır. Bu yazıda değer artış payının ne olduğunu ve nasıl hesaplandığını açıklıyoruz.
Değer Artış Payı Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 227. maddesine göre, eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiyede bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur. Bu alacağa ‘değer artış payı’ denir.
Nasıl Hesaplanır?
Değer artış payı, katkıda bulunulan malın tasfiye sırasındaki güncel (rayiç) değerine göre hesaplanır. Yani katkı tarihindeki değer değil, tasfiye anındaki değer esas alınır; böylece malın değer kazanmasından katkıda bulunan eş de yararlanır. Eğer malda değer kaybı olmuşsa, bu durumda katkının başlangıçtaki değeri esas alınır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim ödenecek miktarı hakkaniyetle belirler.
Hangi Mallar İçin İstenebilir?
Değer artış payı, karşı eşin edinilmiş malı için istenebileceği gibi kişisel malı için de talep edilebilir. Örneğin bir eş, diğerinin miras yoluyla edindiği (kişisel mal sayılan) eve tadilat veya kredi ödemesiyle katkı yapmışsa, değer artış payı gündeme gelebilir. Önemli olan katkının karşılıksız veya düşük karşılıklı olmasıdır.
Katılma Alacağından Farkı
Katılma alacağı, edinilmiş malın artık değerinin yarısı olarak kanundan doğar ve katkı ispatı gerektirmez. Değer artış payı ise belirli bir mala yapılan somut katkıya dayanır ve katkının ispatını gerektirir. İkisi farklı hukuki temellere dayanır; somut olaya göre biri veya diğeri (bazen birlikte) talep edilebilir. Zamanaşımı her ikisinde de 10 yıldır.
Sıkça Sorulan Sorular
Değer artış payı nedir?
Bir eşin, diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız ya da düşük karşılıkla katkıda bulunması halinde, tasfiyede katkısı oranında talep ettiği alacaktır (TMK 227).
Hangi değer esas alınır?
Malın tasfiye sırasındaki güncel (rayiç) değeri esas alınır. Böylece malın değer kazancından katkıda bulunan eş de yararlanır. Değer kaybı varsa katkının başlangıç değeri dikkate alınır.
Kişisel mala katkı için de istenebilir mi?
Evet. Değer artış payı, karşı eşin edinilmiş malı için olduğu gibi kişisel malı (örneğin miras kalan ev) için yapılan katkılarda da talep edilebilir.
Katılma alacağından farkı ne?
Katılma alacağı kanundan doğar, katkı ispatı gerektirmez. Değer artış payı ise belirli bir mala yapılan somut katkıya dayanır ve katkının ispatını gerektirir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
