Velayet davalarında mahkemenin en çok başvurduğu delillerden biri sosyal inceleme raporudur. Uzmanlar tarafından hazırlanan bu rapor, çocuğun ve ebeveynlerin yaşam koşullarını ortaya koyarak hâkime yol gösterir. Bu yazıda sosyal inceleme raporunun ne olduğunu ve karara etkisini açıklıyoruz.
Sosyal İnceleme Raporu Nedir?
Sosyal inceleme raporu (SİR), velayetin ve çocukla kişisel ilişkinin belirlenmesi amacıyla mahkemenin görevlendirdiği uzmanlar tarafından hazırlanan rapordur. Rapor; psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzmanlar tarafından düzenlenir. Her iki ebeveynle ve çocukla görüşülerek, yaşadıkları ortam yerinde incelenerek hazırlanır.
Raporda Neler Değerlendirilir?
Raporda ebeveynlerin psikolojik, fiziksel ve ekonomik durumu; çalıştıkları işler, gelir düzeyleri, yaşam koşulları ve çocukla ilişkileri ele alınır. Çocuğun yaşamını sürdüreceği evin özellikleri, çocuğun psikolojisi ve gelişimi de incelenir. Çocuk idrak çağındaysa, kiminle yaşamak istediği de uzman aracılığıyla rapora yansıtılır.
Rapor Hâkim İçin Bağlayıcı mı?
Sosyal inceleme raporu hâkim için yol gösterici niteliktedir, ancak kesin olarak bağlayıcı değildir. Hâkim, raporu diğer delillerle birlikte değerlendirir ve nihai kararını kendi takdir yetkisiyle verir. Bununla birlikte mahkemeler rapora büyük önem verir.
Yetersiz Rapor ve İtiraz
Yargıtay, yalnızca ebeveynlerle görüşülüp çocukla görüşülmeden veya yaşanılan ortam incelenmeden hazırlanan raporları yetersiz bulmaktadır. Böyle durumlarda taraflar rapora itiraz edip yeni bir rapor alınmasını talep edebilir. Çelişkili raporlar söz konusuysa ek rapor düzenlenmesi gündeme gelir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sosyal inceleme raporunu kim hazırlar?
Mahkemenin görevlendirdiği psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzmanlar hazırlar. Her iki ebeveyn ve çocukla görüşülerek, yaşanılan ortam incelenerek düzenlenir.
Sosyal inceleme raporu hâkimi bağlar mı?
Hayır. Rapor yol gösterici niteliktedir ama bağlayıcı değildir. Hâkim raporu diğer delillerle birlikte değerlendirip kendi takdiriyle karar verir.
Rapora itiraz edilebilir mi?
Evet. Rapor eksik veya çelişkiliyse (örneğin çocukla görüşülmeden hazırlanmışsa) taraflar itiraz ederek yeni rapor alınmasını talep edebilir.
Raporda çocuğun görüşü yer alır mı?
Çocuk idrak çağındaysa evet. Uzman çocukla görüşerek kiminle yaşamak istediğini ve durumunu rapora yansıtır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
