İyi niyetle kefil oldunuz; aradan zaman geçti ve bir gün size kefil olduğunuz borç için ödeme emri geldi. Hemen ödemek zorunda mısınız, yoksa önce asıl borçluya mı gidilmeli? Cevap, kefaletin türüne bağlıdır: adi kefalet mi, müteselsil kefalet mi? Bu ayrım, alacaklının size doğrudan gelip gelemeyeceğini belirler. Bu rehberde kefilin durumunu, haklarını ve kefaletin geçerlilik şartlarını açıklıyoruz.
Kefalet Nedir?
Kefalet, kefilin, asıl borçlunun borcunu ödememesi hâlinde bu borçtan sorumlu olmayı alacaklıya karşı taahhüt etmesidir. Kefil, kendi borcu olmayan bir borç için güvence verir. Türk Borçlar Kanunu, kefili korumak için sıkı şekil şartları ve sorumluluk sınırları öngörmüştür.
Adi Kefalet ile Müteselsil Kefalet Farkı
İki tür kefalet, kefilin sorumluluğunu kökten değiştirir:
Adi kefalet: Alacaklı, önce asıl borçluya başvurup ondan tahsil edemezse kefile gidebilir. Kefil, “önce asıl borçluya git” diyebilir (tartışma def’i). Müteselsil kefalet: Alacaklı, asıl borçluya hiç gitmeden doğrudan kefile başvurabilir. Kefil ile asıl borçlu birlikte ve aynı derecede sorumludur. Uygulamada çoğu kefalet (özellikle ticari ilişkilerde ve “müşterek borçlu ve müteselsil kefil” ifadesiyle) müteselsildir.
Tartışma (Tartışılma) Def’i
Adi kefilin en önemli savunması tartışma def’idir: alacaklı asıl borçluyu takip edip onun malvarlığından alacağını tahsil etmeye çalışmadan kefile başvuramaz. Yani adi kefil, “önce asıl borçlunun malına git, oradan alamazsan bana gel” diyebilir. Ancak bu def’i müteselsil kefalette kullanılamaz; müteselsil kefil bu korumadan yoksundur.
Kefaletin Geçerlilik Şartları
Kefalet sözleşmesi sıkı şekil şartlarına tabidir. Geçerli olması için: yazılı olması, kefilin sorumlu olduğu azami tutarın el yazısıyla belirtilmesi ve kefalet tarihinin el yazısıyla yazılması gerekir. Ayrıca evli kişilerde, kefil olabilmek için kural olarak eşin yazılı rızası şarttır (belirli istisnalar dışında). Bu şartlara uyulmaması kefaleti geçersiz kılabilir; bu, kefil için güçlü bir savunmadır.
Eşin Rızası Şartı
Türk Borçlar Kanunu, evli kişinin kefil olmasını eşin yazılı rızasına bağlamıştır. Eşin rızası, kefalet sözleşmesinin yapılmasından önce veya en geç sözleşme anında verilmelidir. Eşin rızası alınmadan yapılan kefalet geçersizdir. Bu kural, ailenin ekonomik geleceğini korumayı amaçlar. (Ticaret siciline kayıtlı eşler arası gibi belirli istisnalar bulunabilir.)
Ödeyen Kefilin Rücu Hakkı
Kefil, borcu öderse, ödediği tutarı asıl borçludan geri isteyebilir (rücu hakkı). Kefil borcu ödediğinde, alacaklının asıl borçluya karşı haklarına halef olur (onun yerine geçer). Yani kefil, ödediği parayı asıl borçluya rücu ederek tahsil edebilir; ayrıca varsa asıl borçlunun gösterdiği teminatlardan da yararlanabilir.
Kefile İcra Gelince Ne Yapmalı?
Kefil sıfatıyla size ödeme emri geldiyse; önce kefaletin türünü (adi/müteselsil) ve geçerliliğini (şekil şartları, eşin rızası) kontrol edin. Adi kefilseniz tartışma def’ini ileri sürebilirsiniz. Kefalet şekil şartlarına aykırıysa geçersizlik itirazında bulunabilirsiniz. Süreler kısa olduğundan (ödeme emrine itiraz), hızlı hareket etmek önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kefil olduğum borç için bana icra gelebilir mi?
Kefaletin türüne bağlıdır. Müteselsil kefilseniz alacaklı doğrudan size gelebilir. Adi kefilseniz, alacaklı önce asıl borçluyu takip edip tahsil edemezse size başvurabilir (tartışma def’i).
Adi kefalet ile müteselsil kefalet farkı nedir?
Adi kefalette alacaklı önce asıl borçluya gitmek zorundadır; kefil tartışma def’ini kullanabilir. Müteselsil kefalette ise alacaklı doğrudan kefile başvurabilir. Uygulamada çoğu kefalet müteselsildir.
Tartışma def’i nedir?
Adi kefilin, ‘alacaklı önce asıl borçlunun malvarlığından tahsil etmeye çalışsın’ deme hakkıdır. Bu savunma yalnızca adi kefalette geçerlidir; müteselsil kefil kullanamaz.
Kefalet geçerli olması için ne gerekir?
Yazılı olması, kefilin sorumlu olduğu azami tutarın ve kefalet tarihinin el yazısıyla belirtilmesi gerekir. Ayrıca evli kişide kural olarak eşin yazılı rızası şarttır. Bu şartlara uyulmazsa kefalet geçersiz olabilir.
Eşimin rızası olmadan kefil oldum, geçerli mi?
Kural olarak hayır. Evli kişinin kefaleti eşin yazılı rızasına bağlıdır ve rıza en geç sözleşme anında verilmelidir. Rıza yoksa kefalet geçersizdir (belirli istisnalar dışında).
Borcu ödeyen kefil parasını geri alabilir mi?
Evet. Kefil ödediği tutarı asıl borçludan rücu hakkıyla geri isteyebilir ve alacaklının haklarına halef olur. Asıl borçlunun gösterdiği teminatlardan da yararlanabilir.
Kefil olduğunuz borç için icra mı geldi? Haklarınız için uzman desteği alın
Hukukçular Evi uzman avukat kadrosuyla yanınızda.
