Bir soruşturmada en çok endişe yaratan işlemlerden biri, telefona veya bilgisayara el konulmasıdır. İçindeki tüm hayatınız oradadır. Ama bu işlemin de katı kuralları vardır. Kurallara uyulmazsa elde edilen veriler geçersiz olabilir. Bu yazıda dijital el koymanın şartlarını ve itiraz yollarını sade bir dille açıklıyoruz.
Dijital El Koyma Nedir?
Telefon, bilgisayar, tablet veya harici disk gibi cihazlarınızdaki verilere ulaşmak için yapılan işleme dijital el koyma denir. Bu cihazlardaki mesajlar, fotoğraflar, belgeler ve diğer veriler bir soruşturmada delil olabilir. Ancak bu verilere erişim, gelişigüzel yapılamaz; özel bir usule bağlıdır.
El Koyma İçin Hâkim Kararı Gerekir
Kural nettir: Bir bilgisayar veya telefon üzerinde arama, kopyalama ve el koyma yapabilmek için hâkim kararı gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle işlem yapılabilir, ancak bu emrin 24 saat içinde hâkim onayına sunulması zorunludur. Hâkim onaylamazsa, elde edilen kopyalar ve çözümlenen veriler imha edilir.
Sadece “Rıza Verdim” Demek Yeterli Değil
Bu çok önemli bir noktadır. Yaygın bir yanlış inanış, “kişi rıza verirse telefonu incelenebilir” şeklindedir. Oysa Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre, dijital cihazların incelenmesi için kişinin rızası tek başına yeterli değildir. Mutlaka usulüne uygun bir hâkim kararı gerekir. Yani siz “tamam, bakabilirsiniz” deseniz bile, karar olmadan yapılan inceleme hukuka aykırı olabilir.
İmaj (Yedek) Alınması Zorunludur
Dijital el koymada uyulması gereken kritik bir kural daha vardır. Cihaza el konulduğunda, içindeki verilerin birebir kopyası (imajı) alınmalıdır. Ve bu kopyadan bir örnek, size veya avukatınıza verilmelidir. Tüm işlemler tutanağa geçirilmelidir. Eğer imaj alınmadan, kopya verilmeden ve gerekçe yazılmadan cihaza el konulursa, elde edilen veriler hukuka aykırı sayılabilir.
İtiraz Edebileceğiniz Noktalar
Dijital delile itiraz ederken şu noktalara bakılır:
- Hâkim kararı var mı?
- Cihazın imajı (birebir kopyası) alınmış mı?
- Size veya avukatınıza kopya verilmiş mi?
- İşlemler tutanağa geçirilmiş mi?
- Verilerin bütünlüğü korunmuş mu (orijinale müdahale edilmemiş mi)?
Bu noktalardan birinde eksiklik varsa, delilin hukuka aykırı olduğunu ileri sürebilirsiniz.
Hukuka Aykırı Veri Delil Olmaz
Temel ilke yine geçerlidir: Usulüne aykırı elde edilen dijital veriler, içeriği ne kadar önemli olursa olsun, kural olarak hükme esas alınamaz. Yargıtay bu konuda istikrarlı kararlara sahiptir. Yani kurallara uyulmadan elde edilen bir mesaj veya kayıt, tek başına sizi mahkûm etmek için kullanılamaz.
Güncel Gelişme: AYM’nin İptal Kararı
Yakın dönemde Anayasa Mahkemesi, dijital el koymayı düzenleyen kanun maddesiyle ilgili bir iptal kararı vermiştir. Ancak burada yanlış anlaşılmaya çok dikkat etmek gerekir; kararın iki yönünü ayırmak önemlidir. Birincisi: Karar, “artık telefondan delil alınamaz” anlamına gelmez; dijital deliller yasaklanmamıştır. İkincisi ve en önemlisi: İptal hükmünün yürürlüğü ileri bir tarihe ertelenmiştir. Yani karar hemen yürürlüğe girmemiştir ve bu satırların yazıldığı dönemde ilgili düzenleme hâlâ yürürlüktedir. Dolayısıyla “tüm dijital deliller geçersiz oldu” veya “telefona el koyma artık her durumda hukuka aykırı” gibi yorumlar doğru değildir. Her dosya kendi işlem tarihine ve yöntemine göre ayrı değerlendirilir. Bu yüzden güncel durumu mutlaka bir avukatla teyit etmeniz önemlidir.
Cihazınıza El Konulduysa Ne Yapmalı?
Paniğe kapılmayın ve şu adımı atın: İşlem tutanaklarının ve kararların bir örneğini alın. Bu belgeler, ileride yapacağınız itirazlar için belirleyicidir. Kararın olup olmadığı, imajın alınıp alınmadığı ve size kopya verilip verilmediği gibi hususları bir avukatla inceleyin.
Özetle
Dijital el koyma için hâkim kararı şarttır; rıza tek başına yetmez. Cihazın imajı alınmalı ve size kopya verilmelidir. Bu kurallara uyulmazsa veriler hukuka aykırı sayılabilir ve delil olarak kullanılamaz. AYM’nin güncel kararı dijital delili yasaklamaz; durumu avukatınızla teyit edin.
Bu içerik Av. Fatma Öztürk tarafından, güncel mevzuat ve Yargıtay/AYM içtihatları esas alınarak bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınız için bir ceza avukatına danışmanız önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Telefonuma el koymak için hâkim kararı şart mı?
Evet. Bilgisayar veya telefonda arama, kopyalama ve el koyma için kural olarak hâkim kararı gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı emri 24 saat içinde hâkim onayına sunulur.
Rıza verirsem telefonum incelenebilir mi?
Yargıtay’a göre rıza tek başına yeterli değildir. ‘Bakabilirsiniz’ deseniz bile, usulüne uygun hâkim kararı olmadan yapılan inceleme hukuka aykırı olabilir.
El koymada imaj (yedek) alınmalı mı?
Evet, zorunludur. Cihazın birebir kopyası (imajı) alınmalı ve bu kopyadan bir örnek size veya avukatınıza verilmelidir. Tüm işlemler tutanağa geçirilmelidir.
Dijital delile nasıl itiraz ederim?
Hâkim kararı var mı, imaj alınmış mı, size kopya verilmiş mi, işlemler tutanağa geçmiş mi, verilerin bütünlüğü korunmuş mu — bu noktalardaki eksiklikleri ileri sürebilirsiniz.
AYM kararı telefondan delil almayı yasakladı mı?
Hayır. AYM dijital delili yasaklamadı ve iptal hükmünün yürürlüğü ertelendi; düzenleme bir süre daha geçerli. Her dosya kendi tarihine göre değerlendirilir; durumu avukatınızla teyit edin.
